Newid tirffurf – Cricieth, gogledd Cymru

Mae Cricieth ar forlin agored yng ngogledd Cymru lle mae cyrch y don yn ymestyn allan 7,000 cilometr ar draws Cefnfor Iwerydd. Mae hyn yn golygu bod y tonnau’n cludo llawer iawn o egni, ac yn gallu erydu a chludo deunydd yn rhwydd.

Mae Cricieth wedi ei leoli ar Benrhyn Llŷn yng ngogledd Cymru, ar ymyl gorllewinol Parc Cenedlaethol Eryri.

Sut mae ymyriad dynol wedi effeithio ar gyfradd newid tirffurf yn yr ardal?

Mae Cricieth wedi tyfu ers pan adeiladwyd y castell gwreiddiol yno gan y Tywysog Cymreig lleol, Llywelyn Fawr, yn y 13eg ganrif. Mae twristiaeth yn bwysig i economi’r dref ac mae’n gyrchfan boblogaidd i bobl sy’n dod i fwynhau’r traethau a’r golygfeydd.

Er hyn, mae erydiad arfordirol yn broblem fawr yn yr ardal, felly mae peirianwyr wedi gwario miloedd o bunnoedd er mwyn amddiffyn y clogwyni a’r traethau. Mae arfogaeth greigiog, wal resel a thros 20 o argorau wedi eu gosod ar hyd y forlin – ond mae’r rhain wedi newid golwg a siâp y dirwedd.

Y wal resel ac arfogaeth greigiog yng Nghricieth.
Y wal resel ac arfogaeth greigiog yng Nghricieth
Argorau wedi’u gwneud gan ddyn yng Nghricieth.
Nid oes llawer o ddeunydd ar ochr ddwyreiniol yr argor (chwith), ac mae hyn yn golygu bod y don yn gallu teithio ymhellach i fyny’r traeth

Mae ymyriad dynol yng Nghricieth wedi achosi i’r clogwyni a’r traeth newid eu siâp. Ar y Traeth Gorllewinol, lle mae’r argorau wedi eu lleoli, mae dyddodion o dywod a graean bras ar un ochr i’r argor bron 1.5 metr yn uwch na’r ochr arall. Mae hyn wedi newid ymddangosiad y traeth ac wedi cyflymu erydiad ar y Traeth Dwyreiniol, sydd bellach heb dywod oherwydd yr argorau.

Prif bwrpas argorau sydd wedi eu gwneud gan ddyn yw dal tywod. Mae angen traeth ar dref wyliau arfordirol fel Cricieth er mwyn denu ymwelwyr. Mae traethau hefyd yn chwarae rhan bwysig gan eu bod yn amsugno egni’r tonnau, a thrwy hynny’n amddiffyn y tir sydd y tu ôl iddynt. Fodd bynnag, mae ymyriad dynol bellach yn amddifadu’r traeth o dywod, ac mae hynny’n newid siâp a swyddogaeth y traeth.

Map cryno

Mae’r map isod yn dangos y prif brosesau sy’n digwydd yng Nghricieth, a sut y mae dyn, drwy adeiladu argorau, wedi gwneud y sefyllfa’n waeth. Y canlyniad yw bod siâp y traeth a’r clogwyni’n newid. Mae argorau sydd wedi eu gwneud gan ddyn ar yr ochr orllewinol yn dal tywod, ac mae hynny’n newid siâp y traeth. Yn ogystal, mae’r argorau’n amddifadu’r traeth yn nwyrain Cricieth o dywod, oherwydd eu bod yn aflonyddu ar ddrifft y glannau. Mae hyn yn gadael i’r tonnau deithio ymhellach i fyny’r tir ac erydu’r clogwyni.

Map cryno o brosesau arfordirol yng Nghricieth, yng ngogledd Cymru.