Tirffurfiau dyddodol

Pan mae dŵr yn colli ei egni, mae unrhyw waddod y mae’n ei gludo yn cael ei ddyddodi. Gall y gwaddod wedi ei ddyddodi sy’n crynhoi ffurfio gwahanol arweddau ar hyd yr arfordir.

Traethau

Mae traethau wedi eu ffurfio o ddeunydd wedi ei erydu sydd wedi cael ei drawsgludo o rywle arall ac yna’i ddyddodi gan y môr. Er mwyn i hyn ddigwydd, rhaid i’r tonnau fod â llai o egni, felly mae traethau yn aml yn ffurfio mewn mannau cysgodol, fel baeau. Mae tonnau adeiladol yn adeiladu traethau gan fod ganddynt dorddwr cryf a thynddwr gwan.

Mae traethau tywodlyd i’w gweld fel arfer mewn baeau lle mae’r dŵr yn fas a lle mae gan y tonnau lai o egni. Mae traethau cerigos yn aml yn ffurfio lle mae clogwyni’n cael eu herydu, a lle mae gan y tonnau fwy o egni.

Mae trawsbroffil o draeth yn cael ei alw’n broffil traeth. Mae gan y proffil traeth lawer o gefnau sy’n cael eu galw yn ysgafellau. Maen nhw’n dangos llinellau’r llanw uchel a llanw stormydd. Fel arfer mae gan draeth tywodlyd broffil goleddf graddol, ond gall traeth cerigos fod yn llawer mwy serth. Mae maint y deunyddiau sydd yn rhan uchaf y traeth yn fwy, oherwydd bod tonnau stormydd â llawer o egni yn cludo gwaddod mawr. Mae’r deunydd lleiaf i’w weld yn nes at y dŵr gan fod y tonnau’n torri yma ac yn torri’r graig yn ddarnau llai drwy athreuliad.

Tafodau

Darn hir o dywod neu raean bras sy’n ymestyn allan i’r môr yw tafod. Mae tafodau yn ffurfio pan mae newid yn siâp y dirwedd neu os oes aber afon gerllaw.

Mae drifft y glannau yn digwydd ar hyd traeth. Mae gwynt a thonnau o gyfeiriad arall yn achosi tafod tywod â’i ben wedi ei blygu ar ffurf bachyn. Mae morfeydd heli yn ffurfio y tu ôl i’r tafod tywod.

Dyma sut mae tafodau tywod yn cael eu ffurfio:

  1. Mae gwaddod yn cael ei gludo gan ddrifft y glannau.
  2. Pan mae siâp y forlin yn newid, mae dyddodi yn digwydd. Mae cefnen hir denau o ddeunydd yn cael ei dyddodi. Dyma’r tafod.
  3. Os yw cyfeiriad y gwynt yn newid gall pen wedi ei blygu ar ffurf bachyn ffurfio.
  4. Nid yw tonnau’n gallu mynd heibio tafod, felly mae’r dŵr y tu ôl i dafod yn gysgodol iawn. Mae silt yn cael ei ddyddodi yma i ffurfio morfeydd heli neu fflatiau llaid.

(Cynnwys Saesneg)