Deall cymarebau

Mae cymhareb yn dangos y berthynas rhwng dau nifer.

Mae'n cymeryd 1.2 munud i orffen cylchdro wrth deithio ar gyflymder o 25 Speedy Sprints.

Gan fod y cyflymder a’r amser mewn cyfrannedd gwrthdro, ni elli raddio i fyny i ganfod y gymhareb newydd, rhaid i ti ddefnyddio’r berthynas, {c}=\frac{k}{a}. Trwy amnewid y gwerthoedd ar gyfer {c} ac {a}, gallwn ganfod y cysonyn {k}; 10 = \frac{k}{3}, {k} = 10 × 3 = 30. Nawr gallwn ddefnyddio’r hafaliad {c}=\frac{30}{a} i gyfrifo’r amser pan fo’r cyflymder yn 25:

25 = \frac{30}{a}, {a} = 30 ÷ 25 = 1.2 munud.

Mae’n cael ei ysgrifennu ar ffurf a:b, sy’n cael ei ddarllen fel ‘a i b’.

Enghraifft

Dau berson ifanc yn eu harddegau mewn seddi sinema yn bwyta fferins

Mae gan Jon becyn o losin. Mae’n eu rhannu â’i ffrind mewn cymhareb o 3:2. Mae hyn yn golygu am bob tri darn o losin mae John yn eu bwyta, mae’n rhoi dau i’w ffrind.

Os yw Jon yn bwyta 15 losin (5 × 3), bydd ei ffrind yn cael 10 losin (5 × 2).

Question
Torth o fara gwyn
LLUN: SSPL/Getty Images

Mae bara’n cael ei wneud trwy ddefnyddio pum rhan o flawd i dair rhan o hylif.

a) Ysgrifenna gymhareb yr hylif i’r blawd.

b) Os yw’r rysàit yn gofyn am 200 g o flawd, faint o hylif fydd ei angen?

a) 3:5

Gan fod y cwestiwn yn gofyn am gymhareb yr hylif i’r dŵr, rhaid i ti ysgrifennu nifer y rhannau o hylif yn gyntaf, ac yna’r blawd.

b) Pum rhan = 200

Un rhan = 200 ÷ 5 = 40

Tair rhan = 3 × 40 = 120

Bydd angen 120 ml o hylif.

Question

Mae bisgedi cwcis yn cael eu gwneud trwy ddefnyddio’r gymhareb 3:2:1 o flawd, braster a siwgr.

Os yw rysàit yn gofyn am 150 g o flawd, faint o fraster a siwgr sydd eu hangen?

Tair rhan = 150 g

Rhanna 150 â thri i weld faint yw gwerth un rhan

Un rhan = 50 g

Braster = Dwy ran = 2 × 50 = 100 g

Siwgr = Un rhan = 50 g