Y Lleuad ac inertia

Mae gan y Lleuad fàs llai na'r Ddaear. Mae'r cryfder maes disgyrchiant yn llai. Ni fydd màs llai y Lleuad yn atynnu màs 1 kg â chymaint o rym â wna'r Ddaear.

Ar y Lleuad, g = 1.6 N/kg.

Diagram o’r Lleuad, lle mae disgyrchiant yn cyfateb i 1.6 Newton y cilogram. Uwch ei ben mae pwysau a mesurydd. Mae gan y pwysau fàs o 5 cilogram ac mae’n pwyso 8 Newton.

Mewn geiriau eraill, mae gan fàs 1 kg bwysau o 1.6 N ar y Lleuad a bydd màs 5 kg yn pwyso 8 N.

Question

a) Ar y Lleuad, beth yw màs person sy'n pwyso 120 N? (g = 1.6 N/kg)

b) Beth fyddai màs a phwysau yr un person yn ôl ar y Ddaear lle mae g = 10 N/kg?

a) m = W ÷ g

= 120 N ÷ 1.6 N/kg

= 75 kg

b) Bydd y màs ar y Ddaear yr un fath â'r un rwyt ti wedi ei gyfrifo ar y Lleuad = 75 kg.

Y pwysau yw W = m × g

= 75 kg × 10 N/kg

= 750 N

Inertia

Gwrthiant i newid mudiant yw inertia.

Edrych ar y diagram. Os caiff y cerdyn ei dynnu'n gyflym, bydd y darn arian yn aros yn yr un lle. Ni fydd yn symud gyda'r cerdyn. Yna, bydd yn disgyn i mewn i'r gwpan.

Cwpan gyda cherdyn ar ei ben. Ar ben y cerdyn mae darn arian. Mae llaw yn dal y cerdyn ac yn ystumio i’w dynnu i ffwrdd.

Mae inertia gwrthrych yn dibynnu ar ei fàs. Mae mwy o fàs yn golygu mwy o inertia. Bydd angen grym cydeffaith mwy i newid mudiant gwrthrych ag inertia uchel. Er enghraifft, bydd bwced sy'n llawn tywod yn anoddach i'w gwthio na bwced wag.