Iddewiaeth a throseddu

Beth y mae Iddewiaeth yn ei ddweud am droseddu?

Mae llawer o Iddewon yn credu y bydd ymddygiad yn y bywyd hwn yn cael ei farnu gan Dduw ar ôl marw. Mae rheolau llym o ran sut y dylai Iddewon ymddwyn, ac mae mynd yn groes i’r rheolau hyn a throseddu’n bechod yn erbyn Duw.

Mae Iddewiaeth yn dilyn rheolau’r Torah, gan gynnwys y Deg Gorchymyn. Mae llawer o Iddewon yn credu os yw person yn torri un o’r rheolau hyn y dylai cymdeithas eu cosbi, fel y bydd Duw hefyd yn eu cosbi.

Mae llawer o Iddewon yn credu bod edifeirwch a maddeuant yn bwysig mewn cymuned. Gelwir y cysyniad o edif-eirwch yn teshuva, sy’n llythrennol yn golygu dychwelyd at Dduw. Mae’n golygu bod yn arw neu’n edifar am yr hyn a wnaed a gofyn i eraill am faddeuant. Gall hefyd olygu gwneud iawn am bechod, ee drwy ddychwelyd rhyw-beth a gafodd ei ddwyn.

Mae Iddewon yn dilyn y rheolau yn y Cod Noahide, sy'n rheolau ar gyfer y ddynoliaeth gyfan yn eu barn hwy. Mae’r Cod yn cynnwys y saith cyfraith a restrir yn y Talmud:

  • credu ac ymddiried yn Nuw – gwahardd addoli eilunod
  • parchu sancteiddrwydd bywyd – gwahardd llofruddio
  • parchu hawliau ac eiddo eraill – gwahardd dwyn
  • parchu gwerthoedd teuluol – gwahardd anfoesoldeb rhywiol
  • parchu a rhoi clod i Dduw – gwahardd cabledd
  • parchu hawliau anifeiliaid – gwahardd bwyta cnawd a gymerwyd o anifail tra bo’n dal i fod yn fyw
  • cyfrifoldeb am gymdeithas – sefydlu llysoedd barn

Mae’r rhan fwyaf o Iddewon hefyd yn derbyn bod gan bobl ewyllys rydd a bod troseddu’n aml yn digwydd wrth i bobl gamddefnyddio eu hewyllys rydd a pheidio â gwneud yr hyn sy’n foesol iawn.

Cyfiawnder

Mae Iddewon yn tueddu i gredu ym mhwysigrwydd cyfiawnder. Maen nhw’n credu bod Duw’n gyfiawn, a bod Duw’n barnu dynoliaeth.

Ers yr hen amser, mae Iddewiaeth wastad wedi bod â system gyfiawnder a llysoedd. Heddiw mae Iddewon yn dal i gredu ei bod yn system dda. Llys Iddewig yw'r Bet Din lle mae’r rabbi yn dyfarnu, ar sail cyfraith Iddewig, ar faterion crefyddol, materion teuluol neu amrywiol fathau eraill o anghydfod rhwng pobl. Yn y DU, ni all y llysoedd hyn ddyfarnu ar faterion troseddol.

Sut mae Iddewon yn ymateb i drosedd mewn cymdeithas ac i'r rheiny sy'n troseddu?

Mae llawer o Iddewon yn credu y dylid parchu hawliau dynol troseddwyr. Fodd bynnag, maen nhw’n derbyn bod rhai troseddwyr mor beryglus fel bod angen amddiffyn cymdeithas oddi wrthyn nhw, a bod angen iddyn nhw gael eu carcharu. Mae lles pobl yn y carchar yn hynod bwysig ac mae Iddewon yn aml yn ymgyrchu dros ddiwygio carchardai, dros ymweld â charcharorion neu’n pleidleisio dros blaid wleidyddol sy’n adlewyrchu eu barn am drin pobl yn gyfartal.

Mae’r rhan fwyaf o Iddewon yn credu bod modd diwygio troseddwyr, ac y dylai’r system gyfiawnder adlewyrchu hyn. Mae llawer o ddatganiadau yn y Torah a’r Tenakh am drin pobl yn deg a chynnal systemau cyfiawnder teg:

quote
Chwiliwch am y da, nid y drwg, fel y gallwch fyw. Bydd yr Arglwydd Dduw wedyn gyda chi, yn union fel y dywedwch ei fod. Dylech gasáu drwg a charu da; a chynnal cyfiawnder yn y llysoedd.Amos 5:14-15
curriculum-key-fact
Mae rhai cymunedau Iddewig fel Iddewon Diwygiedig wedi bod yn protestio dros drin carcharorion yn deg tra byddant yn y carchar.