Y tallith, tefillin a kippah

Tallith

Siôl sy’n cael ei gwisgo’n draddodiadol gan ddynion Iddewig yw’r tallith. Mae’n cael ei gwisgo mewn gwasanaethau gweddïo boreol, yn ystod gwyliau ac ar y Sabath. Mae hefyd yn cael ei galw’n siôl weddio. Mae llawer o fenywod sy’n dilyn Iddewiaeth Ddiwygiedig neu Iddewiaeth Ryddfrydol yn dewis gwisgo tallith y dyddiau hyn, ac mae’n dod yn fwy derbyniol yn y mudiadau hyn. Mae gan y tallith 613 o daselau sy’n cael eu galw’n ‘tzitzit’. Mae’r rhain yn cynrychioli’r 613 o orchmynion neu mitzvot y mae’n rhaid i Iddewon eu dilyn. Yn aml iawn, ar ôl i Iddew farw, mae’r tallith yn cael ei lapio am y corff.

Mae gwisgo’r tallith yn dod o’r dyfyniad yn y Torah sy’n dweud:

quote
Dywedodd yr ARGLWYDD wrth Moses, “Dywed wrth bobl Israel am iddynt, dros eu cenedlaethau, wneud taselau ar odre eu gwisg, a chlymu ruban glas ar y tasel ym mhob congl. Pan fyddwch yn edrych ar y tasel, fe gofiwch gadw holl orchmynion yr ARGLWYDD, ac ni fyddwch yn puteinio trwy fynd ar ôl y pethau y mae eich calonnau a’ch llygaid yn chwantu amdanynt.Numeri, 15

Mae dau fath gwahanol o tallith:

  • tallith gadol
  • tallith katan

Mae’r tallith gadol yn cyfeirio at tallith mawr sydd fel arfer yn cael ei wisgo dros ddillad ac sy’n gorwedd ar yr ysgwyddau. Dyma’r math sy’n cael ei wisgo fel arfer wrth addoli.

Mae’r tallith katan yn tallith llai ac mae llawer o Iddewon yn ei wisgo drwy’r amser fel dilledyn rhwng crys-T a siwmper.

Tefillin

Fel arfer mae tefillin yn cael ei wisgo yn ystod gweddïau boreol gan Iddewon Uniongred gwrywaidd. Mae’r tefillin yn cynnwys dau flwch lledr sy’n cynnwys geiriau o’r Shema. Bydd Iddewon yn clymu un o’r blychau ar eu breichiau â’r strap lledr sydd ynghlwm wrtho, ac yn clymu’r blwch arall i'w pennau. Mae hyn yn arwydd bod rhaid iddyn nhw wasanaethu Duw gyda’u meddyliau a’u calonnau.

Mae’r rheswm dros wisgo’r tefillin yn seiliedig ar gyfraith feiblaidd, sy’n dweud:

quote
Câr di yr ARGLWYDD dy Dduw â’th holl galon ac â’th holl enaid ac â’th holl nerth. Y mae’r geiriau hyn yr wyf yn eu gorchymyn iti heddiw i fod yn dy galon. Yr wyt i’w hadrodd i’th blant, ac i sôn amdanynt pan fyddi’n eistedd yn dy dŷ ac yn cerdded ar y ffordd, a phan fyddi’n mynd i gysgu ac yn codi. Yr wyt i’w rhwymo yn arwydd ar dy law, a byddant yn rhactalau rhwng dy lygaid. Ysgrifenna hwy ar byst dy dŷ ac ar dy byrth.Deuteronomium 6: 5-9

Ar ôl gwisgo’r tefillin bydd Iddewon yn dweud gweddi arbennig – Bendigedig wyt Ti, O Arglwydd Dduw, Brenin y Bydysawd, sydd wedi ein sancteiddio â’i orchmynion a’n cyfarwyddo i wisgo tefillin.

Kippah

Math o gap corun yw’r kippah ac mae Iddewon yn ei wisgo fel arwydd o’u hunaniaeth Iddewig. Mewn Iddewiaeth Uniongred mae dynion yn gwisgo’r kippah drwy’r amser, ac eithrio pan maen nhw’n cysgu neu’n ymolchi.

Mewn Iddewiaeth Ryddfrydol a Diwygiedig mae rhai menywod yn dewis gwisgo’r kippah os ydyn nhw’n gwneud rhywbeth sanctaidd, er enghraifft

  • yn ystod seremonïau yn y cartref
  • yn y synagog
  • yn ystod diwrnodau sanctaidd
  • pan maen nhw’n darllen y Torah

Yn wahanol i wisgo’r tallith a’r tefillin, does dim gorchymyn sy’n dweud bod rhaid i Iddewon wisgo’r kippah. Er hyn, mae Iddewon yn credu bod gorchuddio’r pen yn arwydd o barch at Dduw.

Photograph of a young Jewish man labelled: 'Kippah', 'Tallith', 'Tefillin'.Dyn ifanc yn gwisgo tallith, tefillin a kippah
Move on to Test
next