Sut mae bywyd teuluol wedi newid yn ystod y ganrif ddiwethaf yn y DU?

Mae natur teuluoedd a bywyd teuluol wedi newid llawer yn ystod y ganrif ddiwethaf. Mae agweddau tuag at briodas, ysgariad, bywyd teuluol a chyfunrywioldeb yn y Deyrnas Unedig wedi newid hefyd.

  • Priodas – yn 1971 fe wnaeth tua 405,000 o bobl briodi. Roedd y nifer wedi gostwng i 275,000 erbyn 2011. Mae rhai o’r rhesymau’n cynnwys y gost, newid agwedd mewn cymdeithas, er enghraifft y syniad y dylai pobl briodi, a menywod yn cael annibyniaeth ariannol oddi wrth ddynion. Wrth i gymdeithas fynd yn fwy seciwlar, mae sancteiddrwydd priodas wedi colli ei bwysigrwydd. Yn 2011 dim ond un o bob tair priodas oedd yn cynnwys seremoni grefyddol, hanner cymaint ag yn 1991.
  • Cyd-fyw – y weithred o fyw gyda rhywun arall mewn partneriaeth rywiol heb fod yn briod. Heddiw, mae tua 60 y cant o’r holl briodasau’n dilyn cyfnod o gyd-fyw. Mae hefyd yn opsiwn i bobl sy’n methu â phriodi oherwydd ffactorau ariannol neu gymdeithasol, er enghraifft, perthnasoedd rhyng-grefyddol. Mae rhyw cyn priodi yn cael ei dderbyn gan gymdeithas erbyn hyn.
  • Dulliau atal cenhedlu effeithiol – y dyddiau hyn mae llawer o bobl yn aros am fwy o amser cyn dod yn rhieni, ac yn canolbwyntio ar eu gwaith yn lle hynny. Oherwydd bod mwy o ddulliau atal cenhedlu effeithiol ar gael, mae teuluoedd yn llai yn y Deyrnas Unedig erbyn hyn. Mae’r gyfradd enedigaethau wedi gostwng, mae’r boblogaeth yn heneiddio a byddai rhai’n honni bod mwy o lacrwydd moesau.
  • Ysgariad – yn 1970 roedd 22 y cant o briodasau yn dod i ben gydag ysgariad. Yn 2010 roedd y ganran hon wedi cynyddu i 33 y cant. Mae rhai’n honni bod hyn oherwydd y ffaith fod ysgariad erbyn hyn yn broses hawdd iawn sy’n cymryd cyn lleied â chwech wythnos. Rhesymau eraill yw’r ffaith nad oes stigma cymdeithasol yn gysylltiedig ag ysgariad erbyn hyn, a bod gan fenywod fwy o annibyniaeth ariannol.
  • Rôl menywod – yng nghyfrifiad 1901 roedd llai na 100 o feddygon benywaidd cofrestredig wedi’u cofnodi yn y Deyrnas Unedig. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd mynd i brifysgol yn anodd ac yn gostus, a doedd llawer o brifysgolion ddim hyd yn oed yn derbyn menywod. Arweiniodd y ddibyniaeth ar lafur merched yn yr Ail Ryfel Byd a mudiad y swffragetiaid at newid mawr yn rôl menywod. Rhoddodd y Ddeddf Cyflog Cyfartal (1970) a’r Ddeddf Gwahaniaethu ar sail Rhyw (1975) hawliau llawn i ferched. Roedd merched erbyn hyn yn gwneud mwy na dim ond cadw tŷ.
  • Priodas o’r un rhyw – mae Deddf Priodas (Cyplau o’r Un Rhyw) 2014 yn rhoi hawliau priodas i gyplau hoyw a lesbiaidd. Mae’r hawliau priodas hyn i gyplau o’r un rhyw yn cynnwys hawliau eiddo, budd-daliadau pensiwn ac etifeddiaeth. Mae hefyd yn rhoi cyfrifoldeb rhiant i ofalu am blant cymar.
  • Globaleiddio – mae globaleiddio wedi trawsnewid bron pob agwedd ar fywyd modern, gan gynnwys bywyd teuluol, ac mae nifer y perthnasoedd rhyngwladol a thraws-ffiniol yn cynyddu. Mae mwy o deuluoedd yn teithio oddi wrth eu teuluoedd ac yn gadael y gwledydd lle cawson nhw eu geni.
  • Effaith y cyfryngau – mae’r cyfryngau yn adlewyrchu ac yn dylanwadu ar ein disgwyliadau a’n safonau diwylliannol. Yn draddodiadol, mae’r cyfryngau wedi bod yn dangos y teulu cnewyllol fel y model. Erbyn hyn mae llawer o sioeau teledu yn adlewyrchu’r syniad ehangach o fywyd teuluol, er enghraifft teuluoedd o’r un rhyw neu deuluoedd adluniedig. Mae llawer yn credu bod hyn wedi golygu bod pobl yn fwy parod i dderbyn gwahanol fathau o unedau teuluol.
  • Deddf mabwysiadu – mae Deddf Mabwysiadu a Phlant 2002 yn rhoi’r hawl i berson sengl neu gwpwl wneud cais i fabwysiadu plentyn yng Nghymru a Lloegr. Mae hyn yn cynnwys cwpwl o’r un rhyw. Roedd y cefnogwyr yn pwysleisio bod mabwysiadu yn ymwneud â darparu amgylchedd teuluol sefydlog i blant. Roedd y gwrthwynebwyr yn codi amheuon ynglŷn â sefydlogrwydd perthnasoedd y tu allan i briodas, ac effaith cael rhieni o’r un rhyw ar les y plentyn.
  • Gwerthoedd crefyddol – mae ymchwil yn awgrymu bod nifer y bobl sy’n mynd i eglwys wedi gostwng tua 60 y cant ers 1985. Mae hyn yn cael effaith ar fywyd teuluol, er enghraifft, y cynnydd yn nifer y bobl sy’n cael ysgariad, cyd-fyw, rhyw y tu allan i briodas, a’r gostyngiad yn nifer y bobl sy’n gweld priodas fel rhywbeth pwysig o safbwynt crefyddol.