Canran o swm

Mae gallu canfod canran swm yn aml yn ddefnyddiol. Er enghraifft, rwyt ti'n cael gwybod bod pris tocyn bws yn codi \({5}\%\) ac rwyt ti eisiau gwybod faint o arian fydd ei angen arnat ti bob wythnos.

Dyma ddwy ffordd o wneud hyn:

Canfod \({1}\%\) o’r swm drwy ei rannu â \({100}\).

Canfod \({x}\%\) o’r swm drwy luosi \({1}\%\) o’r swm ag \({x}\).

Dull 1

Question

Mae gan Robin flwch sy’n dal \({60}\) beiro. Mae \({20}\%\) o’r beiros yn goch. Faint ydy hynny?

Mae angen canfod \({20}\%\) o \({60}\).

\({1}\%\) o \({60}\) ydy \({60}\div{100} = {0.6}\)

Felly \({20}\%\) o \({60}\) ydy \({20}\times{0.6} = {12}\)

Felly mae \({12}\) beiro coch yn y blwch.

Question

Mewn dosbarth o \({25}\) o ddisgyblion, mae \({24}\%\) yn byw mewn fflat. Sawl disgybl sy’n byw mewn fflat?

\({1}\%\) o \({25}\) ydy \({25}\div{100} = {0.25}\)

Felly \({24}\%\) o \({25}\) ydy \({24}\times{0.25} = {6}\)

Felly mae \({6}\) disgybl yn byw mewn fflat.

Dull 2

Canfod \({x}\%\) o swm drwy luosi’r swm hwnnw ag \(\frac{x}{100}\)

Mae hyn yn cyfuno’r rhannu a’r lluosi o ddull \({1}\) mewn un swm.

Question

Y llynedd enillodd Sali gyflog o \(\pounds{20,000}\). Eleni mae hi wedi cael codiad cyflog o \({8}\%\).

a) Faint yn fwy o arian y mae Sali’n ei ennill?

b) Beth ydy ei chyflog newydd?

Gelli di ddewis defnyddio dull \({1}\) neu ddull \({2}\):

a) Dull \({1}\):

  • \({1}\%\) o \({20,000} = {20,000}\div{100} = {200}\).
  • \({8}\%\) o \({20,000} = {8}\times{200} = {1,600}\).

Dull \({2}\):

  • \(\frac{8}{100}\times{20,000} = {1,600}\).

b) Felly, dyma’i chyflog newydd: \(\pounds{20,000} + \pounds{1,600} = \pounds{21,600}\).