Canran o swm

Mae gallu canfod canran swm yn aml yn ddefnyddiol. Er enghraifft, rwyt ti'n cael gwybod bod pris tocyn bws yn codi {5}\% ac rwyt ti eisiau gwybod faint o arian fydd ei angen arnat ti bob wythnos.

Dyma ddwy ffordd o wneud hyn:

Canfod {1}\% o’r swm drwy ei rannu â {100}.

Canfod {x}\% o’r swm drwy luosi {1}\% o’r swm ag {x}.

Dull 1

Question

Mae gan Robin flwch sy’n dal {60} beiro. Mae {20}\% o’r beiros yn goch. Faint ydy hynny?

Mae angen canfod {20}\% o {60}.

{1}\% o {60} ydy {60}\div{100} = {0.6}

Felly {20}\% o {60} ydy {20}\times{0.6} = {12}

Felly mae {12} beiro coch yn y blwch.

Question

Mewn dosbarth o {25} o ddisgyblion, mae {24}\% yn byw mewn fflat. Sawl disgybl sy’n byw mewn fflat?

{1}\% o {25} ydy {25}\div{100} = {0.25}

Felly {24}\% o {25} ydy {24}\times{0.25} = {6}

Felly mae {6} disgybl yn byw mewn fflat.

Dull 2

Canfod {x}\% o swm drwy luosi’r swm hwnnw ag \frac{x}{100}

Mae hyn yn cyfuno’r rhannu a’r lluosi o ddull {1} mewn un swm.

Question

Y llynedd enillodd Sali gyflog o \pounds{20,000}. Eleni mae hi wedi cael codiad cyflog o {8}\%.

a) Faint yn fwy o arian y mae Sali’n ei ennill?

b) Beth ydy ei chyflog newydd?

Gelli di ddewis defnyddio dull {1} neu ddull {2}:

a) Dull {1}:

  • {1}\% o {20,000} = {20,000}\div{100} = {200}.
  • {8}\% o {20,000} = {8}\times{200} = {1,600}.

Dull {2}:

  • \frac{8}{100}\times{20,000} = {1,600}.

b) Felly, dyma’i chyflog newydd: \pounds{20,000} + \pounds{1,600} = \pounds{21,600}.