Astudiaeth achos – Y Borth, Cymru

Mae tref y Borth ar arfordir gorllewin Cymru, i’r gogledd o Aberystwyth. Mae’r dref yn denu llawer o ymwelwyr ac mae’n gartref i dros 3,000 o breswylwyr parhaol. Y tu ôl i’r dref mae gwarchodfa natur a gwlyptir mawr. Mae’r dref wedi cael llifogydd droeon yn yr 50 mlynedd diwethaf oherwydd bod y tir yn isel a bod lefel y môr wedi bod yn codi o ganlyniad i gynhesu byd-eang.

Contractwyr yn cryfhau’r amddiffynfeydd môr yn y Borth ar arfordir Bae Ceredigion yng ngorllewin Cymru.
Y morlin, i gyfeiriad y gogledd-ddwyrain, gan gynnwys yr amddiffynfeydd môr newydd sydd ar yr arfordir yn y Borth

Mae’r grwpiau sydd â diddordeb yn y Borth yn cynnwys:

  • trigolion lleol
  • amgylcheddwyr a phobl sydd â diddordeb mewn natur
  • busnesau lleol
  • y cyngor lleol
  • Asiantaeth yr Amgylchedd

Roedd pobl yn teimlo bod rhagor o lifogydd i dai preifat a busnesau a oedd wedi dioddef yn barod yn 2004 a 2005 yn annerbyniol. Yn ôl yr amcangyfrifon roedd y gost i’r dref yn fwy nag £11 miliwn, felly roedd llawer yn teimlo nad oedd “gwneud dim” yn opsiwn mwyach.

Penderfynwyd mabwysiadu dull gweithredu a oedd yn gyfuniad o beirianneg galed a meddal er mwyn cadw'r llinell, a gwario £12 miliwn ar:

  • riff alltraeth mawr o greigiau (peirianneg galed)
  • dau argor mawr creigiog (peirianneg galed)
  • dwy arfogaeth fawr fel morglawdd (peirianneg galed)
  • ailgyflenwi’r traeth - ychwanegu graean bras newydd i wneud y traeth yn fwy llydan (peirianneg feddal)
Cynllun o’r amddiffynfeydd arfordirol newydd sy’n bodoli er Mai 2012 yn y Borth, gan gynnwys riff alltraeth, argorau a morgloddiau.

Roedd rhai’n dadlau yn erbyn y cynllun, gan ddweud ei fod yn rhy ddrud a’i fod yn edrych yn hyll. Bu’r datblygwyr yn ystyried ffactorau amgylcheddol fel cadw golygfeydd o’r môr a’r effaith ar gynefinoedd, yn ogystal â darparu seddau a phromenâd atyniadol i ymwelwyr a phobl leol.

Ar 15 Mai 2012, cafodd yr amddiffynfeydd môr newydd eu hagor yn swyddogol, ar ôl proses adeiladu a barhaodd am flwyddyn.

A oedd yn llwyddiannus?

Yng ngaeaf Rhagfyr 2014/Ionawr 2015, cafodd morlin gorllewin Cymru ei tharo gan stormydd enbyd am bron i bum wythnos. Roedd yn dipyn o brawf i amddiffynfeydd newydd y Borth, ond fe wnaethon nhw eu gwaith yn dda. Er bod angen ailsiapio rhai o’r amddiffynfeydd, bach iawn oedd y gost a’r anhwylustod hwn o’i gymharu â’r gost o ailadeiladu cartrefi pe na bai’r amddiffynfeydd wedi bod yno o gwbl.