Hyrwyddo hawliau dynol

Yn ogystal â’r gred Iddewig ganolog bod pob bod dynol wedi ei greu ar ddelwedd Duw, a bod angen dangos urddas a pharch at bawb, mae llawer o arferion Iddewig eraill sy’n hyrwyddo hawliau dynol er mwyn ceisio creu byd mwy cyfartal.

Tzedakah

Ystyr tzedakah yw 'elusen'. Mae’n cyfeirio at y ddyletswydd Iddewig, neu mitzvah, o roi i elusen yn ogystal â chefnogi cyfiawnder cymdeithasol. Rhoi tzedakah yw un o’r gorchmynion mwyaf pwysig i Iddewon.

quote
Mae tzedakah a dangos caredigrwydd at bobl eraill yn cyfateb i’r holl mitzvot yn y Torah.Talmud Jerusalem, Pe'ah 1:1
curriculum-key-fact
Mae Iddewon yn cael eu dysgu y dylen nhw roi tzedakah oherwydd eu bod nhw eisiau gwneud, ac nid oherwydd bod rhaid iddyn nhw.

Mae llawer o Iddewon yn cadw blwch tzedakah yn eu cartrefi er mwyn casglu arian i elusen. Mae’r arian yn cael ei roi i unrhyw achos da o’u dewis. Mae blwch tzedakah hefyd yn cael ei alw yn pushke, sef yr enw Iddew-Almaeneg arno. Mae’n arferol i Iddewon roi arian cyn y Shabbat a gwyliau Iddewig.

Bocs pren gyda symbol coeden arno ac ysgrifen Hebraeg ar y tu blaen.
Mae blwch tzedakah neu pushke yn cael ei gadw mewn cartrefi Iddewig yn aml fel ffordd o roi arian i elusen yn rheolaidd.

Tzedakah yng Nghymru

Yng Nghymru, rhai o’r gweithgareddau tzedakah sy’n cael eu trefnu gan Synagog Unedig Caerdydd yw:

  • helpu gyda banc bwyd Caerdydd fel rhan o Ddiwrnod Mitzvah
  • casglu nwyddau ymolchi i’r lloches i bobl ddigartref yng Nghaerdydd
  • casglu dillad i Andrew Webb
  • casgliad yn ystod uwch-wyliau ar gyfer elusen Food for Kids
  • casglu arian ar gyfer llinell gymorth Iddewon Caerdydd sy’n helpu’r bobl dlawd yn y gymuned Iddewig

Mae gan y synagog hefyd ganolfan ddydd Iddewig lle mae gwirfoddolwyr yn coginio pryd o fwyd bob dydd Mawrth i aelodau hŷn y gymuned.

Diwrnod Mitzvah

Mae Diwrnod Mitzvah yn ddiwrnod o weithredu cymdeithasol ymhlith Iddewon. Mae’n cael ei gynnal bob blwyddyn, ac mae miloedd o Iddewon yn gweithredu er mwyn cefnogi’r gymuned. Mae hyn yn cynnwys cymryd camau ymarferol i helpu i greu gwell byd heb fynd ati i godi arian.

Nod y diwrnod hwn yw:

  • helpu i leihau’r tlodi sy’n wynebu rhai pobl
  • creu byd mwy cyfartal i bawb.

Mae Diwrnod Mitzvah yn seiliedig ar lawer o arferion a gwerthoedd Iddewig sy’n hybu hawliau dynol, er enghraifft:

  • simcha – llawenydd
  • chesed – gweithredoedd caredig
  • tikkun olam – iachau’r byd
  • tzedakah – elusen
Question

Eglura’r arferion Iddewig sy’n hyrwyddo hawliau dynol.

Mae llawer o arferion a gwerthoedd Iddewig sy’n cefnogi ac yn hyrwyddo hawliau dynol. Mae’r rhain yn cynnwys simcha (llawenydd), chesed (gweithredoedd caredig), tikkun olam (iachau’r byd) a tzedakah (elusen). Tzedakah yw un o’r gorchmynion Iddewig mwyaf pwysig. Bydd pob Iddew yn ceisio ufuddhau i’r gorchymyn hwn. Mae yna ddiwrnod o weithredu cymdeithasol hefyd sy’n cael ei arwain gan Iddewon, sef Diwrnod Mitzvah. Ar y diwrnod hwn, mae miloedd o Iddewon ym mhob rhan o’r byd yn dod at ei gilydd i gefnogi’r gymuned a cheisio creu byd mwy cyfartal i bawb.