Meddalu dŵr caled

Gallwn ni ddefnyddio distyllu i wahanu hylif o hydoddiant a’i gasglu. Gallwn ni hefyd ddefnyddio distyllu i feddalu dŵr, gan fod y dŵr yn anweddu wrth gael ei wresogi ac yn gadael yr ïonau ar ôl.

Gallwn ni feddalu dŵr caled drwy ychwanegu sodiwm carbonad (soda golchi) neu drwy yrru’r dŵr drwy golofn cyfnewid ïonau.

Soda golchi

Enw arall ar sodiwm carbonad, Na2CO3, yw soda golchi. Mae’n gallu meddalu dŵr caled dros dro ac mae’n gallu meddalu dŵr caled parhaol.

Mae’n ffordd rad o gael gwared â chaledwch ond mae’r broses yn ffurfio calchgen, sy’n gallu tagu pibellau dŵr cul.

[Haen uwch yn unig]

Mae sodiwm carbonad yn hydawdd mewn dŵr ac mae’n ychwanegu swm mawr o ïonau carbonad at y dŵr. Mae’r rhain yn adweithio â’r ïonau calsiwm sydd wedi hydoddi, gan ffurfio gwaddod calsiwm carbonad:

Ca2+(dyfr) + CO32–(dyfr) → CaCO3(s)

Mae’r ïonau calsiwm yn dod o’r dŵr caled ac mae’r ïonau carbonad yn dod o’r soda golchi.

Cyfnewid ïonau

Mae colofnau cyfnewid ïonau hefyd yn gallu meddalu dŵr caled dros dro yn ogystal â dŵr caled parhaol. Mae’r dŵr caled yn llifo drwy’r golofn yn gyson, ac mae’r ïonau calsiwm a magnesiwm yn cael eu tynnu ohono. Mae’r dechneg hon yn fwy cyfleus na defnyddio soda golchi oherwydd does dim angen i ti newid y golofn yn aml iawn. Fodd bynnag, mae’r colofnau cyfnewid ïonau’n ddrud.

[Haen uwch yn unig]

Mae’r resin yn y golofn yn cael ei wneud yn beli bach â diamedr tua 1-2 mm, sy’n llenwi tiwb neu ‘golofn’.

I ddechrau, mae ïonau sodiwm yn sownd wrth y resin cyfnewid ïonau. Wrth i’r dŵr caled lifo drwy’r golofn, mae ïonau sodiwm yn dod oddi ar y resin ac yn mynd i mewn i’r dŵr, ac mae ïonau calsiwm yn dod allan o’r dŵr ac yn glynu wrth y resin. Yr effaith yw bod ïonau sodiwm, sydd ddim yn achosi caledwch, yn cymryd lle ïonau calsiwm, sydd yn achosi caledwch.

Mae peiriannau golchi llestri’n cynnwys resin cyfnewid ïonau i feddalu’r dŵr. Mae angen defnyddio halen peiriant golchi llestri (sodiwm clorid) i adnewyddu’r resin pan mae’n llawn ïonau calsiwm.

Diagram o golofn cyfnewid ïonau.
Move on to Test
next