Adeiledd ïonig enfawr

Mae’r ïonau mewn cyfansoddyn, fel sodiwm clorid, wedi’u trefnu mewn adeiledd ïonig enfawr (neu ddellten ïonig enfawr). Mae’r trefniad rheolaidd hwn yn arwain at ffurfio grisial.

Mae’r diagram yn dangos rhan o ddellten grisial sodiwm clorid:

Ïonau sodiwm a chlorid wedi'u pecynnu'n dynn mewn rhesi a cholofnau.Ïonau Na+ â gwefr bositif, ïonau Cl â gwefr negatif

Mae’r patrwm hwn yn ailadrodd i bob cyfeiriad, gan roi adeiledd dellten tri dimensiwn enfawr mewn grisialau sodiwm clorid.

Oherwydd y grymoedd electrostatig cryf rhyngddyn nhw, mae angen llawer iawn o egni i wahanu’r ïonau positif a negatif mewn dellten grisial. Mae hyn yn golygu bod gan gyfansoddion ïonig ymdoddbwyntiau a berwbwyntiau uchel.

Dydy cyfansoddion ïonig solid ddim yn dargludo trydan oherwydd mae’r ïonau wedi’u dal yn dynn yn eu lle. Dydy’r ïonau ddim yn gallu symud i ddargludo y cerrynt trydanol. Ond pan mae cyfansoddyn ïonig yn ymdoddi, mae’r ïonau â gwefr yn rhydd i symud. Felly, mae cyfansoddion ïonig tawdd yn dargludo trydan.

Pan mae grisial o gyfansoddyn ïonig yn hydoddi mewn dŵr, mae’r ïonau’n gwahanu. Eto, mae’r ïonau’n rhydd i symud – felly mae hydoddiant o gyfansoddyn ïonig mewn dŵr hefyd yn dargludo trydan.

Dellt ïonig

Mae’r ïonau â gwefrau dirgroes mewn dellten ïonig enfawr yn cael eu dal gan fondiau ïonig cryf (grymoedd atynnu electrostatig) mewn adeiledd tri dimensiwn enfawr.

Edrych ar yr enghraifft hon – dellten grisial sodiwm clorid:

Adeiledd ïonig sodiwm clorid yn ffurfio dellten giwbig

Y ffordd orau o luniadu diagramau fel hwn yw dechrau ag un math o ïon (er enghraifft Na+) a thynnu llinellau o’r ïon hwn i bob ïon cyfagos a rhoi’r math arall o ïon ar ben arall y llinell (er enghraifft Cl). Ddylai’r llinellau byth uno dau ïon sydd yr un fath.

Esbonio ymdoddbwyntiau [Haen uwch yn unig]

Mae angen llawer o egni i oresgyn y grymoedd atyniad electrostatig cryf rhwng ïonau â gwefrau dirgroes, felly mae gan gyfansoddion ïonig ymdoddbwyntiau a berwbwyntiau uchel. Fodd bynnag, mae gan rai ohonyn nhw ymdoddbwyntiau uwch na’i gilydd.

Y mwyaf yw’r wefr ar yr ïonau, y cryfaf yw’r grymoedd sy’n eu dal nhw at ei gilydd. Mae sodiwm clorid wedi’i wneud o ïonau Na+ ac ïonau Cl ac mae ei ymdoddbwynt yn 801°C. Mae magnesiwm ocsid wedi’i wneud o ïonau â dwy wefr (Mg2+ ac O2–) ac felly mae ei ymdoddbwynt o 2,852°C yn llawer uwch.