Metelau, anfetelau a meteloidau

Wrth symud o’r chwith i’r dde ar draws cyfnod, mae’r elfennau yn mynd yn llai metelig. Mae hyn yn gysylltiedig â’r cynnydd yn nifer yr electronau ym mhlisgyn allanol yr atomau. Mae’r atomau’n mynd yn fwy tebygol o ennill neu rannu electronau, yn hytrach na’u colli nhw, wrth ffurfio cyfansoddion.

Metelau

Mae metelau’n tueddu i rannu priodweddau tebyg. Maen nhw i gyd yn ddargludyddion trydan a gwres da ac maen nhw i gyd yn loyw (sgleiniog wrth gael eu torri). Mae’r rhan fwyaf o fetelau fel arfer yn rhannu’r priodweddau hyn:

  • ymdoddbwynt uchel
  • caled (anodd eu crafu)
  • hydrin (gallu cael ei guro i mewn i siâp)
  • hydwyth (gallu cael ei dynnu’n wifrau)

Mae rhai eithriadau i hyn. Er enghraifft, mae mercwri yn hylif ar dymheredd ystafell. Mae’r metelau yn Grŵp 1, fel lithiwm, sodiwm a photasiwm, i gyd yn feddal.

Diferion o fercwri hylifol
Diferion o fercwri hylifol

Anfetelau

Mae gan anfetelau amrywiaeth o briodweddau, ond ychydig iawn ohonynt sy’n dda am ddargludo trydan. Mae graffit (un o ffurfiau carbon) yn enghraifft brin o anfetel sy’n dargludo trydan yn dda iawn.

Mae gan lawer o anfetelau ymdoddbwyntiau a berwbwyntiau isel. Pan mae anfetelau mewn cyflwr solid, maen nhw fel arfer yn frau felly alli di ddim eu curo nhw i mewn i siâp.

Meteloidau

Mae gan yr elfennau sydd rhwng y metelau a’r anfetelau yn y tabl cyfnodol briodweddau sy’n gymysgedd o briodweddau metelau ac anfetelau. Maen nhw'n cael eu galw’n meteloidau neu’n lled-fetelau. Mae’r elfennau hyn yn agos at y llinell igam-ogam sy’n gwahanu’r metelau a’r anfetelau.

Enghreifftiau o feteloidau

  • Carbon – solid pŵl, llwyd tywyll brau (priodweddau anfetelig) ond ymdoddbwynt uchel a dargludydd trydan a gwres (priodweddau metelig).
  • Silicon – solid llwyd sgleiniog, dargludydd trydanol ac ymdoddbwynt uchel (priodweddau metelig) ond brau iawn a dwysedd isel (priodweddau anfetelig).