Heddwch a gwrthdaro

Gwrthdaro wedi’i drefnu yw rhyfel, ac mae fel arfer yn golygu bod gwladwriaeth neu wladwriaethau’n arfer trais grymus yn erbyn gwladwriaeth neu wladwriaethau eraill.

Beth yw achosion gwrthdaro?

Mae achosion unrhyw ryfel yn gymhleth. Nid yw rhyfeloedd bron byth yn ymwneud ag un peth yn unig. Gellir cyhoeddi rhyfel pan fydd gwladwriaeth neu wladwriaethau yn cymryd camau i:

  • ymosod ar neu oresgyn gwladwriaeth arall, er mwyn ennill tir neu adnoddau
  • gwrthsefyll ymosodiad neu oresgyniad o’r fath gan ymosodwr
  • gwarchod gwladwriaeth arall rhag goresgyniad gan ymosodwr
  • gorfodi tra-arglwyddiaeth neu newid gwleidyddol ar wladwriaeth arall, neu i wrthsefyll tra-arglwyddiaeth o’r fath
  • herio bygythiad i ‘fuddiannau cenedlaethol hanfodol’ gan wladwriaeth arall
  • gwrthsefyll bygythiadau canfyddedig gan ideoleg, crefydd neu grŵp ethnig gwahanol
  • amddiffyn anrhydedd cenedlaethol pan fo gwladwriaeth dan fygythiad

Gall rhyfel ddigwydd yn fewnol hefyd o fewn gwladwriaeth rhwng grwpiau trefnedig. Rhyfel cartref yw’r term am hyn.