Ffactorau sy’n effeithio ar newid poblogaeth

Newid poblogaeth yw canlyniad gwahaniaethau rhwng y gyfradd genedigaethau a’r gyfradd marwolaethau sy’n rhoi lefel y newid naturiol (cynnydd neu leihad) mewn gwlad.

Newid poblogaeth a’r DU

Graff yn dangos rhagolwg twf poblogaeth y DU (2010 – 2030).
  • Roedd poblogaeth y DU yn cynyddu’n araf tan tua 1800.
  • Arweiniodd cynnydd mewn disgwyliad oes, gwell cyflenwadau bwyd a dŵr glân, at gynnydd cyflym yn y boblogaeth yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.
  • Yn dilyn gostyngiad yn y cyfraddau genedigaethau, oherwydd newid mewn agweddau cymdeithasol a rhyddfreinio merched, arafodd y twf yn y boblogaeth yn yr ugeinfed ganrif.
  • Ers y 1950au, mae dulliau atal cenhedlu a meddyginiaethau modern wedi helpu i gadw cyfraddau genedigaethau a chyfraddau marwolaethau yn isel, ac o ganlyniad mae’r twf yn y boblogaeth wedi bod yn isel.

Mae cyfraddau genedigaethau yn isel yn y DU oherwydd bod:

  • merched yn hŷn yn priodi ac yn dechrau teulu’n hwyrach oherwydd eu bod yn datblygu eu gyrfa
  • costau byw uchel yn golygu bod magu plant yn ddrud
  • cyplau yn dewis gwario eu harian ar bethau fel gwyliau a cheir
  • dulliau atal cenhedlu, yn enwedig y bilsen, yn hawdd i’w cael

Mae cyfraddau marwolaethau yn isel yn y DU oherwydd bod:

  • gofal iechyd yn fodern, ar gael i bawb, ac yn cael ei ddarparu am ddim gan y GIG
  • swyddi yn gofyn am lai o waith corfforol caled
  • meddyginiaethau modern yn trin llawer o afiechydon
  • pobl yn gwybod mwy am iechyd a hylendid
  • incwm uwch yn galluogi pobl i fwyta diet iach a chael amodau byw da

Strwythur poblogaeth

Mae strwythur poblogaeth yn golygu cyfansoddiad poblogaeth. Mae edrych ar strwythur poblogaeth lle yn dangos sut mae’r boblogaeth wedi ei rhannu rhwng gwrywod a benywod o wahanol grwpiau oedran. Mae strwythur poblogaeth yn aml yn fwy pwysig na rhifau yn unig.

Fel arfer mae strwythur poblogaeth yn cael ei ddangos drwy ddefnyddio pyramid poblogaeth. Gellir llunio pyramid poblogaeth ar gyfer unrhyw ardal, o gyfandir neu wlad gyfan, i dref, dinas neu bentref unigol.

Mae pyramid poblogaeth yn dweud wrthym faint o ddibynyddion sydd yno. Mae dau grŵp o ddibynyddion – dibynyddion ifanc (dan 15 oed) a dibynyddion hŷn (dros 65 oed). Mae dibynyddion yn dibynnu ar y boblogaeth weithio am gefnogaeth economaidd. Wrth i gyfraddau genedigaethau ostwng ac wrth i bobl gael teuluoedd llai, mae nifer y dibynyddion ifanc yn gostwng ac mae nifer y dibynyddion oedrannus yn cynyddu.

O gymharu â 2001, yn 2016 mae mwy o bobl rhwng 25-29, 45-49 a 60-64 oed. Mae llai o bobl rhwng 10-14 a 35-44 oed.

Mae strwythur poblogaeth y DU wedi newid er 2001 o ganlyniad i gyfraddau genedigaethau a marwolaethau isel, ynghyd â mudo i mewn ac allan o’r DU. Mae’r pyramid poblogaeth uchod yn dangos y newidiadau hyn. Gwelwyd:

  • cynnydd yn nifer y plant dan bump oed
  • cynnydd yn nifer yr oedolion ifanc rhwng 20 a 29 oed
  • cynnydd yn nifer y bobl hen iawn sy’n 80 oed neu’n hŷn

Cynnydd yn nifer y plant

Mae hyn yn rhannol oherwydd cyfraddau genedigaethau uwch mudwyr sydd wedi dod i’r wlad yn y deng mlynedd diwethaf. Mae llawer o fudwyr o oed atgenhedlu. Yn ychwanegol at hyn, mae’n bosibl bod ganddyn nhw ddiwylliant crefyddol sy’n gwahardd defnyddio dulliau atal cenhedlu.

Cynnydd yn nifer yr oedolion ifanc

Mae’r rhan fwyaf o’r bobl sy’n mudo i’r DU yn ifanc ac yn chwilio am waith a bywyd gwell. Mae mwy o ddynion yn tueddu i fudo nag o ferched.