Patrymau dŵr ledled y byd

Nid yw cyflenwadau dŵr wedi’u rhannu’n gyfartal. Mae gan rai llefydd gwarged dŵr ac mae diffyg dŵr mewn llefydd eraill.

Archwilio’r materion yng nghyswllt cael mynediad at ddŵr a'i ddosbarthu mewn gwahanol rannau o’r byd. (Cynnwys Saesneg)

Y cyflenwad dŵr byd-eang

Mae faint o ddŵr sydd ym mhob gwlad yn amrywio. Yn gyffredinol:

  • Mae gan wledydd ar y Cyhydedd ddigon o ddŵr. Mae’r aer yn codi yma, sy’n golygu bod lefel y glawiad yn uchel.
  • Mae prinder dŵr ffisegol mewn gwledydd i’r gogledd o’r Cyhydedd (lledred tua 30°). Ystyr hyn yw nad oes digon o law. Mae’r aer yn disgyn yma, felly mae’n sych iawn.
  • Mae gwledydd i’r de o’r Cyhydedd (lledred tua 30°) hefyd yn wynebu rhywfaint o brinder dŵr. Mae’n llai eithafol na’r gogledd oherwydd bod llai o dir yn hemisffer y de.
  • Mae gwledydd â’r lledred uchaf (y rheini sydd bellaf oddi wrth y Cyhydedd) yn cael digon o law i ddarparu digon o ddŵr croyw.
  • Ceir eithriadau i’r rheol yma mewn gwledydd sydd â dwysedd poblogaeth uchel, fel y DU, neu wledydd lle mae tlodi yn achosi prinder dŵr economaidd, fel Nigeria.
Mae gogledd Affrica a chanol Asia yn ardaloedd sydd â phrinder dŵr.

Mae faint o ddŵr sy’n cael ei ddefnyddio wedi bod yn codi ledled y byd dros amser. Mae dau brif reswm dros hyn.

Twf poblogaeth

Mae pawb angen dŵr i fyw. Dŵr sy’n gyfrifol am 60 y cant o bwysau unigolyn, ac mae ei angen ar gyfer pob un o weithredoedd y corff. Mae pobl hefyd yn defnyddio dŵr at ddibenion hylendid, coginio a glanhau. Mae poblogaeth y byd yn cynyddu, ond dim ond hyn a hyn o ddŵr croyw sydd ar gael i bobl ei ddefnyddio.

Datblygiad economaidd

Wrth i wledydd ddatblygu, maen nhw’n defnyddio mwy o ddŵr. Mewn gwledydd mwy cyfoethog mae dŵr yn cael ei gludo i gartrefi pobl drwy bibellau. Mae offer modern, fel peiriannau golchi llestri a pheiriannau golchi dillad, yn defnyddio llawer o ddŵr. Mae amaethyddiaeth fasnachol, diwydiant a thwristiaeth mewn gwledydd incwm uchel (HICs) yn defnyddio llawer iawn o ddŵr hefyd. Mae ôl-troed dŵr HICs yn llawer uwch na gwledydd incwm isel (LICs). Wrth i fwy o wledydd ddatblygu, bydd y galw am ddŵr yn cynyddu.

Ôl troed dŵr

Diffiniad ôl troed dŵr yw cyfaint y dŵr croyw sy’n cael ei ddefnyddio a’i lygru i gynhyrchu’r nwyddau a’r gwasanaethau ar gyfer defnyddwyr. Caiff ei gyfrifo drwy adio faint o ddŵr mae pobl yn ei ddefnyddio’n uniongyrchol a faint o ddŵr mae pobl yn ei ddefnyddio’n anuniongyrchol.

Astudiaeth achos – sychder yng Nghaliffornia

Mae Califfornia ar arfordir gorllewin UDA.

Talaith ar arfordir gorllewin UDA yw Califfornia. Mae’n cynnwys diffeithdir mewndirol i’r dwyrain, ond fel arfer mae digon o law i ddarparu dŵr ar hyd yr arfordir.

Mae Califfornia wedi dioddef o sychder ers 2011. Mae dyfrio cnydau yn defnyddio llawer o’r cyflenwadau dŵr croyw yn yr ardal. Mae tymheredd sy’n codi, lefelau glaw sy’n gostwng a phoblogaeth sy’n tyfu hefyd yn cyfrannu at y broblem.

Mae’r lefelau dŵr daear wedi gostwng oherwydd y sychder. Gall hyn achosi llawer o broblemau.

  • Ymsuddiant - lefel y tir yn gostwng, sy’n difrodi eiddo.
  • Dŵr môr yn ymwthio - pan mae dŵr môr yn llifo i fannau o ddŵr daear, a elwir yn ddyfrhaenau. Dydy pobl ddim yn gallu yfed dŵr mor oherwydd ei fod yn hallt.
  • Tanau gwyllt - mae llystyfiant yn mynd yn sych iawn a gall gwres llethol, fel mellt, ei gynnau’n hawdd.
  • Difrodi ecosystemau.

Does dim rheolau swyddogol sy’n atal perchnogion tai rhag pwmpio mwy o ddŵr o’r tir yng Nghaliffornia. Mae cyfyngiadau ar ddŵr daear yn cael eu hystyried ar hyn o bryd, ond ni fyddai’r rhain yn cael eu rhoi ar waith tan 2020. Tan hynny, mae pobl yn cael eu hannog i ddefnyddio llai o ddŵr.