Tystiolaeth o gynhesu byd-eang

Darlleniadau thermomedr

Mae cofnodion tymheredd rheolaidd gan ddefnyddio thermomedrau wedi dangos yn glir bod tymheredd y Ddaear wedi cynhesu yn y degawdau diwethaf. Drwy ddefnyddio’r data hyn, mae gwyddonwyr wedi gweld cynnydd o 0.85°C yn nhymheredd cyfartalog cyfun arwynebau’r tir a’r môr ers diwedd y 19eg ganrif. Yn hemisffer y gogledd, y cyfnod rhwng 1983 a 2012 oedd y cyfnod 30 mlynedd cynhesaf yn y 1,400 blynedd diwethaf.

Bydd y graddau y mae’r hinsawdd yn cynhesu yn y dyfodol yn dibynnu ar amrywioldeb naturiol yr hinsawdd ac ar lefel yr allyriadau nwyon tŷ gwydr. Os bydd allyriadau nwyon tŷ gwydr yn parhau, bydd tymereddau cyfartalog y byd yn codi. Fodd bynnag, bydd rhai rhanbarthau, er enghraifft yr Arctig, yn cynhesu’n gyflymach na’i gilydd.

Tymereddau cyfartalog y byd er 1860.Mae tymheredd cyfartalog y byd wedi bod yn cynyddu’n raddol yn y 150 blynedd diwethaf, o 13.5°C yn y 1860au i 14.4°C yn y 1990au

Rhewlifoedd yn encilio

Yn ystod y 50 i 100 mlynedd diwethaf, mae tystiolaeth ffotograffig wedi dangos bod rhewlifoedd y byd wedi bod yn meirioli, a bod hynny’n achosi iddynt encilio. Mae enghreifftiau o rewlifoedd yn meirioli wedi cael eu gweld mewn gwahanol rannau o’r byd ers diwedd y 19eg ganrif. Mae’r cynnydd yn nhymereddau’r byd yn achosi i rewlifoedd ddiflannu ac yn achosi i iâ môr yn yr Arctig feirioli’n gyflymach. Mae iâ môr yr Arctig yn diflannu ar gyflymder o 10 y cant bob degawd.

Llun du a gwyn o gapan iâ Maniitsoq yn ne-orllewin Gronland, wedi ei dynnu yn haf 1935.
Capan iâ Maniitsoq, de-orllewin Gronland, 1935
Llun lliw o gapan iâ Maniitsoq yn ne-orllewin Gronland, wedi ei dynnu yn haf 2013.
Capan iâ Maniitsoq, de-orllewin Gronland, 2013

Tystiolaeth ffotograffig ac artistig ar gyfer gaeafau oerach yn y gorffennol a newidiadau rhewlifol. (Cynnwys Saesneg)

Creiddiau iâ

Mae gwyddonwyr yn defnyddio creiddiau iâ i ganfod newidiadau mewn tymheredd. Pan mae eira’n disgyn, mae’n dal aer yn y rhew/iâ. Pan mae gwyddonwyr yn cymryd craidd o iâ, maen nhw’n gallu gweld beth oedd y crynodiadau carbon deuocsid a methan ar yr adeg y disgynnodd yr eira. Mae gwyddonwyr yn credu bod cysylltiad agos rhwng faint o’r nwyon tŷ gwydr hyn sydd yn yr atmosffer a thymereddau’r byd.

Yn ôl gwyddonwyr sy’n astudio’r creiddiau iâ, mae tystiolaeth glir o gynnydd cyflym mewn tymheredd yn y degawdau diwethaf. Mae graff Keeling yn dangos y cynnydd hwn mewn tymheredd a’r cysylltiad â lefelau CO2, a thrwy hynny’n darparu tystiolaeth bod cynhesu byd-eang yn digwydd.

Mae’r graff yn dangos y berthynas rhwng lefel CO2 a thymheredd.

Gwanwyn cynnar

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae arwyddion bod y tymhorau’n newid wedi’u gweld mewn sawl rhan o’r byd. Yn y DU mae’r gwanwyn yn cyrraedd yn gynharach ac mae’r gaeafau’n tueddu i fod yn llai difrifol. Mae’r newidiadau tymhorol hyn yn effeithio ar batrymau nythu a mudo bywyd gwyllt.

Lefel y môr yn codi

Rhwng 1901 a 2010, cododd lefel y môr yn fyd-eang 0.19 metr ar gyfartaledd.