Beth ydy π?

Diagram onglau mewnol ac allanol polygon

I ganfod cylchedd ac arwynebedd cylch, bydd angen i ti ddefnyddio \pi, rhif arbennig sy'n werth tua {3.141592}.

Portread o'r mathemategydd William Jones, gan William Hogarth, 1740
Credit: © NPG
Portread o’r Mathemategydd Cymreig, Syr William Jones (1675 - 1749) gan yr arlunydd William Hogarth.

Y mathemategydd cyntaf i ddefnyddio'r symbol \pi (sy'n llythyren Roegaidd) oedd William Jones – mathemategydd o Gymru a fu'n ddisgybl yn ysgol Llanfechell ar Ynys Môn. Roedd yn ffrind agos i Syr Isaac Newton a Syr Edmund Halley. Ym mis Tachwedd {1711} daeth yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol, ac yn ddiweddarach bu'n is-lywydd arni.

Ar gyfer unrhyw gylch, mae {cylchedd}\div{diamedr} = {3.141592.......}

Mae’r rhif hwn mor arbennig fel ei fod wedi cael ei symbol ei hun, sef \pi.

Mae’n amhosibl canfod union werth \pi fel degolyn neu ffracsiwn, felly defnyddir brasamcanion, megis {3.14}, {3.142} a \frac{22}{7}.

Mae gan bob cyfrifiannell wyddonol fotwm \pi. Gelli di ddefnyddio hwn i wneud dy gyfrifiadau’n fwy cywir.

Os nad oes cyfrifiannell ar gael, neu os oes angen rhoi ateb bras i gyfrifiad sy’n cynnwys \pi, yna talgrynna \pi i {3} (neu beth bynnag sy’n cael ei awgrymu).