Y canolrif

curriculum-key-fact
Os wyt ti’n gosod set o rifau mewn trefn, y canolrif ydy’r rhif canol. Os oes dau rif canol, y canolrif ydy cymedr y ddau rif hynny.

Canfod y canolrif

Question

Canfydda ganolrif y ddwy set ganlynol o rifau:

a) \({2},~{4},~{7},~{1},~{9},~{3},~{11}\)

b) \({4},~{1},~{3},~{10},~{6},~{9}\)

a) Gosoda’r rhifau mewn trefn: \({1},~{2},~{3},~{4},~{7},~{9},~{11}\). Y rhif canol ydy \({4}\). Felly, y canolrif ydy \({4}\).

b) Gosoda’r rhifau mewn trefn: \({1},~{3},~{4},~{6},~{9},~{10}\). Mae dau rif canol \(({4}\) a \({6})\), felly rhaid canfod cymedr y ddau rif hyn. Y canolrif felly ydy: \(({4} + {6})\div{2} = {5}\).

Yn gyffredinol

Dychmyga fod \({n}\) o rifau wedi eu hysgrifennu mewn trefn.

Os ydy \({n}\) yn odrif, y canolrif fydd yr \(({\frac{(n+1)}{2}})^{fed}\) rhif.

Os ydy \({n}\) yn eilrif, y canolrif fydd cymedr yr \({(\frac{n}{2})}^{fed}\) rhif a’r \({(\frac{n}{2+1})}^{fed}\) rhif.

Os oes \({3}\) rhif, y canolrif fydd yr \(({3} + {1})\div{2} =~{2il}~rif.\)

Os oes \({4}\) rhif, y canolrif fydd cymedr y \({(\frac{4}{2})}^{fed}\) a’r \({(\frac{4}{{2}+{1}})}^{fed}~rhif~=~Cymedr~yr~ail~ar~trydydd~rhif.\)

Enghraifft

Question

Mae Rhiannon yn cofnodi nifer y goliau a sgoriwyd gan ei thîm pump-bob-ochr yn eu \({20}\) gêm gyntaf.

Dangosir y canlyniadau'n y tabl amlder isod:

Nifer y goliauAmlder
\[{0}\]\[{7}\]
\[{1}\]\[{6}\]
\[{2}\]\[{5}\]
\[{3}\]\[{0}\]
\[{4}\]\[{2}\]
\[{5}\]\[{0}\]

Beth ydy nifer canolrifol y goliau a sgoriwyd?

Chwaraewyd \({20}\) gêm, felly'r canolrif fydd cymedr y \({10}^{fed}\) a’r \({11}^{eg}\) gwerth.

Mewn \({7}\) gêm sgoriwyd \({0}\) gôl, ac mewn \({5}\) gêm sgoriwyd \({1}\) gôl.

Mae’r \({10}^{fed}\) a’r \({11}^{eg}\) gwerth yn gorwedd yn y categori ‘\({1}\) gôl’.

Felly, nifer canolrifol y goliau ydy \({1}\).