Fformiwlâu

Mae fformiwla gemegol cyfansoddyn yn dangos faint o bob math o atom sy’n uno â’i gilydd i wneud yr unedau sy’n gwneud y cyfansoddyn.

Er enghraifft, mewn haearn sylffid mae pob atom haearn yn bondio ag un atom sylffwr, felly rydyn ni’n dangos ei fformiwla fel FeS. Mewn sodiwm ocsid, mae dau atom sodiwm i bob atom ocsigen, felly rydyn ni’n dangos ei fformiwla fel Na2O. Sylwa fod y ‘2’ wedi’i ysgrifennu fel isysgrif, felly byddai ysgrifennu Na2O yn anghywir.

Mae’r diagram hwn yn dangos bod un atom carbon a dau atom ocsigen yn uno i wneud unedau carbon deuocsid. Rydyn ni’n ysgrifennu ei fformiwla gemegol fel CO2.

Atom carbon yn bondio â dau atom ocsigen.

Efallai y bydd gofyn i ti ddefnyddio allwedd i luniadu dy ddiagram dy hun o foleciwl, er enghraifft:

Diagram o chwech o atomau, wedi'i labelu: C, H, N, O, Cl, S.

Gan ddefnyddio’r allwedd hwn, bydden ni’n cynrychioli’r moleciwlau SH2 ac NH3 fel a ganlyn.

Diagram o'r moleciwlau SH2 ac NH3.
curriculum-key-fact
Pan mae fformiwla’n cynnwys un atom o un elfen a mwy nag un atom o elfen arall, mae’r elfen â dim ond un atom yng nghanol y moleciwl ac mae atomau’r elfen arall o gwmpas yr atom canolog.

Weithiau, byddi di’n gweld fformiwlâu mwy cymhleth fel Na2SO4 a Fe(OH)3:

  • mae un uned Na2SO4 yn cynnwys 2 atom sodiwm, 1 atom sylffwr a 4 atom ocsigen wedi uno â’i gilydd – mae hyn yn gwneud cyfanswm o 7 atom
  • mae un uned Fe(OH)3 yn cynnwys 1 atom haearn, 3 atom ocsigen a 3 atom hydrogen – mae’r cromfachau’n dangos bod y 3 yn berthnasol i O ac i H – mae hyn yn gwneud cyfanswm o 7 atom