Twf bacteria

Gall bacteria ddyblygu bob 20 munud yn fras drwy ymholltiad deuaidd, sy’n ffurf syml o gellraniad. Bydd y lefel dyblygu hwn yn dibynnu ar argaeledd maetholion ac amodau addas eraill, fel tymheredd.

Diagram o ficro-organeb: 0 munud; Un bacteriwm. 20 munud; Dau facteriwm. 40 munud; Pedwar bacteriwm. 60 munud; Wyth bacteriwm

Mae sawl ffordd i dyfu, neu feithrin, bacteria, ee:

  • hydoddiant cawl maetholion
  • cytrefi ar blât agar

Mae hydoddiant cawl maetholion, neu gyfrwng meithrin, yn caniatáu i hylif neu gel ddarparu’r holl faetholion sydd eu hangen er mwyn i facteria dyfu’n llwyddiannus. Rhaid i’r rhain gynnwys carbohydradau er mwyn ynni, nitrogen er mwyn synthesis protein, a mwynau eraill.

Crëir platiau agar trwy dywallt agar tawdd poeth i ddysglau Petri di-haint, a’i adael i galedu. Gellir taenu bacteria ar y platiau, a chaniatáu iddynt ffurfio cytrefi unigol o’r bacteriwm penodol.

Meithriniadau heb eu halogi

Os am feithrin bacteriwm penodol, byddai bacteria halogedig yn cystadlu am faetholion yn y cawl neu’r agar. Gallai rhai bacteria fod yn niweidiol hefyd, fel pathogenau, a byddent yn cymhlethu canlyniadau arbrofion i brofi effeithlonrwydd gwrthfiotigau neu gyfansoddion gwrth-ficrobaidd eraill.

Felly mae’n bwysig diheintio unrhyw ddysgl Petri neu agar cyn eu defnyddio, a defnyddio technegau aseptig i wrth-heintio’r platiau.

Defnyddio technegau aseptig i osgoi halogiad

Gellir defnyddio dolen frechu i drosglwyddo bacteria. Caiff ei diheintio trwy ei gwresogi’n boethgoch mewn fflam Bunsen, cyn ac wedi ei defnyddio.

Llaw yn dal gwrthrych dros fflam Bunsen las

I wrth-heintio’r agar, coda gaead y ddysgl Petri a’i ogwyddo. Paid â’i dynnu’n llwyr na’i roi ar y ddesg gan fod y caead yn atal micro-organebau o’r aer rhag halogi’r meithriniad, ac i’r gwrthwyneb.

Llaw yn rhoi gwrthrych mewn dysgl petri

Ar ôl gwrth-heintio, am resymau diogelwch, dylid cadw caead y ddysgl Petri yn ei le â stribedi tâp glynol. Dylid labelu a dyddio’r ddysgl.

Caiff platiau agar wedi’u gwrth-heintio eu magu ar 25°C yn labordy’r ysgol am ddim mwy na 24–48 awr. Mae hyn yn annog twf y meithriniad heb dyfu pathogenau dynol sy’n ffynnu ar dymheredd y corff (37°C).

Am resymau diogelwch, dylid diheintio platiau ac offer ar ôl eu defnyddio.

Dysgl petri

Cytrefi bacteria

Micro-organebau yw bacteria, ac ni ellir gweld celloedd unigol heb ficrosgop. Ond pan gânt eu tyfu ar agar mewn dysgl Petri, mae pob cell unigol yn rhannu sawl gwaith i ffurfio cytref weladwy.

Wrth gyfrif nifer y cytrefi unigol o facteria ar y platiau, mae’n bosibl amcangyfrif niferoedd y bacteria unigol yn y sampl wreiddiol.

Chwe dysgl petri o uchod. Mae dau ronyn yn yr un cyntaf, mae eu cynnwys yn tyfu’n raddol, mae’r chweched yn llawn

Er mwyn gwneud cyfrifiad cywir o’r bacteria mewn sampl, bydd angen gwanedu’r sampl wreiddiol. Dim ond pan fydd y sampl wedi’i gwanedu ddigon y gellir gweld y cytrefi bacteria yn eglur fel cytrefi ar wahân, a hwythau heb ei clystyru â’i gilydd.