Tarddiad y bydysawd

Sut mae gwyddoniaeth yn disgrifio tarddiad y bydysawd?

The big bang theory of the origin of the universe.Llinell amser o’r Glec Fawr hyd at foroedd cyntaf y Ddaear

Yn y gorffennol pell, roedd y rhan fwyaf o bobl yn derbyn gair eu crefydd i esbonio dechrau'r bydysawd. Ond wrth i’r byd ymddiddori mwy mewn gwyddoniaeth yn y 18fed ganrif a’r 19eg ganrif, doedd crefydd yn unig ddim yn ddigon i allu esbonio darganfyddiadau newydd. Yn y 1920au cafodd damcaniaeth y Glec Fawr ei chynnig fel esboniad gwyddonol posibl o greu'r bydysawd.

Cafodd ei gynnig yn gyntaf ym 1922 gan Alexander Friedmann, mathemategydd o Rwsia, a'i ddatblygu'n bellach yn 1927 gan Georges-Henri Lemaître. Ffisegydd o wlad Belg oedd ef, ac offeiriad gyda'r Eglwys Gatholig. Mae gwyddonwyr fel Edwin Hubble wedi gwneud arsylwadau a mesuriadau manwl sy’n ategu ac yn datblygu’r ddamcaniaeth hon.

Yn syml, tua 14 biliwn o flynyddoedd yn ôl, roedd pob mater ac ynni yn y bydysawd ar bwynt o ddwysedd a thymheredd anfeidraidd. Wedyn ehangodd yn gyflym iawn, ac yn y diwedd ymffurfiodd sêr, galaethau a phlanedau. Yr ehangu hwn oedd dechreuad amser, ac mae’n parhau hyd heddiw. Mae damcaniaeth y Glec Fawr yn cael ei chefnogi gan dystiolaeth fod y gofod yn ehangu, gan gynnwys rhuddiad goleuni o alaethau pell a bodolaeth ymbelydredd cefndirol cosmig i bob cyfeiriad.

Y gred yw fod y Ddaear wedi’i ffurfio ryw 4.6 biliwn o flynyddoedd yn ôl o ludw a nwy oedd wedi cael eu gadael ar ôl i’r Haul ymffurfio.

Wrth i’r Ddaear oeri’n raddol, gan greu amodau lle roedd bywyd yn bosibl, ymddangosodd creaduriaid byw ar blaned newydd, sef y Ddaear.

Dydy pob gwyddonydd ddim yn cytuno â damcaniaeth y Glec Fawr. Ond mae llawer o’u gwrthwynebiadau yn ymwneud â’r manylion o fewn y broses, yn hytrach na'r egwyddor sylfaenol ei bod wedi digwydd. Yn yr un modd, mae hefyd wahanol ragdybiaethau ynglŷn â sut dechreuodd bywyd ar y Ddaear. Mae modd profi rhain, ond dydy gwyddonwyr ddim yn gallu bod yn siŵr pa rai sy’n gywir, oherwydd ei fod wedi digwydd amser maith yn ôl.

Stephen Hawking

Roedd Stephen Hawking yn ffisegydd a chosmolegydd byd-enwog. Yn y 1960au, wnaeth e ddarganfod bod y bydysawd, er ei fod yn ymddangos yn statig, mewn gwirionedd yn ehangu ar hyd yr adeg. Mae ei ddamcaniaeth yn dangos bod yr ehangu cyflym hwn yn digwydd o ganlyniad i un digwyddiad dechreuol, sef y Glec Fawr.