Cyflymder

Defnyddir yr hafaliad canlynol i gyfrifo cyflymder:

\text{cyflymder}=\frac{\text{pellter}}{\text{amser}}

Triongl hafaliad pellter, cyflymder ac amserMae triongl hafaliad yn rhywbeth y gallwn ei ddefnyddio i’n helpu i ad-drefnu hafaliadau

Dyma enghraifft o fesur cyfansawdd gan nad yw’n bosib mesur pellter ac amser yn yr un uned. Gellir mesur cyflymder mewn metrau yr eiliad, cilometrau yr awr a nifer o ffurfiau eraill hefyd.

curriculum-key-fact
Mae meintiau gwahanol i fesurau gwahanol. Nid yw 10 cilometr yr awr yr un peth â 10 metr yr eiliad.
Question

Cyfrifa gyflymder cyfartalog mongŵs os yw’n teithio 4 km mewn 0.25 awr.

\text{cyflymder}=\frac{\text{pellter}}{\text{amser}}

\text{cyflymder}=\frac{\text{4~km}}{\text{0.25~awr}}

\text{cyflymder = 16 km/awr}

Question

Cyfrifa gyflymder cyfartalog llewpart hela os yw’n teithio 300 m mewn 10 eiliad.

\text{cyflymder}=\frac{\text{pellter}}{\text{amser}}

\text{cyflymder}=\frac{\text{300~m}}{\text{10~eiliad}}

\text{cyflymder = 30 m/eiliad}

Gellir hefyd ad-drefnu’r hafaliad cyflymder i un o’r ddwy ffurf isod:

\text{pellter}=\text{cyflymder}\times{\text{amser}}

neu

\text{amser}=\frac{\text{pellter}}{\text{cyflymder}}

Mae hyn yn dy alluogi i gyfrifo un ai pellter neu amser.

curriculum-key-fact
Nid yw pellter nac amser yn fesurau cyfansawdd gan fod y ddau’n cael eu mesur mewn uned sengl.
Question

Mae car yn teithio o Gaerdydd i Lundain gyda chyflymder cyfartalog o 50 mya. Os yw’r daith yn cymryd tair awr, amcangyfrifa’r pellter o Gaerdydd i Lundain.

\text{pellter}=\text{cyflymder}\times{\text{amser}}

\text{pellter}=\text{50~mya}\times{\text{3~awr}}

\text{pellter}=\text{150~milltir}