Berfau amhersonol

Cynnwys y wers hon

  • Un cyflwyniad i ffurf amhersonol y ferf
  • Tri gweithgaredd i ymarfer defnyddio'r ffurf amhersonol

Lesson content

  • One introduction to the impersonal form of the verb
  • Three activities to practise using the impersonal form of the verb

Beth yw ffurf amhersonol y ferf?

Os nad wyt ti eisiau enwi, neu os nad wyt ti angen enwi rhywun yn benodol mewn brawddeg, mae modd cyfleu hyn drwy ddweud:

  • Mae'r llyfr yn cael ei ddarllen.
  • Cafodd y dyn ei weld.

Ond er mwyn cyfleu yn union yr un ystyr mewn ffordd fwy ffurfiol, gelli di ddefnyddio ffurf amhersonol y ferf.

Sut i ffurfio berf amhersonol

Galli di ddefnyddio ffurf amhersonol y ferf pan nad wyt ti’n gwybod pwy wnaeth y weithred, neu os nad wyt ti eisiau enwi’r person sy'n gwneud y weithred.

Rwyt ti'n ffurfio berf amhersonol, drwy ychwanegu'r terfyniadau hyn at ddiwedd bôn y berfenw:

  • -ir - os wyt ti'n cyfeirio at rywbeth yn yr amser presennol
  • -wyd - os wyt ti'n cyfeirio at rywbeth yn yr amser presennol

Edrycha ar yr enghreifftiau hyn:

  • Mae'r llyfr yn cael ei ddarllen. > Darllenir y llyfr.

Pwy sy'n darllen y llyfr yn y frawddeg hon? Does dim ateb i’r cwestiwn hwn yn y frawddeg, felly’r amhersonol sydd yma.

  • Cafodd y dyn ei weld. > Gwelwyd y dyn

Pwy welodd y dyn yn y frawddeg hon? Eto, does dim ateb i’r cwestiwn yma, ac felly mae’r frawddeg yn amhersonol.

Mae'r ffurf amhersonol yn yr amser gorffennol (-wyd) yn tueddu i gael ei defnyddio'n amlach na'r ffurf amhersonol yn yr amser presennol/dyfodol (-ir).

Weithiau, pan wyt ti'n defnyddio'r terfyniad -ir, bydd y llythyren 'a' ym môn y ferf yn troi’n 'e', er enghraifft:

  • caru > cerir
  • gallu > gellir
  • siarad > siaredir

Dydy'r 'a' ddim yn newid yn ffurf amhersonol yr amser gorffennol:

  • caru > carwyd
  • gallu > gallwyd
  • siarad > siaradwyd

Ond mae hyn i'r gwrthwyneb gyda'r berfenw 'geni':

  • geni > genir
  • geni > ganwyd

Gyda berf fel 'cynnal', mae'r pwyslais yn yn gair yn newid drwy ychwanegu'r terfyniad -ir neu -wyd, felly mae'n rhaid ychwanegu'r llythyren 'h' hefyd. Serch hynny, mae'n dal angen i ti newid 'a' > 'e' yn ffurf amhersonol amser presennol y ferf:

  • cynnal > cynhelir
  • cynnal > cynhalwyd

Mae hi felly yn bwysig i ddysgu a chofio'r gwahanol ffurfiau.

Dyma enghreifftiau o ffurfiau amhersonol y ferf:

Presennol/dyfodol

BerfenwAmhersonol (presennol)Ystyr
agoragorirmae'n cael ei agor
anfonanfonirmae'n cael ei anfon
cyhoeddicyhoeddirmae'n cael ei gyhoeddi
daldelirmae'n cael ei ddal
darllendarllenirmae'n cael ei ddarllen
galwgelwirmae'n cael ei alw
penderfynupenderfynirmae'n cael ei benderfynu
prynuprynirmae'n cael ei brynu
rhoirhoddirmae'n cael ei roi
sônsonnirmae'n cael ei sôn

Gorffennol

BerfenwAmhersonol (gorffennol)Ystyr
agoragorwydcafodd ei agor
anfonanfonwydcafodd ei anfon
cyhoeddicyhoeddwydcafodd ei gyhoeddi
daldalwydcafodd ei ddal
darllendarllenwydcafodd ei ddarllen
galwgalwydcafodd ei alw
penderfynupenderfynwydcafodd ei benderfynu
prynuprynwydcafodd ei brynu
rhoirhoddwydcafodd ei roi
sônsonwydcafodd ei sôn

Berfau afreolaidd

Cofia fod y berfau 'cael' a 'mynd' yn afreolaidd, felly mae'r ffurfiau amhersonol ychydig yn annisgwyl.

BerfenwAmhersonol (presennol)Amhersonol (gorffennol)
caelceircafwyd
myndeiraethpwyd

Er enghraifft:

  • Ceir pump o bobl yn y teulu.
  • Aethpwyd â nhw i'r ysbyty ar frys.

Dylet ti geisio dysgu'r ffurfiau ar dy gof.

Defnyddio'r ffurf amhersonol mewn brawddeg

Pan wyt ti'n defnyddio’r ferf amhersonol, cofia na ddylai goddrych fod yn y frawddeg, oherwydd does dim person penodol yn gwneud y weithred yn uniongyrchol. Cofia mai gwrthrych y ferf sy'n ateb 'beth' i'r ferf.

Yn yr enghraifft isod, sy'n defnyddio ffurf amhersonol y berfenw 'gweld', rydym yn gwybod bod ceffyl du yn cael ei weld, ond nid ydym yn gwybod pwy yn union sy'n gwneud y 'gweld'.

gwelir ceffyl du

Ni ddylet ysgrifennu hyn felly:

gwelir Mair geffyl du = X

Dylet ti ddweud:

gwelodd Mair geffyl du

Felly i grynhoi:

  • 'gwelodd' yw'r ferf
  • 'Mair' yw'r goddrych (sef yr un sy'n gwneud y weithred)
  • 'ceffyl' yw'r gwrthrych (sef yr hyn sy'n ateb 'beth' i'r ferf).

Rhaid cofio’r rheol yma pan wyt ti’n defnyddio ffurf amhersonol y ferf ar gyfer unrhyw amser o'r ferf.

Nid yw gwrthrych berf amhersonol yn treiglo.

  • Gwelwyd damwain ar y stryd.
  • Ysgrifennwyd llyfr gan y fenyw.
  • Plannwyd blodau gan yr ysgol.
  • Coginiwyd cinio blasus gan fy nhad.
  • Gwelwyd drama yn y theatr.
  • Cafwyd parti da neithiwr.

Gweithgaredd 1 / Activity 1

Mae'r brawddegau isod yn un ffordd o sôn am ddigwyddiad heb enwi person penodol.

  • Cafodd y babi ei godi o'i wely.
  • Mae'r ffilm yn cael ei ddangos heno.
  • Cafodd y ci ei glywed yn cyfarth.
  • Mae'r gath yn cael ei gweld ar y to bob bore.

Tro'r brawddegau uchod i'r ffurf amhersonol.

Dyma enghraifft wedi’i wneud i ti:

  • Cafodd yr esgidiau eu gwerthu am hanner pris. > Gwerthwyd yr esgidiau am hanner pris.

Gweithgaredd 2 / Activity 2

Newida'r berfenwau hyn yn ferfau amhersonol yn y gorffennol.

  • cael
  • rhoi
  • agor
  • penderfynu
  • cyhoeddi
  • mynd

Gweithgaredd 3 / Activity 3

Cywira’r brawddegau canlynol:

  1. Taflwyd bysgodyn yn ôl i’r afon am ei fod yn rhy fychan.
  2. Prynwyd dŷ am chwarter miliwn o bunnau.
  3. Cafwyd Daniel hyd i olion Rhufeinig wrth iddo adeiladu’r archfarchnad.
  4. Sgoriwyd Cari y gôl a enillodd y gêm yn yr eiliad olaf un.
  5. Gwelwyd gynnydd mawr yn y siaradwyr Cymraeg yng Nghymru.
Bitesize - Cyfnod Sylfaen
Bitesize - Cyfnod Allweddol 2
Bitesize - Cyfnod Allweddol 3