Clymu dy gareiau – a chamau cyntaf eraill yr ysgol gynradd

Croesi’r trothwy i dy ystafell ddosbarth gyntaf erioed, dweud ta-ta wrth yr oedolion aeth â ti yno, eistedd yn dy gadair a thaflu dy hun i mewn i fywyd ysgol gynradd: dyma un o’r diwrnodau mwyaf y cawn ni eu profi yn ein hoes.

Ond mae mwy i’r ysgol na dysgu darllen, ysgrifennu a gweddill y cwricwlwm – mae’r fflachiadau cyntaf hynny o annibyniaeth i ffwrdd o’r cartref lawn cyn bwysiced. O ddysgu dweud faint o’r gloch ydy hi i ddewis llyfr, mae blynyddoedd cynnar yr ysgol yn llawn cerrig milltir.

Yma byddwn ni’n cymryd golwg ar rai o’r profiadau cyntaf hyn a beth maen nhw’n ei olygu. Ac os oes gennyt ti ddechreuwr newydd dy hun gartref, darllena ymlaen i gael cyngor arbenigol ar roi’r plentyn ar ben y ffordd pan ddaw’r amser iawn.

Clymu dy gareiau

Wyt ti’n gwneud clustiau bwni, neu’n dilyn y gwningen i lawr y twll (cwlwm nain/mam-gu)? Casgla grŵp o oedolion at ei gilydd, hola nhw am eu techneg clymu careiau, ac rwyt ti’n debygol o weld eu bod nhw’n dilyn y naill ddull neu’r llall.

Dyma un o’r clymau anoddaf y bydd raid inni ei feistroli byth...

Mae rhywbeth arbennig am glymu dy gareiau ar dy ben dy hun a chychwyn allan ar dy antur nesaf, ond mae’r math yna o ddeheurwydd yn dod gydag oed.

Meddai Helen Stroudley, ymgynghorydd blynyddoedd cynnar gyda’r elusen Peeple, sy’n cefnogi rhieni a phlant i ddysgu gyda’i gilydd, wrth BBC Bitesize: “Mae’r sgil yma’n galw am sgiliau symud da, cydsymud a llawer o ymarfer! Fel arfer bydd plant yn dysgu hyn ar ôl bod yn yr ysgol am sbel.”

Os wyt ti eisiau ymarfer clymu careiau gyda dy blant, mae NHS Scotland yn cynnig cynghorion ymarferol, cyfrwng Saesneg, gan gynnwys gwneud y clymau ar rywbeth mwy yn gyntaf, fel cordyn gŵn nos, neu ddefnyddio tâp o wahanol liw ar ddau ben y carrai, fydd yn ei gwneud yn haws gweld pa ben yw p’run.

Fel arall, nes daw’r amser iawn, cyngor Helen yw “pryna esgidiau Velcro, i wneud pethau mor hawdd ag sy’n bosib i blant.”

Clymu tei

Dydy hongian stribed gul o ddefnydd patrymog o dy wddw at dy fotwm bol ddim yn rhywbeth y byddwn ni’n treulio’n blynyddoedd ffurfiannol yn breuddwydio amdano. Er nad oes llawer o ysgolion cynradd yn mynnu bod plant yn gwisgo tei y dyddiau hyn, os ydy’r polisi gwisg yn gofyn hynny, gall ddod yn rhan o’r patrwm dyddiol.

... A dyma un arall o’r clymau anoddaf y bydd raid inni eu meistroli byth!

Dywed Helen: “Dyma sgil arall y mae rhai oedolion heb ei dysgu, hyd yn oed!

“Mae teis ysgol plant, os ydyn nhw’n rhan o’r wisg swyddogol, fel arfer yn cael eu gwisgo o flwyddyn tri i fyny, hanner ffordd drwy’r ysgol gynradd, unwaith y maen nhw’n gallu meistroli’r sgil.”

Os am ddechrau ymarfer ac achub y blaen, gallai’r canllaw cyfrwng Saesneg yma gan yr NHS fod yn ddefnyddiol. Mae’n werth cofio y bydd y dull yn wahanol gan ddibynnu a yw plentyn yn llaw chwith ynteu’n llaw dde. Yn y ddwy achos, dylai pen hiraf a lletaf y tei fod ar yr un ochr â’u llaw ysgrifennu.

Mae’n dod yn ail natur yn y diwedd, ond mae teis elastig a theis clipio ar gael hefyd nes bydd plant wedi meistroli’r clymu.

Gwisgo amdanat

Er bod gwisgo dy wisg ysgol y peth cyntaf yn y bore’n rhywbeth lle byddet ti’n aml yn cael help oedolyn (cofio dal y ddwy fraich i fyny er mwyn i’r siwmper gael ei thynnu i ffwrdd dros dy ben?), gan fod addysg gorfforol yn bwnc gorfodol yn y cwricwlwm daeth amser pryd roedd rhaid newid dillad yn yr ysgol, ac mae hynny’n dal i fod yn wir heddiw.

Dywed Helen mai ymarfer sy’n allweddol yma eto: “Mae llawer o blant yn barod i wisgo a dadwisgo’n annibynnol erbyn dechrau yn yr ysgol, os ydyn nhw wedi cael cyfle i ymarfer gyda’u dillad bob-dydd ymlaen llaw.”

Ond fel mae Helen yn nodi o’i phrofiad ei hun, dydy hi ddim mor hawdd newid i dy ddillad chwaraeon ac yn ôl ar ôl dosbarth ymarfer corff. Mae llawer o ddillad yn cael eu gwisgo’r tu chwith allan wedyn. Ei chyngor hi? Dweud wrth blant “gofio bod y label i fod ar y tu mewn!”

Dweud faint o’r gloch ydy hi

Yn y dyddiau gogoneddus hynny cyn i ni hyd yn oed wybod bod ysgol yn bodoli, doedd yna fawr o bwynt i ni allu dweud faint o’r gloch oedd hi gan fod diwrnodau’n llawn hwyl cyffredinol, ac amserau pryd bwyd oedd yr unig bethau i oedi ar eu cyfer.

Wedyn, yn sydyn, dyma ni mewn byd sydd wedi’i rannu’n ddarnau twt o amser, yn gymysgedd o wasanaeth boreol, gwersi, egwylion a bwlch hir yng nghanol hyn i gyd sef amser cinio. Fel arfer mae cloch i nodi dechrau a diwedd pob un o’r isadrannau hyn mewn diwrnod, ond i fedru amgyffred yr amserlen go iawn, mae gallu darllen cloc yn fantais enfawr.

Tra bod clociau digidol efallai’n haws eu darllen, mae datrys cyfrinachau cloc analog yn un arall o gerrig milltir cynnar bywyd. A bod yn deg, mae deall y berthynas sydd rhwng y rhifau 1 i 12 a’r rhif 60, ac wedyn eu rhannu’n adrannau pum munud, yn swnio’n fwy cymhleth nag unrhyw un o’r problemau mathemateg y byddwn ni’n eu hwynebu yn bedair oed.

Mae Helen yn cytuno: “Fydd dim disgwyl i blant sydd newydd ddechrau yn yr ysgol allu dweud yr amser. I wneud hynny mae angen gallu adnabod rhifau. Mae mathemateg gynnar yn dechrau cyn ysgol ac mae llawer o blant yn gallu adnabod rhai rhifau, fel arfer rhif eu hoed, ond nid pob un.”

Bod yn ymwybodol o wahanol adegau o’r dydd a beth fydd yn digwydd nesaf yw’r camau cyntaf, medd Helen.

A phan ddaw’r amser (weli di beth wnaethon ni nawr?!), mae gan BBC Bitesize ein canllaw ein hun i ddweud faint o’r gloch ydy hi.

Dewis drosot ti dy hun

Mae dewis drosot ti dy hun yn golygu cymryd cyfrifoldeb am dy benderfyniadau. Mae’r ysgol gynradd yn cynnig amgylchedd lle mae’n rhaid i blant wneud eu dewisiadau eu hunain, fel pa fwyd i’w ddewis yn y ffreutur neu ba lyfr i’w gymryd o’r llyfrgell, heb fod mam neu dad o gwmpas i gynnig unrhyw gyngor.

Mae Helen yn cefnogi’r syniad o roi dewis i blant, ond nid gormod o ddewis. Meddai hi: “Rydyn ni’n dechrau drwy roi dewisiadau syml i blant ifanc. Dewis rhwng dau beth sydd orau, gan fod gormod o ddewis yn rhy anodd. Gofynna ‘beth fyddai’n well gen ti, llaeth neu ddŵr?’ er enghraifft.

“Mae’n adeiladu sgiliau datrys problemau, yn ennyn parch, yn helpu plant i deimlo bod ganddyn nhw lais a’u bod nhw’n rheoli’r sefyllfa, sydd i gyd yn sgiliau gwirioneddol ddefnyddiol yn yr ysgol.”

Fel cymaint o’r gwersi bywyd sydd wedi’u cynnwys yma, eu meistroli nhw yw’r darn anodd. Pan fyddan nhw wedi dod yn ail natur, mae hynny’n rhan o’r camau cyntaf hynny tuag at annibyniaeth, dim ond sicrhau fod yna fysedd pysgod i de ar ôl diwrnod caled o liwio a gwrando ar stori.

Ffyrdd gwych i gefnogi dy blentyn i ddarllen gartref
Beth ddylet ti ei bacio ym mag ysgol dy blentyn?
Dechrau Ysgol Gynradd – Tudalen hafan