Creu adroddiad - Sut i gynllunio adroddiad

Cynnwys y wers hon

  • Gwers 2 o 4 am sut i greu adroddiad

  • Testun yn egluro sut i gynllunio adroddiad

  • Tri gweithgaredd addas

Lesson content

  • Lesson 2 of 4 on how to create a report

  • Text explaining how to plan a report

  • Three suitable activities

Cynllunio adroddiad

Mae cynllunio adroddiad yn bwysig. Mae'n rhaid cael trefn bendant iddo, rhywbeth yn debyg i siâp triongl. Edrycha ar yr enghraifft hon:

  • Beth?
  • Ble?
  • Pryd?
  • Pam?
  • Sut?

Dylai'r adroddiad ddatblygu mewn trefn arbennig a gallet grynhoi'r stori neu'r digwyddiad erbyn y diwedd.

Gweithgaredd 1 / Activity 1

Cynllunia adroddiad gan ddilyn y patrwm yn y pyramid.

Plan a report by following the pattern in the pyramid.

Cartref y cae chwarae - y dref neu'r pentref?

Mae'r pwyntiau bwled wedi cael eu gwneud yn barod i ti:

  • Beth? Protest gan bobl a phlant yr ardal
  • Ble? O flaen swyddfa Cyngor y Sir
  • Pryd? Am bedwar o’r gloch brynhawn Gwener
  • Pam? Mae aelodau’r cyngor eisiau rhoi caniatâd i gwmni mawr i adeiladu archfarchnad enfawr ar y safle.
  • Sut? Pobl a phlant yn protestio gan ddefnyddio placardiau i gefnogi eu hachos.

Paragraffau byr

Mae'n bwysig fod gohebwyr yn ysgrifennu brawddegau a pharagraffau byr. Dyma enghraifft o un paragraff byr am y brotest i achub y cae chwaraeon. Sylwa mor fyr yw'r brawddegau er mwyn i'r adroddiad fod yn glir ac yn hawdd i'w ddeall.

Ar ddydd Gwener bu protest fawr yn erbyn cynlluniau i adeiladu archfarchnad yng nghanol y dref. Daeth cannoedd o bobl leol at ei gilydd i achub y cae chwarae.

Dwy ochr y geiniog

Mae pobl yn dueddol o weld digwyddiadau o un safbwynt yn unig, felly mae'n bwysig bod y gohebwyr yn edrych ar ddwy ochr y geiniog, sef dwy ochr y stori. Mae'n bwysig cael barn gwahanol bobl bob tro.

Dyma sylwadau rhai Cymry am y penderfyniad i ailenwi Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

  • “Mae’n bwysig cael enw dwyieithog os mai dyna oedd 70% o’r bobl wedi gofyn am yn yr holiadur.”

  • “Does dim angen enw dwyieithog. Os chi’n gofyn i dacsi i fynd a chi i’r Senedd, mae pob un yn gwybod ble mae’r Senedd.”

  • “Os nag ydyn ni wedi rhoi enw Saesneg ar Eisteddfod, pam bod angen enw Saesneg ar Senedd. Mae Cymry di-Gymraeg yn deall ac yn gallu dweud y geiriau yma.”

  • “Mae enw dwyieithog yn bwysig fel bod pawb yn deall mai ystyr Senedd yw Parliament.”

  • “Rydyn ni’n byw mewn gwlad ddwyieithog, felly mae angen enw dwyieithog.”

Dydy'r gohebydd ddim i fod i fynegi ei farn ei hun - mae e i fod yn hollol ddiduedd, hynny yw, i beidio ochri gydag unrhyw un mewn dadl. Dyma enghraifft o safbwynt gohebydd ar y pwnc hwn:

"Pa bynnag enw defnyddiwn, does dim gwadu bod Senedd Cymru wedi datblygu llawer ers ei sefydliad yn 1999. Bydd hi’n ddiddorol gweld y newidiadau a ddaw yn y dyfodol.”

Gweithgaredd 2 / Activity 2

Edrycha ar-lein am stori newyddion. Darllena’r sylwadau mae pobl wedi ysgrifennu ar waelod y stori. Ydyn nhw’n ddiduedd? Oes rhywun yn y tŷ a barn wahanol i ti am stori?

Search online for a news story. Read the comments made by readers at the bottom of the story. Are they unbiased? Does someone in the house have a different opinion to you about a story?

Llygad-dystion

Dydy gohebwyr ddim yn gallu bod ym mhob man ar yr un pryd! Dyna pam ei bod yn bwysig cyfweld llygad-dystion, sef pobl sydd wedi gweld rhywbeth yn digwydd.

Mae llygad-dystion yn aml wedi gweld y digwyddiad gyda'u llygaid nhw eu hunain. Hebddyn nhw, mae'n anodd iawn i'r gohebydd gael darlun teg o'r digwyddiad.

Mae'n bwysig dyfynu'n union beth mae'r llygad-dystion yn ei ddweud gan ddefnyddio dyfynodau (“…”) yn gywir.

Dyma enghraifft:

"Rwy'n byw yma ers 25 o flynyddoedd a dydw i heb weld llifogydd fel hyn o'r blaen," meddai Dan Davies, sydd yn byw yng nghanol y pentref. Mae nifer o ffyrdd wedi eu heffeithio gan lifogydd dros nos.

Dywedodd Mrs James, sy'n byw ar y stryd fawr, "Mae'r sefyllfa yn dor-calonnus. Mae'r gegin newydd sbon wedi difetha'n llwyr!"

Trwy ddyfynu beth mae llygad-dystion yn ei ddweud, mae hyn yn gwneud y stori'n fwy credadwy i'r darllenydd.

Mae gohebwyr yn gallu defnyddio beth mae llygad-dystion yn ei ddweud er mwyn dangos dwy ochr i'r digwyddiad. Mae hyn yn bwysig gan nad yw pawb yn cytuno am beth yn union ddigwyddodd bob tro.

Dychmyga ffordd newydd yn cael ei hadeiladu drwy dref wledig. Mae'n siŵr y byddai rhai o blaid ac eraill yn erbyn!

Dyma enghraifft o ddau safbwynt gwahanol:

"Dan ni am gael y ffordd newydd 'ma! Mae busnese bychan yn cau lawr gan nad ydy loriau mawr yn gallu mynd trwy'r dre' 'ma," meddai Mr Hughes.

Ymateb y cynghorydd oedd na ddylai'r ffordd yma gael ei hadeiladu o gwbl. Dywedodd, "Mae pawb yn gandryll yn y dref! Mi rydan ni'n gwrthwynebu'n chwyrn ac yn ei gweld yn wastraff arian cyhoeddus. 'NA i'r ffordd newydd!' - dyna'n slogan ni."

Lluniau

Mae defnyddio lluniau yn ddefnyddiol. Does dim rhaid eu defnyddio bob tro ond mae'n sicr yn gallu ychwanegu at y darlun mae'r gohebydd yn ceisio'i gyfleu.

Dyma enghraifft o lun gafodd ei ddefnyddio yn yr erthygl 'Gwahardd taclo mewn gemau rygbi ysgol?' ar wefan BBC Cymru Fyw.

Gweithgaredd 3 / Activity 3

Chwilia am adroddiadau mewn papur newyddion neu ar-lein.

Ydy'r lluniau yn ychwanegu at y darlun mae'r gohebydd yn ceisio'i gyfleu?

Search for articles in a newspaper or online. Do the images enhance the story the reporter is trying to convey?

Y wers nesaf...

Rydyn ni am ganolbwyntio ar sut i ysgrifennu adroddiad radio neu deledu yn y wers nesaf yn y casgliad, Creu adroddiad.

Bitesize - Cyfnod Sylfaen
Bitesize - Cyfnod Allweddol 2
Bitesize - Cyfnod Allweddol 3