Beth yw cyddwyso?

Cynnwys y wers hon

  • Dysgu am sut mae y gronynnau mewn solidau, hylifau a nwyon wedi eu trefnu’n wahanol
  • Fideo yn egluro beth sy’n digwydd pan mae dŵr yn cyddwyso

Lesson content

  • Learn about how the particles in solids, liquids and gases are arranged differently
  • A video explaining what happens when water condenses

Gronynnau

Mae pob mater, os yw mewn cyflwr solid, hylif neu nwy, yn cynnwys gronynnau bach iawn. Mae egni gan bob gronyn, ond mae maint yr egni sydd ganddyn nhw'n gallu newid.

Mae cynnydd mewn tymheredd yn rhoi mwy o egni i'r gronynnau. Y mwyaf yw'r egni sydd gan ronynnau, y mwyaf maen nhw'n gallu symud o gwmpas, a'r pellaf maen nhw'n symud oddi wrth ei gilydd.

Mae lleihad mewn tymheredd yn gwneud y gwrthwyneb. Mae'n gwneud i'r gronynnau golli egni, felly maen nhw'n arafu ac yn symud yn nes at ei gilydd.

Solidau

Mewn cyflwr solid mae gronynnau yn dirgrynu ac yn ffurfio patrwm rheolaidd. Mae hyn yn esbonio pam bod gan solid siâp pendant a pham nad yw hi’n bosib ei gywasgu na'i arllwys.

Hylifau

Mae'r gronynnau mewn hylifau yn cyffwrdd â'u cymdogion ond maen nhw'n symud o gwmpas gan lithro dros ei gilydd. Dyna pam mae hi’n bosibl arllwys ond nid cywasgu hylif.

Nwyon

Mewn cyflwr nwy mae gronynnau yn bell o'i gilydd ac yn symud o amgylch ar hap. Dyna pam mae nwyon yn llifo ac ei bod hi’n bosibl eu cywasgu nhw.

Anweddu a chyddwyso

Mae hylifau a nwyon yn gallu newid o un cyflwr i'r llall wrth eu cynhesu neu eu hoeri. Mae gwres yn gallu troi hylif i nwy ac mae oeri yn gallu achosi i nwy droi'n hylif.

Wrth i ddŵr gael ei gynhesu mae'r gronynnau o ddŵr yn cael mwy o egni, digon i dorri'r bondiau sydd yn eu dal nhw yn eu lle. Mae'r dŵr yn berwi ac yn newid i gyflwr nwy, sef anwedd dŵr.

Pan mae gronynnau anwedd dŵr yn oeri, mae'r gronynnau yn colli egni ac yn arafu. Mae grymoedd atynnu bychain rhwng y gronynnau yn eu dal nhw'n nes at ei gilydd ac mae'r anwedd dŵr yn troi'n ddŵr. Cyddwyso yw'r enw ar y broses hon.

Fideo / Video

Beth yw cyddwyso?

What is condensation?

Ar ôl gwylio'r fideo dylai'r disgyblion wybod:

  • sut mae gronynnau wedi eu trefnu’n wahanol mewn solidau hylifau a nwyon
  • bod cynnydd mewn tymheredd yn arwain at gynnydd yn egni y gronynnau
  • bod cynnydd egni yn y gronynnau hyn yn arwain at ymestyn a thorri bondiau
  • bod lleihad mewn tymheredd yn achosi i’r gronynnau golli egni
  • bod lleihad mewn egni yn ddigon i alluogi i’r grymoedd bach dynnu’r gronynnau’n ôl at ei gilydd

After watching the video, students should know:

  • how particles are arranged differently in solids, liquids and gases
  • that an increase in temperature causes the particles to gain energy
  • that the increase in the particles’ energy causes bonds to stretch and break
  • that a decrease in temperature causes the particles to lose energy
  • that a decrease in temperature is enough for the small forces to pull the particles closer together again
Bitesize - Cyfnod Sylfaen
Bitesize - Cyfnod Allweddol 2
Bitesize - Cyfnod Allweddol 3