Creu dyddiadur - Iaith mewn dyddiadur

Cynnwys y wers hon

  • Gwers 4 o 4 am sut i greu dyddiadur
  • Testun yn egluro iaith mewn dyddiadur
  • Gweithgaredd addas

Lesson content

  • Lesson 4 of 4 on how to create a diary
  • Text explaining language in a diary
  • A suitable activity

Iaith mewn dyddiadur

Defnyddio'r berfenw

Gallwn ysgrifennu mewn ffurf nodiadau byrion mewn dyddiadur.

Er mwyn gwneud hyn, fe allwn ni ddefnyddio berfenwau, sef y ffurf symlaf ar y fferf (ee rhedeg, cerdded, gweld) yn lle defnyddio berfau. Mae berfau yn golygu person yn gwneud rhywbeth (er enghraifft - rhedwch, dringaf).

Nid yw berfenwau yn cyfeirio at berson neu amser.

Dyma enghraifft o ferfenwau a berfau (person cyntaf unigol).

Dyma enghraifft o nodiadau byrion sydd wedi cael eu hysgrifennu gan ddefnyddio berfau:

Enillais wobr yn y ras 100 medr heddiw ym mabolgampau'r ysgol! Teimlais mor falch. Pawb yn hapus drosta'i!

Pe baet eisiau ysgrifennu'n fyrrach eto yna fe allet ti ddefnyddio'r berfenw.

Dyma'r un wybodaeth eto, ond y tro hwn mae wedi cael ei ysgrifennu gan ddefnyddio'r berfenwau:

Ennill gwobr yn y ras 100 medr heddiw ym mabolgampau'r ysgol! Teimlo mor falch. Pawb yn hapus drosta'i!

Amser presennol a'r amser gorffennol

Pan rydyn ni'n ysgrifennu dyddiadur, mae'n bosibl i ni ysgrifennu yn yr amser presennol a'r amser gorffennol, er enghraifft:

Presennol

Rydw i wedi cael fy nghosbi. Rydw i'n codi am naw.

Gorffennol

Cefais fy nghosbi. Codais am naw.

Mae defnyddio'r gorffennol a'r presennol yn gywir pan rwyt ti'n ysgrifennu dyddiadur. Cofia dy fod yn cadw at yr un amser o fewn pob paragraff fel ei fod yn gwneud synnwyr!

Iaith y dyddiadur

Pan rydyn ni'n ysgrifennu dyddiadur, profiad personol yw hwn gan amlaf. Hynny yw, dydy'r athro neu'r athrawes ddim yn mynd i ddarllen a chywiro'r gwaith gyda beiro goch achos dydy e ddim yn gywir nag yn anghywir!

Gallet felly ysgrifennu'n naturiol heb orfod poeni'n ormodol am gywirdeb yr ysgrifennu.

Er hyn, mae ambell i beth sydd angen i ni ei gofio!

Iaith naturiol

Gallet ysgrifennu'n union fel rwyt ti'n siarad. Rydyn ni'n galw hyn yn iaith naturiol. Gallet gynnwys tafodiaith sef geiriau sy'n perthyn i ardal arbennig. Dyma enghraifft:

Dydd Mercher, Rhagfyr 18

Ma’ hi fod yn Nadolig ond mae Mam a Dad wedi cwmpo mas fel ci a chath heddi.

Mae Mam yn grac achos bod Nain, mam Dad, yn dod atom ni dros ‘Dolig. Mae Dad yn grac achos mae e’n meddwl bod Mam yn bod yn gas amdan Nain.

Druan â Nain. Falle nagyw hi’n dishgwl ‘mlan i’r Nadolig. Mae’n cwyno am bopeth ers i Taid farw. Fi’n credu bod hi’n rili drist ac unig. Falle dyle hi brynu ci. Na’i awgrymu fe wrthi pan ddeith hi lawr o’r gogledd.

Clip sain / Audio clip

Gwranda ar ddarn byr o raglen Aled Hughes ar Radio Cymru sy’n trafod tafodiaith. Ceisia feddwl am eiriau tafodieithol rwyt ti’n defnyddio gyda’r teulu.

Listen to a short extract from Aled Hughes on Radio Cymru discussing dialect. Try to think of dialect words you use with family.

Trawsysgrif

Gwestai: Un o'r geirie dw i wedi etifeddu gan fy mam dw i'n meddwl ydi 'sblachyd'. Dw i ddim yn gwybod ydi sblachyd yn gyfarwydd i chi, Aled?

Aled Hughes: W na - sblachyd - dw i'n licio hwnna.

Gwestai: Mi fydda i'n cwyno'n aml os dw i wedi bod yn smwddio, dw i wedi rhoi y dillad yn dwt yn y cwpwrdd aerio, a fydda i'n mynd yn ôl yna wedyn, a mae 'na rywun wedi bod yn sblachyd y cwbl! Neu mi fydda i'n mynd allan i'r gwynt a fydd fy ngwallt i wedi sblachyd. Dyna'r ddau gyd-destun penodol fydda i'n defnyddio. Ond yr ystyr ydi 'chwalu' - gwneud rhywbeth yn anniben neu'n flêr.

Gweithgaredd / Activity

Darllena'r testun isod. Pa eiriau sydd yn dafodieithol yma? Gwna rest ohonyn nhw. Tybed wyt ti’n gallu ffeindio beth yw eu hystyr nhw?

Read the text below. Which words are dialectical here? Make a list of them. Can you find out what they mean?

Dydd Mercher, Rhagfyr 18

Ma’ hi fod yn Nadolig ond mae Mam a Dad wedi cwmpo mas fel ci a chath heddi. Mae Mam yn grac achos bod Nain, mam Dad, yn dod atom ni dros ‘Dolig. Mae Dad yn grac achos mae e’n meddwl bod Mam yn bod yn gas amdan Nain. Druan â Nain. Falle nagyw hi’n dishgwl ‘mlan i’r Nadolig. Mae’n cwyno am bopeth ers i Taid farw. Fi’n credu bod hi’n rili drist ac unig. Falle dyle hi brynu ci. Na’i awgrymu fe wrthi pan ddeith hi lawr o’r gogledd.

Clicia yma i weld atebion gweithgaredd 1 ar gyfer Iaith mewn dyddiadur.

Iaith ddiddorol

Mae ysgrifennu gan ddefnyddio iaith ddiddorol hefyd yn bwysig. Mae hyn yn gwneud y darllen llawer iawn mwy diddorol wrth ddarllen ymhen wythnos, fis, blwyddyn neu ddegawd hyd yn oed.

Dyma ran o ddyddiadur Siwan, merch a gafodd y profiad o fyw o dan gyfyngiadau COVID19. Sylwch ar sut mae hi'n ysgrifennu'n ddiddorol.

Daeth yr ambiwlans pythefnos yn ôl a throi’r tai o’n cwmpas yn las fel y môr. Tra bod y parafeddygon yn trin Wncwl Arthur, roedd y stryd yn rhyfeddol o dawel - dim cŵn yn cyfarth, dim plant yn sgrechian, dim sŵn rhaglenni ffermio yn bloeddian o deledu Mr Jones rhif 10. Pipiodd ambell ben petrusgar o’u drysau, fel llygod bach, i weld i bwy oedd yr ambiwlans, ond gallwn ni fod wedi clywed pin yn cwympo.

Rydyn ni wedi clywed heddiw bod Wncwl Arthur wedi dod bant o’r peiriant anadlu ac yn gallu dod adref cyn bo hir.

Sylwa ar y ddwy gymhariaeth:

  • yn las fel y môr
  • fel llygod bach

Atalnodi

  1. Ebychnod

Gallet ddefnyddio ebychnod, sef atalnod sy’n cael ei ddefnyddio ar ddiwedd ebychiad, (ee Na! Dw i ddim yn dy gredu!) i nodi syndod, neu os oes rhywbeth digrif gyda ti i'w ddweud.

Enghraifft

Wwww! Nefi wen!! Mae yr un peth wedi digwydd eto!!

  1. Gofynnod

Defnyddia ofynnod, marc ‘?’, i ddangos fod brawddeg yn gwestiwn.

Enghraifft

Tybed i ble aeth y balŵn? Tybed pwy sydd wedi ei derbyn?

  1. Cromfachau

Cromfachau yw’r marciau sy’n cael eu rhoi ar ddechrau a diwedd ychwanegiad o fewn brawddeg.

Enghraifft

Aeth Gwenllian (chwaer Owain) i ddweud wrth Miss Griffiths (Athrawes Blwyddyn 1) a dweud y cwbl wrthi.

Bitesize - Cyfnod Sylfaen
Bitesize - Cyfnod Allweddol 2
Bitesize - Cyfnod Allweddol 3