Creu deialog - Beth yw deialog?

Cynnwys y wers hon

  • Gwers 1 o 4 am sut i greu deialog

  • Testun yn egluro beth yw deialog

  • Pedwar gweithgaredd addas

Lesson content

  • Lesson 1 of 4 on how to create a dialogue

  • Text explaining what is a dialogue

  • Four suitable activities

Beth yw deialog?

Sgwrs rhwng dau neu fwy o bobl neu gymeriadau yw deialog.

Er enghraifft:

  • "Tyrd i’r parc am dro," meddai Jac yn llawn egni.
  • "Fedra i ddim, mae gen i ormod o waith cartref i’w wneud," atebodd Cadi.

Rydyn ni'n clywed deialog o'n cwmpas bob dydd. Er enghraifft, yn yr ysgol:

  • rhwng disgyblion a'r athrawon
  • rhwng y disgybl a'r athrawon
  • rhwng athrwawon
  • rhwng rhieni a'i plant

Deialog yw'r hyn sy'n cael ei ddweud a'r ffordd mae'n cael ei ddweud. Wrth ysgrifennu deialog, gallwn sôn am:

  • y llais
  • y corff
  • yr amgylchfyd
  • y meddwl

Wrth gynnwys deialog mewn stori neu ddrama, mae hyn yn gwneud i'r cymeriad ddod yn fyw - yn rhoi cig a gwaed ar y sgerbwd fel petai!

Mae deialog yn gallu dangos i ni'r berthynas sydd gan bobl neu gymeriadau gyda'i gilydd.

Mae deialog yn ffordd dda i ddangos mwy am y cymeriad yn y stori. Wrth ddarllen deialog, rwyt ti’n gallu darganfod mwy am ymddangosiad, personoliaeth a gweithredoedd y cymeriad.

Gweithgaredd 1 / Activity 1

Edrycha ar y clip yma o’r opera sebon Pobol y Cwm.

Sylwa sut mae'r cymeriadau yn ymateb i'w gilydd. Ydy'r ddeialog yn naturiol? Beth wyt ti’n dysgu am y cymeriadau?

Look at this clip from the Pobol y Cwm soap opera. Have a think about how the characters react to each other. Is the dialogue natural? What do you learn about the characters?

Clip o 'Pobol y Cwm'

Rwyt ti’n gallu cofnodi deialog mewn dwy ffordd:

1. Deialog ar ffurf stori

Dyma enghraifft o ddeialog mewn stori.

“Mae gennym ni ddeiseb i chi Miss Evans.” Rhoddodd Aron y papur ar ddesg y Pennaeth. Roedd ei galon yn curo’n swnllyd.

“Deiseb? Deiseb am beth?” Doedd Miss Evans ddim yn disgwyl hyn ar brynhawn dydd Gwener.
“Wel... rydan ni... fel disgyblion... wel... wedi bod yn meddwl... ym...” roedd Mabli hefyd yn nerfus iawn.
“Mabli fach... does gen i ddim trwy’r dydd. Dweud be sydd ar dy feddwl di.”
“Rydan ni wedi penderfynu bod gormod o blastig diangen yn cael ei ddefnyddio yn yr ysgol. Poteli dŵr plastig sy’n cael eu defnyddio unwaith a’u rhoi yn y bin yw’r gwaethaf.” meddai Aron yn fwy hyderus.
“O?” roedd y Pennaeth yn gwrando’n astud.
“Rydan ni’n gofyn i’r ysgol ddarparu poteli dŵr aml-ddefnydd i bob disgybl er mwyn lleihau’r gwastraff plastig.” Roedd Mabli nawr wedi cael ychydig o hyder hefyd.
“Ai dim ond y chi’ch dau sy’n meddwl hyn?” holodd Miss Evans.
“Na... dyna beth yw’r ddeiseb. Mae pawb ym mlwyddyn 4, 5 a 6 wedi ei lofnodi i ddangos eu bod nhw’n cefnogi’r syniad hefyd.” Gwenodd Aron a Mabli yn obeithiol.
“Wel wir,” cododd Miss Evans ar ei thraed a darllen y ddeiseb. “Chwarae teg i chi am wneud hyn. Mae’r syniad yn un da ac mae angen lleihau’r gwastraff. Ond does gan yr ysgol ddim digon o arian i brynu potel i bawb!”
Suddodd calonnau Aron a Mabli, doedden nhw ddim wedi meddwl am hynny. Ond daeth Mrs Humphreys y weinyddes i’r drws. Roedd hi wedi bod yn gwrando o’i chadair yn yr ystafell drws nesaf.
“Efallai y gallwn ni drefnu digwyddiad i godi arian Miss Evans?” meddai ac yn sydyn, roedd gobaith eto. “A holi’r Gymdeithas Rieni? Wna i waith ymchwil ynglŷn â chostau.”
“Syniad da Mrs Humphreys,” meddai Miss Evans. “Dwi’n meddwl y dylai Aron a Mabli fynd ati i greu pwyllgor syniadau ar gyfer codi arian. Wnewch chi hynny?”
“Wrth gwrs,” meddai’r ddau gyda’i gilydd.

2. Deialog ar ffurf drama

Dyma enghraifft o’r un ddeialog eto, ond y tro yma, ar ffurf sgript drama:

ARON: Mae gennym ni ddeiseb i chi, Miss Evans.

MISS EVANS: Deiseb? Deiseb am beth?

MABLI: (Yn nerfus) Wel... rydan ni... fel disgyblion... wel... wedi bod yn meddwl... ym...

MISS EVANS: Mabli fach... does gen i ddim trwy’r dydd. Dweud be sydd ar dy feddwl di.

ARON: Rydan ni wedi penderfynu bod gormod o blastig di-angen yn cael ei ddefnyddio yn yr ysgol. Poteli dŵr plastig sy’n cael eu defnyddio unwaith a’u rhoi yn y bin yw’r gwaethaf.

MISS EVANS: O?

MABLI: (Yn fwy hyderus) Rydan ni’n gofyn i’r ysgol ddarparu poteli dŵr amlddefnydd i bob disgybl er mwyn lleihau’r gwastraff plastig.

MISS EVANS: Ai dim ond y chi’ch dau sy’n meddwl hyn?”

ARON: Na... dyna beth yw’r ddeiseb. Mae pawb ym mlwyddyn 4, 5 a 6 wedi ei llofnodi i ddangos eu bod nhw’n cefnogi’r syniad hefyd.

MISS EVANS: Wel wir... Chwarae teg i chi am wneud hyn. Mae’r syniad yn un da ac mae angen lleihau’r gwastraff. Ond does gan yr ysgol ddim digon o arian i brynu potel i bawb.

MRS HUWS: (Yn dod i’r drws) Efallai y gallwn ni drefnu digwyddiad i godi arian Miss Evans? A holi’r Gymdeithas Rieni? Wna i waith ymchwil ynglŷn â chostau.

MISS EVANS: Syniad da Mrs Huws. Dwi’n meddwl y dylai Aron a Mabli fynd ati i greu pwyllgor syniadau ar gyfer codi arian. Wnewch chi hynny?

ARON a MABLI: (Gyda’i gilydd) Wrth gwrs!

Gweithgaredd 2 / Activity 2

Darllena’r ddau ddarn uchod eto – y ddeialog ar ffurf stori, a’r ddeialog ar ffurf sgript ddrama. Beth sy’n wahanol yn y ddau? Gwna restr o’r gwahaniaethau ar ddarn o bapur, neu yn ddigidol.

Read the two pieces above again – the dialogue for a story, and the dialogue written in the form of a drama script. What’s different about them? Make a list on a piece of paper, or digitally.

Clicia yma i weld enghreifftiau o'r gwahaniaethau yng ngweithgaredd 2 ar gyfer Beth yw deialog?.

Gweithgaredd 3 / Activity 3

Edrycha eto ar y sgript ddrama. Beth am berfformio’r darn? Dewisia gymeriad a gofyn i rywun arall yn y tŷ chwarae rhan y cymeriad arall.

Read the script again. Why not have a go performing the drama? Ask someone else in the house to play the part of the other character.

ARON: Mae gennym ni ddeiseb i chi, Miss Evans.

MISS EVANS: Deiseb? Deiseb am beth?

MABLI: (Yn nerfus) Wel... rydan ni... fel disgyblion... wel... wedi bod yn meddwl... ym...

MISS EVANS: Mabli fach... does gen i ddim trwy’r dydd. Dweud be sydd ar dy feddwl di.

ARON: Rydan ni wedi penderfynu bod gormod o blastig di-angen yn cael ei ddefnyddio yn yr ysgol. Poteli dŵr plastig sy’n cael eu defnyddio unwaith a’u rhoi yn y bin yw’r gwaethaf.

MISS EVANS: O?

MABLI: (Yn fwy hyderus) Rydan ni’n gofyn i’r ysgol ddarparu poteli dŵr amlddefnydd i bob disgybl er mwyn lleihau’r gwastraff plastig.

MISS EVANS: Ai dim ond y chi’ch dau sy’n meddwl hyn?”

ARON: Na... dyna beth yw’r ddeiseb. Mae pawb ym mlwyddyn 4, 5 a 6 wedi ei llofnodi i ddangos eu bod nhw’n cefnogi’r syniad hefyd.

MISS EVANS: Wel wir... Chwarae teg i chi am wneud hyn. Mae’r syniad yn un da ac mae angen lleihau’r gwastraff. Ond does gan yr ysgol ddim digon o arian i brynu potel i bawb.

MRS HUWS: (Yn dod i’r drws) Efallai y gallwn ni drefnu digwyddiad i godi arian Miss Evans? A holi’r Gymdeithas Rieni? Wna i waith ymchwil ynglŷn â chostau.

MISS EVANS: Syniad da Mrs Huws. Dwi’n meddwl y dylai Aron a Mabli fynd ati i greu pwyllgor syniadau ar gyfer codi arian. Wnewch chi hynny?

ARON a MABLI: (Gyda’i gilydd) Wrth gwrs!

Activity 4 / Gweithgaredd 4

Beth am greu sgwrs fer rhyngddot ti a ffrind, wrth i chi siarad gyda’ch gilydd? Fe alli di ysgrifennu’r sgript ar bapur, neu yn ddigidol, Ar ôl i ti orffen ysgrifennu’r sgript, beth am berfformio’r darn? Fe alli di ofyn i rywun arall yn y tŷ i chwarae rhan dy ffrind.

Why not create a dialogue on paper, or digitally, between you and a friend, as you chat together? After you’ve finished writing it, why not perform the piece? You could ask someone else at home to play your friend’s part.

Help llaw: Fe alli di ysgrifennu’r sgript fel hyn:

TI: Helo
FFRIND: Beth sy’n bod?
TI:
FFRIND:

Y wers nesaf...

Rydyn ni am ganolbwyntio ar ddeialog mewn stori yn y wers nesaf yn y casgliad, Creu deialog.

Bitesize - Cyfnod Sylfaen
Bitesize - Cyfnod Allweddol 2
Bitesize - Cyfnod Allweddol 3