Kutabogana mu mwuga w'itangazamakuru

Birashoboka rwose ko umunyamakuru ategura amakuru atabogamye n'ubwo hari ubwo bigorana.Muri iyi nyandiko yateguwe na Venutse Nshimiyimana, wakuramo ingero zinyuranye wakoresha mu gutegura amakuru atabogamye.Amakuru adafite uwo ahutaza.

Intangiriro

Mwakunze kumva aho bantu bashima umunyamakuru kanaka bavuga bati: Uriya munyamakuru ntabogama". Cyangwa se abandi ukumva bagize bati:" uriya munyamakuru arabogamye". Mbese birashoboka gukora umwuga w'itangazamukuru nta kubogama? Ese aho none si "ababogamye" barebesha amataratara abogamye, nibyo babona bagasanga bibogamye ?

Muri iyi nyandiko ngamije kwerekana ko kutabogama bishoboka, iyo myitawarire ikaba ariyo iha agaciro nyamukuru umwuga, kubera ko abagezwaho inkuru bayisesengurirwa nta marangamutima.

Hari abavuga ko kutabogama bidashoboka. Bakabisobanura bavuga ko umuntu adashobora kuvuga ibintu uko biri, adashyizemo ibitekerezo bye akomora kubyo yize, uko abona ibintu cyangwa se abyumva,  ndetse n'imiterere ye kamere ya muntu.

Abandi bati kutabogama ni ijambo ritabaho. Ngo kubera ko gusaba umuntu kutabogama  ni kimwe no kumusaba kwiyibagirwa ndetse akibagirwa ibitekerezo bye, byaba ibya politiki, iby'ubuhanzi n'ibindi.

Impanuro  ku kutabogama

Reka mbasangize uko byumva nk'umunyamakuru umaze hafi imyaka 20 nkorera  ikigo cyiri ku isonga ry'ibimenyeshakamakuru ku isi: BBC. Kutabogama ni ikingi kanagazi y'ibiganiro dutegurira abatwumva.  Haba kuri Televiziyo, Radio na Murandasi. Ibi bisobanura iki? Bivuga ko mu gihe dukora amakuru, tugaragaza uko impande zose ziyabona, ntitugire inguni dusiga inyuma, mbese buri wese akumva ko bitekerezo bye byahawe umwanya.

Kugirango utabogama ubigenza ute? Uretse amabwiriza uhabwa n'umukoresha wawe abigukangurira, umunyamakuru agomba guhora iteka yifashisha umutima-nama we,  n’ubwenge bwe, ndetse n’ubumanzi, yabona ahari inkuru, nubwo yaba ifitanye isano n'akarere akomokamo cyangwa se umuryango akomokamo uri mu matage, agomba kwitarura akavuga amakuru nkuko ari,  ntiyiyitarenye nayo ,  akayavuga nta kubogama cyangwa se kubera uruhande uru n'uru.

Ingero

Uri umunyamakuru wa Radio Rwanda ukurikiranira ibibera mu karere  k'ibiyaga bigari mu gihe i Kinshasa bamwe mu bategetsi  bahamagariraga abaturage  kwirukana abanyarwanda,  ndetse no kubikiza bakoresheje uburyo bwose bushoboka.

Urugero rwa kabiri: uri umunyamakuru wa  Gahuzamiryango ukurikirana ibibera mu karere k'ibiyaga bigari, mu gihe i Burundi havugwa igitero cy'inyeshyamba zo mu mutwe utaramenyekana, zateye zivuye muri Congo, zigacakirana n'intwaramiheto mu ntara ya Cibitoke. Inyeshyamana nyinshi zikicwa.

Mu rugero rwa mbere, umunyamakuru w'umunyarwanda azavuga inkuru uko yakabaye, kabone n'iyo haba hari mubyara we utuye i Kinshasa, azirinda gushyirano amarangamutima cyangwa se amaranga-sano mu nkuru ye.

Azashyira imbere gusa kubwira abamwumva kuri Radio inkuru nyayo, nta kubogama, atangaze impande zombi z'inkuru agira:  « Amakuru aturuka muri Congo –Kinshasa  aravuga  ko abanyarwanda bibasiwe, kubera abategetsi bamwe babatamitse abaturage, bitewe nuko ingabo z'u Rwanda zasabwe kuva mu gihugu. Bamwe mu baturage ba Congo bamaganye iyo migirire y’urugomo, ndetse n'imiryango irengerea uburengazira bwa muntu, basaba ko  Umutekano w’Abanyarwanda wacungwa neza».

Ku rugero rwa Kabiri: umunyamakuru azirinda gushakira izina  ziriya nyeshyamaba kubera ko nazo ubwazo nta muvugizi zifite. Azirinda kuvuga ibyo abantu batekereza ku bibera mu ishyamba rya Kibira, ahubwo atangaze amakuru akuye ku muvugizi w'ingabo.

Igihe cyose, cyane cyane igihe amakuru atangazwa ashobora gukurura impaka cyangwa se umutekano muke, umunyamakuru agomba kugaragaza ubwizige bwinshi. Yaba atabyuymva neza akagisha inama abamukuriye.

Muri make rero , kutabogama ni  ugushobora gutandukanya umunyamakuru uvuga amakuru yemye n'ubumuntu bumurimo, agafatwa nk’umuntu ugira ibyo akunda cyangwa ashima. Ibi ngo bishoboka gusa iyo ari ibintu by'igihe gito. Ariko se birashoboka ? Mbese umuntu ashobora koko kuba indakemwa ntagire aho abogamira ?

Igihango cy’umunyamakuru

Bamwe bashobora kuvuga ko bidashobokoka, cyane cyane ko utabuza  uvuga kuvuga uko abona ibintu, cyangwa  ikintu.

Ariko birashoboka rwose. Umunyamakuru agomba guhora azirikana ko ari mu rwego rwa kane nyabutegetsi. Bityo rero akamenya ko icyo avuze gishobora kubaka cyangwa se kigasenya. Iyo ahisemo kuba  ya kingi kanagazi, igihe cyose atara amakuru akavuga  aziga, ntagire uwo asiga inyuma, ntagire uwo apfukirana, ntagire uwo arenganya. Akaba inyangamugayo.

Hari umwarimu wanyigishije watubwiraga kenshi ko umunyamakuru afitanye igihango n’abo ayabwira. Ko agombwa kwirinda kugitatira.

Icyo gihango kandi akigirana n’umukoresha we. Uburyo dukora itanzamakuru kuri BBC butandukanye n'ahandi. BBC ni ikigo kibeshwaho n'inkunga itangwa n'abaturage bishyura imisoro kubera kumva radio bakareba na Televiziyo.

Ibyo rero bikaba bivuga ko abaturage  bafite ububasha bwo kugenzura imikorere ya BBC, no kureba ko abantu bose bahabwa ijambo ntihagire upfukiranwa cyangwa se ngo ahezwe, bivuye ku bitekerezo bye, idini rye, cyangwase ukwemera kwe. Baduhozaho ijisho.   Badusaba kubabwira inkuru y’imvaho. Tukabikora dutyo. Ntitubogame. Ni naho dukura ikuzo. Kutabogama birashoboko mu mwuga w’itangazamakuru.

Aho abakozi binjirira

Nyabuneka ihangane mu gihe tugenzura ko uri ku murongo wa BBC

Ihangane, ntitwashoboye kwemeza ko uri ku murongo wa BBC

  • Nyabuneka genzura ko uri ku murongo wa BBC
  • Nyabuneka genzura niba umurongo uri gushaka ari wo
Funga ukomeze

Uremewe ku murongo wa BBC

Funga ukomeze