'Miến Điện đổi mới: cơn ác mộng với TQ'

  • 17 tháng 4 2013
Miến Điện
Các dấu hiện kinh tế hàng hóa tăng từng ngày qua sinh hoạt của người dân

Liệu thay đổi đường hướng kinh tế, một phần trong tổng thể cải tổ thể chế ở Miến Điện, có đang gây ra những quan ngại nào với quốc gia láng giềng Trung Quốc, BBC lược giới thiệu ý kiến của cây bút Gwen Robinson của tờ thời báo Anh Financial Times.

Miến Điện, quốc gia láng giềng tới gần đây vẫn trung thành và sẵn sàng gần như vô giới hạn mở ra các nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú cho các công ty Trung Quốc khai thác, đang chuẩn bị ký kết điều được gọi là Sáng kiến minh bạch công nghiệp khai khoáng.

Tổ chức EITI có trụ sở tại Na Uy, bao gồm các chính phủ, các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức quốc tế và các công ty tài nguyên, vẫn 'trông coi' trên cơ sở tự nguyện ngành công nghiệp tài nguyên thiên nhiên, đây là tổ chức từng gây ra sự hốt hoảng trong trong phòng họp của nhiều công ty đa quốc gia trên toàn thế giới.

Tổ chức này ra các yêu cầu nghiêm ngặt về minh bạch tài chính, tiêu chuẩn môi trường và quản trị doanh nghiệp. Nhóm này cũng gây áp lực buộc các công ty đa quốc gia chia sẻ nhiều hơn lợi nhuận từ các dự án của họ cho các quốc gia sở tại. Và với Miến Điện, EITI cung cấp cho chính phủ những lý do thuyết phục nhằm cân nhắc và tái đàm phán các hợp đồng tài nguyên thiên nhiên.

Đây rõ ràng là một điều tốt với chính phủ cải cách hai năm tuổi của Miến Điện vốn đang nỗ lực để mở cửa nền kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài sau nhiều thập niên bị cô lập về ngoại giao và kinh tế.

Như Tổng thống Thein Sein nhiều lần nói, chính phủ mong có sự chấp nhận của quốc tế cũng như háo hức tiếp nhận đầu tư, và đã phát tín hiệu sẵn sàng áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, từ các quyền lao động tới quy định tài chính và bảo vệ môi trường.

'Trấn áp tham nhũng'

Ông Thein Sein cũng đưa ra các lời răn đe trấn áp nạn tham nhũng, trong đó có hiện tượng hối lộ, lại quả để đổi lấy những bản hợp đồng được trao.

Gần 400 quan chức đã đi tù về các tội liên quan đến tham nhũng từ giữa năm 2011 và tháng 12/2012, trong khi gần 5.000 quan chức khác bị sa thải, theo một báo cáo của chính phủ trình quốc hội.

Miến Điện công bố tuần trước một phiên đấu thầu quyền thăm dò 30 giếng dầu và khí đốt ngoài khơi.

Thay vì cách thức cũ, trong đó người ta lặng lẽ tiến hành các thỏa thuận nghầm với các công ty được ưa chuộng, chính phủ nay công khai đấu thầu với các quảng cáo bằng tiếng Anh, và các công ty quốc tế được mời để tham gia thầu.

Cuộc đấu thầu, theo ý kiến của một người trong giới công nghiệp dầu khí phương Tây, đã được tiến hành trong một "cách thức công khai nổi bật".

Vị giám đốc điều hành dầu khí này cũng ca ngợi quá trình đấu thầu hiện hành với hai giấy phép trong địa hạt viễn thông quốc gia – những hợp đồng công cộng lớn đầu tiên bên ngoài lĩnh vực các nguồn tài nguyên thiên nhiên, được mở ra cho các nhà thầu quốc tế.

'Cực kỳ lo lắng'

Sự thể tất cả quá trình đấu thầu đều minh bạch và theo thông lệ phương Tây đã làm cho nhà đầu tư truyền thống và cỡ bự là Trung Quốc cực kỳ lo lắng.

Trung Quốc đã đầu tư ít nhất là 14 tỷ USD trong một phạm vi rộng lớn nhiều dự án trong vài thập niên qua, đưa họ đứng đầu danh sách của 32 quốc gia đầu tư vào Miến Điện, chiếm khoảng 1/3 tổng mức đầu tư nước ngoài với tổng mức vốn là 42 tỉ USD, theo số liệu chính thức của Miến Điện cho năm 2012.

Phần lớn các đầu tư của Trung Quốc tại Miến Điện là tài nguyên thiên nhiên và sản xuất điện, nhưng một số tiền đáng kể cũng đã đầu tư vào các dự án xây dựng lớn như sân bay Naypyidaw và cơ sở hạ tầng viễn thông.

Earth Rights International, một tổ chức phi chính phủ theo dõi chặt chẽ các dự án tài nguyên thiên nhiên, năm ngoái đã xác định 69 công ty Trung Quốc tham gia 90 dự án đã hoàn tất, đang tiến hành hoặc được lên kế hoạch trong các lĩnh vực khai khoáng và thủy điện của Miến Điện.

Ít nhất 6 đến 10 công ty khác của Trung Quốc đã tham gia vào các dự án bên ngoài lĩnh vực các nguồn tài nguyên, chẳng hạn như viễn thông và cơ sở hạ tầng, nâng tổng số con số lên tới khoảng từ 75 - 80 - một con số mà các quan chức Miến Điện nói với tờ Financial Times là “chính xác.”

Nỗ lực cải cách này của Miến Điện có thể bị đặt sai chỗ (trong mắt của Trung Quốc), mặc dù các nhà lãnh đạo chính phủ Miến Điện đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Trung Quốc và các nhà đầu tư khác.

"Đây là một vấn đề rất nhạy cảm, chúng tôi phải rất cẩn thận - chúng tôi phải tôn trọng các hợp đồng cũ nhưng chúng tôi cũng phải xem xét lại chúng", U Soe Thane, Bộ trưởng phụ trách đầu tư, nói với Financial Times trong một cuộc phỏng vấn gần đây.

Mặc dù vậy, chính phủ Miến Điện đã cho Trung Quốc một cú khá chua cay vào cuối năm 2011, khi Miến Điện đột ngột đình chỉ dự án thủy điện Myitsone trị giá 3,6 tỷ USD ở mạn đông bắc của đất nước.

'Trấn an Trung Quốc'

Trái ngược với các ấn tượng được tạo ra bởi những lời mời nhiệt tình của Miến Điện dành cho các nhà đầu tư phương Tây và việc hủy bỏ dự án đập lớn của Trung Quốc, các nhà lãnh đạo của Miến Điện không có ý định xa lánh người hàng xóm khổng lồ phương bắc.

Trong chuyến viếng thăm mới nhất của mình sang Trung Quốc, ông Thein Sein đã bác bỏ những tin tức nói rằng đầu tư của Trung Quốc đã trở nên ít được chào đón trong bối cảnh cơn sốt đầu tư đến từ phương Tây.

"Đầu tư của Trung Quốc vào Miến Điện đã không chỉ tạo lợi nhuận cho các nhà đầu tư Trung Quốc, mà còn giúp cho người dân Miến Điện", ông nói với truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Trong cuộc hội đàm song phương, Chủ tịch Trung Quốc, ông Tập Cận Bình đã nhắc lại tuyên bố trong cuộc họp trước đó của ông Thein Sein vào cuối năm ngoái, nhấn mạnh "tầm quan trọng của việc đảm bảo thực hiện thuận lợi các dự án hợp tác."

Nhưng, như tờ báo mạng Irrawaddy tường trình, Thein Sein cũng bảy tỏ rằng: "tình hữu nghị Trung-Miến không 'được bị ảnh hưởng bởi các thế lực bên ngoài."

Đây được cho là một tuyên bố bất thường để trấn an mối quan ngại ngày càng gia tăng của Trung Quốc về ảnh hưởng ngày một tăng của phương Tây tại Miến Điện.