BBC navigation

Sihanouk - vị nguyên thủ 'tình cờ'

Cập nhật: 23:25 GMT - thứ hai, 15 tháng 10, 2012
Norodom Sihanouk lên ngôi khi mới 18 tuổi

Cựu Vương Sihanouk qua đời giữa kỳ lễ Sene Dolta - lễ 'Xá tội Vong nhân' của người Khmer ở Campuchia.

Đường phố thủ đô Phnom Penh vắng lặng và chợ búa đóng cửa khi người dân Campuchia đi chùa cầu khấn cho những người đã khuất.

Chỉ còn nửa tháng nữa là ông Sihanouk sẽ tròn 90 tuổi, vì sinh nhật ông trùng ngày 31/10.

Sự nghiệp vương giả của Cựu hoàng Sihanouk khởi đầu một cách đáng ngạc nhiên, ngay cả đối với chính ông, lúc đó đang là cậu sinh viên 18 tuổi, học lớp 11 trường Lycée Chasseloup-Laubat ở Sài Gòn.

Sau cái chết của ông ngoại ông là Quốc vương Sisowath Monivong, người bác của ông, cũng là con trai cả của Quốc vương - Hoàng thân Sisowath Monireth, được trông đợi lên kế vị.

Vị hoàng thân lúc đó 45 tuổi, theo đuổi quân nghiệp tại cả Pháp và Campuchia, từng phục vụ tình nguyện trong hàng ngũ Lê dương Pháp khi Hitler xâm chiếm Pháp. Tuy nhiên ông bị Toàn quyền Đông Dương, Đô đốc Jean Decoux, ngăn cản, và điều này bị cho là sỉ nhục với giới người Khmer có học.

Hoàng thân Sisowath Monireth có tiếng là thẳng thừng và mang khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa, nên chính phủ Vichy chọn Sihanouk vì cho là ông dễ bảo hơn.

Ngoảnh mặt làm ngơ

Lựa chọn của Decoux tỏ ra là đúng trong bốn năm đầu tiên sau khi Sihanouk lên cầm quyền.

Khi vào cuối năm 1941 và đầu 1942, giới thượng lưu trí thức xung quanh Viện Phật giáo và tờ báo Khmer Nagarawatta lên kế hoạch bắt giữ các quan chức Pháp và tuyên bố độc lập sau khi một phần đất ở miền Tây Campuchia bị mất về tay Thái Lan, Sihanouk đã không có động tĩnh gì. Ông cũng giữ thái độ im lặng khi chính quyền thuộc địa phát hiện ra âm mưu này và mang các lãnh đạo phong trào ra khép án chung thân ở tòa án binh, đày họ ra Côn Đảo.

"Sihanouk bất ngờ đặt chân lên chính trường – và ông cảm thấy thích thú."

Ngày 9/3/1945, khi quân Nhật vào bắt giới quan chức Pháp ở Campuchia, Sihanouk trốn vào chùa Wat Botum gần Cung điện Hoàng gia vì lo cơ quan an ninh quân sự Kempeitai cũng sẽ bắt ông.

Thế nhưng thật lạ lùng, sau khi săn đuổi Sihanouk một vài ngày, Kempeitai nói ông nên tuyên bố độc lập và lãnh đạo chính quyền mới.

Sihanouk bất ngờ đặt chân lên chính trường – và ông cảm thấy thích thú.

Sau khi Đồng minh tái chiếm Đông Dương vào cuối năm 1945, Sihanouk hợp tác trở lại với người Pháp, cho phép họ được tham gia Quốc hội bầu cử dân chủ năm 1946, bỏ phiếu cho bản Hiến pháp thành lập chính thể quân chủ lập hiến.

Trong cuộc bầu cử 1946, Đảng Dân chủ đạt đa số với 50 trong số 69 ghế, trong khi Đảng Tự do của Hoàng thân Norindeth (1906-1975) chỉ được 16 ghế. Đảng này được cả người Pháp và Hoàng gia hậu thuẫn.

Sau cuộc bầu cử năm 1951, Đảng dân chủ vẫn giữ 53 ghế còn Đảng Tự do 18 ghế.

Trong bối cảnh bất ổn chính trị, ngày 15/6/1952, Sihanouk đã giải tán nội các Huy Kanthol và tự nhận vai trò thủ tướng.

Đó là cuộc đảo chính đầu tiên của Sihanouk. Ngày 11/1/1953, ông cũng giải tán luôn Quốc hội và cho bắt giữ 17 đảng viên Dân chủ, giam họ 8 tháng mà không hề xét xử.

Sihanouk làm các công việc này với mục tiêu mà ông tự đặt ra là giành độc lập hoàn toàn cho đất nước Campuchia trong vòng ba năm.

Người ta nói nhiều tới giai đoạn này trong sự nghiệp của Norodom Sihanouk, khi ông bắt đầu chiến dịch mà ông gọi là 'Thánh chiến cho Độc lập', với các cuộc vận động ở Montreal, Washington và Tokyo.

Trong thời gian này, ông cũng không chịu về Phnom Penh, mà ở Siem Reap và Battambang.

Người Pháp trong khi đang thua trận ở Bắc Kỳ, Việt Nam, không còn sức lực đối phó với một tiền tuyến thứ hai nên đồng ý giao trả chủ quyền lại cho Campuchia vào ngày 9/11/1953, trước hai nước Đông Dương còn lại.

Đây được coi như thành tựu tuyệt vời của Sihanouk, và người Pháp rút lui khỏi Campuchia cũng một cách hòa bình như khi họ tiến vào.

Thảm họa nối đuôi nhau

Sihanouk và Hoàng hậu Monique trong cuộc đón tiếp của Đậng Tiểu Bình

Tiếc thay các sách lược của Norodom Sihanouk về sau này không bao giờ còn được thành công như vậy, và đôi khi còn bị cho là thảm họa.

Sihanouk không ưa gì nền quân chủ lập hiến, và năm 1955 trở nên một năm đầy sự kiện của ông, thông qua nhiều quyết định khá bất ngờ.

Ông đã gần như khôi phục lại nền quân chủ tuyệt đối, xóa bỏ nhiều cải cách mà chính phủ đưa ra trong những năm trước đó.

Để khôi phục thanh danh, khỏi mang tiếng là do chính phủ Vichy lập nên và giành ngôi vua của Sisowath Monireth một cách bất chính, ngày 17/2/1955 Sihanouk cho mở một cuộc trưng cầu dân ý với câu hỏi :"Người dân có hài lòng với việc Quốc vương thực hiện cam kết Thánh chiến Hoàng gia của mình hay không?"

Lẽ dĩ nhiên, 99,9% người được hỏi trả lời là “Có”!

Vài tuần sau đó, ngày 2/3/1955, ông lại khiến toàn dân ngạc nhiên khi lên đài phát thanh tuyên bố thoái vị bằng hai thứ tiếng (tiếng Khmer vào buổi sáng và tiếng Pháp vào buổi trưa), nhường ngai vàng lại cho cha đẻ của ông là Suramarit, chứ không phải cho bác mình. Bằng việc này, ông đã qua mặt Hiến pháp.

Thế còn chưa đủ, Sihanouk muốn diệt trừ luôn Đảng Dân chủ.

Đầu tháng Tư 1955, ông tuyên bố thành lập một chính đảng mới nằm trên mọi đảng phái khác, có tên là Sangkum Reastr Niyum (Cộng đồng Xã hội chủ nghĩa Bình dân), và tất nhiên lãnh tụ tối cao chính là ông.

Tiếp sau đó là cuộc bầu cử ngày 11/9/1955.

Bằng các biện pháp ép buộc và dọa dẫm, đảng của Sihanouk chiến thắng vang dội, giành 83% số phiếu và toàn bộ số ghế trong Quốc hội. Đảng dân chủ thế là bị xóa sổ.

Cùng năm đó, từ 18/4-24/4, Sihanouk dẫn đầu một đoàn đại biểu đi Bandung dự hội nghị của phong trào Không liên kết, bao gồm các chính thể phi dân chủ như ở Indonesia (dưới sự lãnh đạo của Sukarno), Trung Quốc (Chu Ân Lai) và Nam Tư (Tito).

Norodom Sihanouk

  • Sinh ngày 31/10/1922
  • Mất ngày 15/10/2012
  • Trị vì Campuchia từ 1941 tới 1955 và từ 1993 tới 2004
  • Nhường ngôi cho con trai, quốc vương Norodom Sihamoni ngày 7/10/2004

Sihanouk bắt đầu quay lưng lại với chủ trương trung lập, trở nên thân cận đặc biệt với Mao Trạch Đông từ năm 1956, quan hệ bạn bè mật thiết với Chu Ân Lai và Kim Il-sung.

Sau này ông gắn bó với Trung Quốc tới nỗi trải qua những ngày cuối cùng của cuộc đời ở đất nước này.

Khi cha ông qua đời năm 1960, Sihanouk không cho đề cử thêm ai làm Quốc vương mà khiến Quốc hội bổ nhiệm ông vào chức Quốc trưởng.

Năm 1963, ông khước từ cứu trợ của Hoa Kỳ và năm 1965, ông cắt đứt quan hệ ngoại giao với nước này, nhân tiện cắt luôn quan hệ với Anh quốc, mà ông gọi là 'xứ Anglo-Saxon kinh khủng'.

Kinh tế Campuchia lâm vào tình trạng khó khăn sau khi Sihanouk thực hiện quốc hữu hóa và độc quyền nhiều ngành công nghiệp dịch vụ.

Các quyết sách sai lầm của Sihanouk, cũng như thái độ xích lại gần Việt Nam (ông đã cho phép Việt Minh hoạt động trong một khu vực rộng lớn dọc biên giới phía Đông Campuchia trong cuộc chiến Đông Dương lần hai) và Trung Quốc của ông đã khiến Quốc hội bỏ phiếu bãi nhiệm ông.

Sihanouk gọi đây là âm mưu đảo chính của CIA và buộc phải đi an dưỡng ở biệt thự riêng của gia đình ông tại Riviera một thời gian.

Lãnh đạo Khmer Đỏ

Sihanouk cùng quân Khmer Đỏ

Sau đó, ông bắt đầu một loạt chính sách mà hậu quả là nước Campuchia rơi từ thảm họa này tới thảm họa khác.

Thoạt tiên, ông tham gia Khmer Đỏ với mục đích tái chiếm quyền lực. Sihanouk đã chu du thế giới để vận động cho phe dân quân cộng sản này, góp phần đáng kể vào chiến thắng năm 1975 của Khmer Đỏ.

Tuy nhiên một năm sau đó, ông từ nhiệm vì thây rằng Hiến pháp mới không cho ông chút ít quyền hành nào, kể cả quyền tiếp đón các đại sứ.

Sihanouk duy trì vị trí đứng đầu của Khmer Đỏ trong suốt sáu năm – đây là điều mà giới trí thức Campuchia không bao giờ quên được.

Tháng 1/1979, Sihanouk tiếp tục tới Liên Hiệp Quốc ở New York để vận động cho Khmer Đỏ và kêu gọi tấn công quân Việt Nam.

Ông tham gia liên minh lãnh đạo nước Campuchia Dân chủ của Khmer Đỏ năm 1982.

Sihanouk cũng can thiệp vào cuộc bầu cử 1993, trong đó Đảng Cộng sản CPP thua cuộc. Ông buộc con trai là Hoàng thân Ranariddh và đảng FUNCIPEC của ông này tiếp nhận ông Hun Sen làm đồng thủ tướng để đổi lấy việc trở lại ngai vàng. Sau này Hun Sen thực hiện đảo chính đổ máu lật đổ Hoàng thân Ranariddh vào năm 1997.

Được cho như người duy nhất có thể đối đầu với Hun Sen (trên thực tế đã làm việc này trong những năm 1990 và đầu những năm 2000), Sihanouk cuối cùng lại thoái vị lần hai năm 2004 để lập ngôi cho hoàng tử trưởng của ông với Hoàng hậu Monique là Sihamoni.

Sau khi đồng ý ra làm chứng tại tòa xử Khmer Đỏ, Sihanouk lại đổi ý. Ông cũng chưa bao giờ xin lỗi người dân về các chính sách sai lầm của mình, vốn gián tiếp liên quan tới cuộc diệt chủng làm hai triệu người chết.

Ông chỉ từng bày tỏ nuối tiếc về việc đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ.

Đây là 'sai lầm' duy nhất mà ông thừa nhận cho tới ngày tạ thế.

Thêm về tin này

Chủ đề liên quan

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.