Cập nhật: 12:33 GMT - chủ nhật, 20 tháng 9, 2009

Nhật Bản

Nhật Bản: Giai đoạn thử thách

Hình ảnh ông Hatoyama (AP)

Hình ảnh ông Yukio Hatoyama tràn ngập trên truyền thông Nhật Bản

Tạp chí thiên hữu "Valeurs Actuelles" của Pháp số ra hàng tuần từ ngày 17-23/9/2009 vừa đăng bài của Maylis Jean-Préau với tựa đề ‘Nhật Bản, đảng dân chủ lên ngôi và một giai đoạn bất trắc mở ra.’

Tuy nhiên, bài báo mở đầu bằng nhận định dù muốn hay không, việc Đảng dân chủ Nhật Bản (DPJ) đối lập thắng lợi ròn rã hôm 30/8 và lãnh tụ của họ, ông Yukio Hatoyama nhậm chức Thủ tướng thứ 93 trong lịch sử, hôm 16/9, sẽ mở ra kỷ nguyên kinh tế, chính trị mới của nước này.

Trước hết là luồng gió mới với thắng lợi của chính cuộc ‘địa chấn’ mang tên DPJ với 308 ghế trên 480 ghế tại nghị viện, gạt đảng dân chủ tự do với 54 năm cầm quyền ra khỏi vị thế được cho là ‘độc tôn’ quá lâu.

Cuộc bầu cử... là một cuộc trưng cầu dân ý chống lại đảng (LDP) từng cầm quyền

Tiến sỹ Jean-Marie Bousson

Thế nhưng phải nhìn vào thành phần mới ở quốc hội để thấy một thay đổi khác : với 11,25% nghị sỹ là phụ nữ. Đây là nghị viện có số lượng dân biểu nữ cao nhất trong lịch sử đất nước mặt trời mọc.

‘Cuộc bầu cử không thực sự bầu chọn ra những người dân chủ của đảng DPJ, mà là một cuộc trưng cầu dân ý chống lại đảng (LDP) từng cầm quyền’, bài báo trích lời của Tiến sỹ Jean-Marie Bouisson, nhà Nhật Bản học, giám đốc nghiên cứu tại Viện Khoa học Chính trị tại Đại học Paris 1, Panthéon Sorbonne.

Thực vậy, nhiều người cho rằng, tân Thủ tướng Hatoyama thắng lợi nhờ tận dụng triệt để ba lợi thế : các tác động của cuộc khủng hoảng 2008, những vụ áp-phe tham nhũng trong nội bộ đảng Dân chủ Tự do khi còn cầm quyền và nhiều sai lầm lặp lại của thủ tướng ra đi Taro Aso.

Lợi thế này đã thể hiện trong bầu không khí chính trị ‘hừng hực’ trước thềm các cuộc bầu cử, khi hàng triệu cử tri lặp lại khẩu hiệu ‘Cuộc sống của người dân trước hết.’

‘Thách thức’

Nay đã ở trên ghế quyền lực, ông Yukio Hatoyama sẽ phải giải quyết bốn thách thức chính, đáp lại những lời hứa khi tranh cử của chính ông.

Đó là nạn thất nghiệp (5,7%), bất bình đẳng (tỷ lệ nghèo 30%), tình trạng bấp bênh kinh tế và khủng hoảng dân số mà theo đó Nhật Bản có thể teo lại chỉ còn 95 triệu dân vào năm 2050 so với 127 triệu người hiện nay.

Ông Hatoyama trao đổi với đại sứ Mỹ tại Nhật Bản (Japanese Times)

Ông Hatoyama trao đổi với đại sứ Mỹ tại Nhật Bản, John Ross (trái).

Có người đã so sánh tính tham vọng của Hatoyma trong các lời hứa tranh cử với trường hợp của Obama bên Mỹ, người đang chịu sóng gió trước các phản đối của người dân ở nhiều tiểu bang về đề xuất cải tổ y tế công cộng.

Thực vậy, những gì mà ông Hatoyma hứa làm quả không dễ, không chỉ đơn thuần từ việc lấy tiền ở đâu ra như nhiều người đã chỉ trích : cải thiện trợ cấp gia đình, tăng trợ cấp thất nghiệp, tăng lương tối thiểu, tăng hưu bổng tối thiểu, cải thiện linh hoạt trong lao động.

Đặc biệt, ông Hatoyama còn đưa ra một cam kết nhạy cảm khác là sẽ xoá bỏ hàng loạt thuế khoá, từ thuế đường, thuế xăng, tới không nâng thuế VAT trong bốn năm.

"Các khoản trợ cấp mà ông hứa gia tăng sẽ lên tới 130 tỷ đô-la một năm, trong khi nợ quốc tế của Nhật Bản đã ở mức 180% tổng thu nhập quốc nội GDP của nước này," bài báo trích lời của Giáo sư Claude Meyer tại Đại học Paris 1, cựu Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Tokyo-Mitsubishi, tại Paris.

Người dân Nhật Bản không phải là những kẻ ‘ngốc nghếch,’ họ biết sẽ phải đánh giá lại, điều chỉnh các con số đưa ra, nhưng họ cũng muốn nhìn thấy trước hết các thay đổi, như ông tân thủ tướng đã hứa.

Điều này ngụ ý một trong các đề án của ông Hatoyama, đó là giảm bộ máy quan liêu cồng kềnh, đắt đỏ, thay thế hàng loạt các công chức cao cấp ‘bộn lương bổng’ ở nhiều bộ bằng những người đắc cử, điều này liệu có dễ thực hiện ?

‘Quan ngại của Mỹ’

Người ta để ý thấy rằng chỉ ngay sau tuyên bố thắng cử, vị tân thủ tướng Nhật Bản đã có cuộc gặp gỡ với John Ross, đại sứ Hoa Kỳ tại Nhật Bản, nhằm nhấn mạnh đảm bảo quan hệ giữa hai cường quốc, và trước đó vài giờ, ông Hatoyama đã có cuộc điện đàm với ông Obama.

Phải chăng người Mỹ vẫn chưa thực sự yên tâm, dù tân tổng thống Nhật Bản, người nổi tiếng với các quan điểm và cách diễn đạt thẳng thắn khi ngồi ghế đối lập, đã trấn an Hoa Kỳ rằng "Liên minh giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ là nền tảng của đối ngoại Nhật Bản."

Một cuộc phản đối căn cứ quân sự Mỹ của người dân Nhật (Japanese Times)

Đảng dân chủ Nhật Bản từng tuyên bố ủng hộ các cuộc phản đối của người dân địa phương với căn cứ quân sự Mỹ.

Có vẻ như người Mỹ đang lo rằng, tuy thế, nước Nhật Bản mới trong tay của những người phe dân chủ sẽ không giúp họ đạt tiến bộ nào trong một thoả thuận chung liên quan tới số phận căn cứ quân sự của Mỹ, Futenma, ở Okinawa.

Căn cứ này có sự hiện diện của 47.000 quân Mỹ ở khu vực Thái Bình Dương, đã và đang là một bất đồng chính yếu giữa Washington và Tokyo, khi tổ hợp quân sự được đặt ở một khu vực có rất đông dân cư, gây trở ngại cho các dự án phát triển và xây dựng dân sự.

Người Mỹ chắc còn nhớ đinh ninh những phát biểu được lặp lại nhiều lần của Hatoyama đòi đóng cửa căn cứ này, và khi hàng loạt các cuộc biểu tình, phản đối của người dân Nhật nổ ra, đảng Dân chủ Nhật Bản của ông Hatoyama đã nhiều lần ủng hộ họ.

Ngoài ra, đồng minh chiến lược bên kia đại dương của Nhật Bản chắc cũng theo dõi kỹ những tuyên bố tranh cử của Đảng PDJ, trong đó, ông Hatoyama kêu gọi ‘tái cân đối các quan hệ với Hoa Kỳ’ vì cho rằng Nhật Bản còn có ‘các ưu tiên khác.’

Và quả thế, ngay sau khi giành thắng lợi, ông Hatoyama cũng đã gặp gỡ các đại sứ của Trung Quốc, Hàn Quốc và Nga.

Thuyền trưởng mới của chính trường Nhật Bản có vẻ rất quả quyết trong ý tưởng xây dựng một ‘cộng đồng chính trị, kinh tế hoà bình Đông Á,’ dựa trên một đồng tiền chung, theo mô hình của Liên minh Châu Âu.

Và theo định hướng này, dự án chính trị - kinh tế khu vực sẽ phải được tăng tốc cùng với quá trình tích hợp kinh tế khu vực, mà trong đó, sẽ có sự tích hợp càng nhanh chóng càng tốt Trung Quốc, bản thân Nhật Bản, Úc, New Zealand ; cùng mười quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN,) mà trong số này, một số tiếp tục nhận được viện trợ ODA ở mức cao của Nhật Bản.

Trung Quốc và Nga

Tiến sỹ Jean-Francois Sabouret (trái)

Ông Sabouret (trái) cho rằng tân Thủ tướng Hatoyama sẽ nhấn mạnh hợp tác với Trung Quốc và Nga.

"Trong cán cân quan hệ giữa Nhật Bản, Hoa Kỳ và dự án Đông Á này, có thể tân Thủ tướng Nhật Bản sẽ chọn đích đến của chuyến công du ngoại quốc đầu tiên của mình là Trung Quốc," bài báo trích dẫn nhận định của Tiến sỹ Jean-François Sabouret, từ Trung tâm Nghiên cứu khoa học Quốc gia (CRNS) của Pháp.

"Đây là, quốc gia mà quan hệ song phương với Nhật Bản đã được khởi động và làm cho ‘ấm lại’ từ thời cựu Thủ tướng Shinzo Abe," vị giám đốc Mạng lưới Nghiên cứu Châu Á tại CRNS cho biết.

"Nếu diễn ra, nghị trình cuộc gặp giữa tân lãnh đạo Nhật Bản và chủ tịch Hồ Cẩm Đào sẽ tập trung vào các vấn đề như : giải trừ hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, phát triển các mỏ khí đốt tự nhiên tại biển Đông của Trung Quốc, hợp tác chống nóng ấm toàn cầu.

"Hatoyama trước hết là một người hết sức thực tiễn. Tiếp theo đường lối người ông của ông, vốn từng thắt chặt quan hệ Nhật và Liên Xô (cũ), tân thủ tướng Nhật có thể muốn bình thường hoá các quan hệ với Nga bị sứt mẻ do các khác biệt về lãnh thổ từ năm 1945 để lại.

Tất cả sẽ góp phần hình thành một trật tự quan hệ mới trong khu vực mà Nhật Bản muốn có sự đột phá.

TS. Jean-Francois Sabouret

"Ngoại trưởng Nga cũng đã chào mừng thắng lợi của Hatoyama, trong khi cũng đã đảm bảo rằng Mátxcơva muốn thiết lập một mối ‘quan hệ có tính chất xây dựng’ trong những năm tới đây với Tokyo.

"Tất cả sẽ góp phần hình thành một trật tự quan hệ mới trong khu vực mà Nhật Bản muốn có sự đột phá," vẫn lời ông Sabouret, người chủ biên hợp tuyển ‘Năng động Nhật Bản’ tại nhà xuất bản của CNRS nói với tạp chí ‘Valeurs Actuelles.’

Tuy nhiên, nhìn lại các vấn đề đối ngoại mà bài báo gợi ý, có thể thấy tân Thủ tướng Hatoyama và đảng DPJ không hoàn toàn dễ dàng tạo được ngay các ‘hiệu quả thuận lợi’ từ các điều chỉnh chiến lược khu vực, cũng như giải quyết các vấn đề đối nội sau giai đoạn khủng hoảng kinh tế xã hội kéo dài.

Nhất là khi Đảng này chưa từng có mảy may một kinh nghiệm nào trong việc lãnh đạo và dìu dắt đất nước, ngoài các dấu ấn để lại trong vị trí đảng đối lập hàng đầu từ khi mới thành lập tới nay.

BBC navigation

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.