Những người hàng xóm khổng lồ

Quan hệ Trung - Ấn là mối quan hệ không dễ dàng, điều có thể xảy ra khi hai người khổng lồ sống bên cạnh nhau.

Và khi hai quốc gia đông dân nhất nhì thế giới này tìm cách khẳng định vị trí cường quốc của mình trên trường quốc tế, các nước xung quanh không thể không theo dõi một cách cẩn trọng.

Ngày 20/10/1962, súng nổ trên biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc ở vùng bình nguyên Assam. Quân đội nhân dân Trung Hoa mạnh hơn đẩy lùi quân Ấn Độ thiếu chuẩn bị vào sâu trong lãnh thổ tới gần 50 cây số và chiếm khu vực trọng yếu Ladakh. Cho tới ngày 21/11, khi hai bên ngừng bắn phía Ấn Độ mất trên ba ngàn lính trong khi bên Trung Quốc hơn 700 người thiệt mạng.

Cuộc chiến biên giới ngắn ngủi này để lại dư vị đau buồn và sự nghi kỵ ở cả hai nơi. Chủ quyền lãnh thổ cho tới nay vẫn là chủ đề gai góc trong quan hệ song phương.

Giữa Ấn Độ và Trung Quốc là vùng Tây Tạng và dải Himalaya hùng vĩ.

Vấn đề Tây Tạng từng là điểm nóng giữa hai bên, cho tới khi Ấn Độ chịu công nhận đây là "lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc". Thế nhưng việc đức Dalai Lama, lãnh tụ tinh thần của người Tây Tạng, được Delhi che chở không thể làm Bắc Kinh hài lòng.

Trong quá khứ, không ít lần Ấn Độ bị chỉ trích là khơi gợi bất ổn tại Tây Tạng.

Ngược lại, Ấn Độ cáo buộc Trung Quốc hậu thuẫn cho Pakistan, nhất là tại khu vực Kashmir mà cả Ấn Độ và Pakistan cùng tuyên bố chủ quyền.

Giáo sư Mohd Aslam, chuyên gia chính trị học tại Đại học Allahabad của bang Uttar Pradesh, trường đại học lâu đời nhất Ấn Độ, nhận xét: "Giữa Trung Quốc và Ấn Độ không chỉ có sự cạnh tranh, ganh đua, mà ở chừng mực nào đó còn có một sự nghi kỵ".

Thách thức kinh tế

Tuy nhiên, ông Aslam nói rằng những năm gần đây nhận thức đã khá thay đổi, ít nhất là trong tầng lớp những người có học.

"Thời thế đổi thay mau chóng, khoa học kỹ thuật tiến như vũ bão. Trong thế giới hiện đại, không thể cứ mãi thù nghịch với nhau vì điều này không tốt đẹp gì cho cả Trung Quốc, cả Ấn Độ và cả các nước xung quanh."

"Nếu như hai bên đưa ra được một cơ chế cùng chấp nhận được cho các bất đồng và tranh chấp, thì sẽ có cơ hội lớn cho phát triển kinh tế trong khu vực."

Ấn Độ và Trung Quốc đều có di sản văn hóa vĩ đại. Nếu hai nước trở thành cường quốc kinh tế nữa thì điều này sẽ tốt cho toàn thế giới.

Giáo sư Mohd Aslam, Đại học Allahabad

"Nơi đây hoàn toàn có thể trở nên một khu vực kinh tế năng động nhất thế giới."

Thế nhưng theo ông Chandrajit Banerjee, tổng giám đốc Liên đoàn Công nghiệp Ấn Độ (CII), "giữa hai bên vẫn còn thiếu sự tin tưởng lẫn nhau" trong công việc làm ăn.

Tỷ trọng thương mại Trung - Ấn năm 2008 đạt 50 tỷ đôla, với cán cân nghiêng mạnh về Trung Quốc. Xuất khẩu từ Ấn Độ chỉ chiếm chưa đầy một phần ba kim ngạch song phương.

Ông Banerjee nói: "Các doanh nghiệp Ấn Độ lo rằng kế hoạch khuyến khích kinh tế khổng lồ của chính phủ Trung Quốc sẽ tiếp tục làm hàng hóa rẻ tiền của Trung Quốc tràn ngập thị trường Ấn Độ".

"Trong khi đó, doanh nghiệp Trung Quốc than phiền là Ấn Độ chơi không đẹp khi hạn chế nhập khẩu các mặt hàng Trung Quốc, như đồ chơi chẳng hạn."

CII cho rằng để giải quyết vấn đề này, cần tăng cường đối thoại và tìm hiểu thể chế luật pháp giữa hai bên.

Sự bất quân bằng trong đầu tư cũng là điều các nhà hoạch định kinh tế Ấn Độ lo lắng.

Khoảng 150 công ty Ấn Độ hoạt động ở Trung Quốc nhưng chỉ có 40 công ty Trung Quốc ở Ấn Độ. Đầu tư của Ấn Độ vào Trung Quốc là hơn 900 triệu đôla, nhưng chiều ngược lại chỉ có 100 triệu.

Trong tình hình khủng hoảng kinh tế toàn cầu, hơn lúc nào hết, Ấn Độ cần đầu tư nước ngoài và Trung Quốc có thể là nguồn đầu tư tiềm năng.

Ông Buddhadeb Bhattacharjee, Thủ hiến bang Tây Bengal, nói với BBC ông hy vọng tập đoàn sản xuất xe hơi hàng đầu Trung Quốc FAW sẽ tham gia dự án khổng lồ nhiều triệu đôla tại Tây Bengal, vốn bị coi là một trong các bang chậm phát triển nhất nước Ấn.

Ông nói: "Tôi tin vào tiềm năng trong làm ăn với Trung Quốc."

An ninh khu vực

Thủ hiến Bhattacharjee, người cũng là Ủy viên bộ Chính trị đảng Cộng sản Ấn Độ theo Marxist, cho rằng "Trung Quốc bây giờ không còn khư khư ôm lấy lý tưởng chủ nghĩa cộng sản nữa, họ muốn phát triển kinh tế".

Cuộc bầu cử sẽ không mang lại nhiều thay đổi về đối ngoại

"Họ biết họ đang phải đương đầu với các thách thức gì".

Theo ông, những nghi ngại về "sự đe dọa của Trung Quốc", ngay cả trong an ninh khu vực, hoàn toàn là sản phẩm tuyên truyền của Hoa Kỳ.

"Tôi không cho là Trung Quốc sẽ gây ra vấn đề về an ninh. Việc tăng cường năng lực quốc phòng của Bắc Kinh không nhằm vào Hà Nội, không nhằm vào Delhi, mà nhằm vào Washington."

Tuy nhiên, một số nhà quan sát không tin vào điều này.

Tiến sỹ Anasna Basu Ray Chaudhury từ đại học Calcutta nói rõ ràng Bắc Kinh đang tìm cách thay đổi cán cân quyền lực an ninh trong khu vực.

Bà Chaudhury vừa trở về từ Miến Điện, nơi các tập đoàn dầu lửa Trung Quốc đang tích cực tham gia các dự án thăm dò khai thác ngoài khơi biển Andaman, thu nhỏ thị trường của các công ty Ấn Độ.

"Trung Quốc muốn dùng Miến Điện làm bàn đạp tiếp cận Ấn Độ Dương. Dù dụng ý là gì, Ấn Độ không thể không lo lắng."

Đã có đề xuất từ giới học giả Ấn Độ rằng nước này có thể sử dụng vị trí chiến lược của Việt Nam để đối phó với sự vươn lên của Trung Quốc, như Bắc Kinh đã sử dụng Pakistan để xử lý các vấn đề với Ấn Độ.

Nhiều chuyên gia cũng quan ngại trước việc Trung Quốc tăng cường năng lực hải quân.

Ngày 15/01/2009, tin cho hay hai tàu chiến Trung Quốc và một trực thăng chống tàu ngầm của Trung Quốc đã đối đầu trong nửa tiếng đồng hồ với một tàu ngầm của Ấn Độ ở ngoài khơi Somalia và bắt tàu này phải nổi lên mặt nước.

Tàu ngầm Ấn Độ, bị cáo buộc đang tìm cách thăm dò hệ thống siêu âm của tàu Trung Quốc, đã phải rút lui không kháng cự.

Tôi không cho là Trung Quốc sẽ gây ra vấn đề về an ninh. Việc tăng cường năng lực quốc phòng của Bắc Kinh không nhằm vào Hà Nội, không nhằm vào Delhi, mà nhằm vào Washington.

Thủ hiến bang Tây Bengal Buddhadeb Bhattacharjee

Tuy cả hai nước sau đó đã ra thông cáo bác bỏ tin trên, nhưng sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa Ấn Độ và Trung Quốc, hai cường quốc hải quân hàng đầu châu Á, là điều có thực.

Ấn Độ đang giúp Việt Nam huấn luyện hải quân, sử dụng tàu ngầm và nâng cấp hạm đội, điều được cho là tìm cách đối trọng lại sự thống trị của Trung Quốc nhất là tại khu vực biển Đông.

Chính phủ Ấn Độ hiện thời đang theo đuổi chính sách đối ngoại ‘Hướng về phía Đông' (Look East), tăng cường quan hệ hợp tác với các nước Đông Á và Đông Nam Á.

Ấn Độ đang bầu cử và một tân chính phủ sẽ ra mắt trong tương lai gần, nhưng theo giáo sư Aslam từ Đại học Allahabad, chính sách đối ngoại của nước này sẽ không có thay đổi lớn.

"Đã có thỏa thuận lưỡng đảng (Quốc đại và BJP - hai đảng chính tại Ấn Độ) về chính sách đối ngoại hướng về tương lai, muốn có quan hệ tốt với các nước nhất là Trung Quốc. Thỏa thuận này vẫn tiếp tục có hiệu lực."

"Ấn Độ và Trung Quốc đều có di sản văn hóa vĩ đại. Nếu hai nước trở thành cường quốc kinh tế nữa thì điều này sẽ tốt cho toàn thế giới."

Bên ngoài thành phố Allahabad, quê hương của cố Thủ tướng Jawahar Lal Nehru, có một địa điểm gọi là Sangam.

Đây là nơi sông Hằng gặp sông Jamuna. Ngồi trên thuyền ra ngoài xa, có thể thấy hai dòng nước khác màu gặp nhau ở giữa một cách hiền hòa.

Hai nền văn minh khổng lồ của nhân loại cũng đang tìm cách sống chung một cách hòa bình như hai dòng sông chảy.

Quý vị bấm vào đây để chia sẻ ý kiến