Liệu có nên hợp pháp hóa mại dâm tại VN?

  • 3 tháng 8 2013
Phụ nữ hành nghề mại dâm
Mại dâm vẫn là bất hợp pháp tại Việt Nam

Phát biểu của Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân TP Đà Nẵng, ông Nguyễn Xuân Anh, đã gây nhiều tranh cãi khi ông nói rằng "hình như phải có dịch vụ mại dâm thì khách du lịch mới tới" và thừa nhận: "Nói đến mại dâm là nó xuất hiện không chừa hang cùng, ngỏ hẻm nào cả."

Nhiều người cho rằng ông Nguyễn Xuân Anh chỉ nói thẳng về một sự thật tồn tại lâu nay mà giới chức đều biết nhưng bất lực và nó cũng khiến đặt ra câu hỏi liệu nếu không giải quyết được thì nên chăng hợp pháp hóa cho dễ quản lý.

BBc Việt Ngữ đã đặt câu hỏi này với Tiến sĩ Vũ Mạnh Lợi (Ts Vũ Mạnh Lợi), Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Trước hết ông nói về tình trạng mại dâm ở Việt Nam, có gì khác biệt với các nước khác trên thế giới và châu Á:

Ts Vũ Mạnh Lợi: Thời thuộc địa hoạt động mại dâm khá phát triển và được chính quyền thuộc địa cho phép.

Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, hoạt động mại dâm cũng phát triển mạnh ở Sài Gòn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh) và các đô thị miền nam, song hoạt động này là bất hợp pháp ở miền Bắc

Từ đầu thập niên 1990 đến nay hoạt động mại dâm phát triển mạnh, bắt đầu ở các thành phố lớn, dần dần lan rộng ra các nơi khác trong cả nước.

Theo ước tính của một quan chức Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội nêu trong một hội thảo về phòng chống mại dâm và cai nghiện phục hồi đầu năm nay, cả nước ước tính có khoảng 30 nghìn người hành nghề mại dâm.

Người hành nghề mại dâm rất đa dạng về tuổi đời và nguồn gốc xuất thân, bao gồm cả sinh viên, người mẫu, người đạt được các danh hiệu trong các cuộc thi sắc đẹp. Thời gian gần đây mại dâm nam cũng đang nổi lên như một vấn đề xã hội được dư luận quan tâm.

Hình thức hành nghề mại dâm cũng vô cùng đa dạng, từ những người đứng đường tìm khách cho đến những người phục vụ trong các nhà hàng, quán bar, sàn nhảy, cơ sở karaoke, massage, xông hơi, tẩm quất, hoặc giao dịch qua điện thoại di động hay internet, cả tự làm việc độc lập cũng như tham gia vào các đường dây mại dâm có tổ chức.

Chính quyền đã có rất nhiều nỗ lực nhằm xóa bỏ mại dâm, song những nỗ lực này thu được kết quả rất hạn chế.

Mại dâm vẫn bị coi là tệ nạn xã hội cần xóa bỏ. Người hành nghề mại dâm vẫn tiếp tục hoạt động ngầm dưới nhiều vỏ bọc khác nhau, trốn tránh sự truy lùng của nhà chức trách bằng nhiều cách khác nhau.

BBC: Ông có thể cho biết lý do cấm mại dâm tại Việt Nam?

Ts Vũ Mạnh Lợi: Chẳng phải chỉ riêng Việt Nam cấm mại dâm. Mại dâm là nghề cổ xưa trong lịch sử nhân loại, và việc cấm đoán của chính quyền ở các quốc gia ở mọi thời đại cũng cổ xưa không kém.

Hiện nay chỉ có khoảng 20 nước trên thế giới công nhận mại dâm ở các mức độ khác nhau. Đây vẫn là số nhỏ.

Mại dâm là điều không thể chấp nhận được về mặt hệ tư tưởng, đe dọa sự toàn vẹn của gia đình, một thiết chế xã hội rất được người Việt Nam đề cao. Mại dâm có thể gây ra nhiều vấn đề phức tạp về kinh tế, về xã hội, về sức khỏe cộng đồng như việc lây lan các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Mại dâm còn bị coi là trái với thuần phong mĩ tục của đất nước. Cả hành vi bán dâm và mua dâm đều bị coi là hành vi lệch chuẩn theo chuẩn mực văn hóa hiện nay trong xã hội. Tuy nhiên, thực tế xã hội đang đặt ra những thách thức to lớn đối với các giá trị này.

BBC: Hành nghề mại dâm là bất hợp pháp tại VN, nhưng tình trạng mại dâm vẫn là một thực tế không tránh khỏi, đặc biệt trong bối cảnh xã hội ngày càng mở cửa hòa nhập hơn, vậy liệu có nên tiếp tục cấm (mà ít hiệu quả) hay cần có những giải pháp khác?

Gần đây có nhiều ý kiến của các chuyên gia và các nhà quản lý đề xuất nên hợp pháp hóa mại dâm để có thể quản lý được, bảo vệ quyền và sức khỏe cho người hành nghề mại dâm, khách mua dâm, và sức khỏe cộng đồng.

Những ý kiến này tuy chưa được chấp nhận, song đã có tác động khiến nhà chức trách và người dân phải suy nghĩ lại về mại dâm.

Việc Quốc hội thông qua Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và có hiệu lực từ 1/7/2013 bãi bỏ việc đưa người bán dâm vào cơ sở giáo dục lao động xã hội như trước đây cũng phần nào phản ánh sự nới lỏng quan niệm khắt khe về mại dâm.

BBC: Nhiều người hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng cho rằng nên hợp pháp hóa, để a) có thể tiếp cận và giáo dục phòng tránh HIV, b) bảo vệ người hành nghề mại dâm tránh tình trạng bị bóc lột, bạo hành, ông nghĩ sao về quan điểm này, trong một xã hội châu Á như Việt Nam?

Tôi cũng có một số nghiên cứu về đề tài này trong khoảng mười năm qua và hiểu về tình trạng dễ bị tổn thương của người hành nghề mại dâm (như có thể bị ngược đãi, bị chà đạp nhân phẩm, bị bóc lột, bị lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bị phân biệt đối xử; nhiều người trong số họ thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản, thiếu kỹ năng đàm phán về tình dục an toàn, thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ tư vấn và chăm sóc sức khỏe sinh sản có chất lượng).

Không chỉ là nạn nhân, họ đồng thời có thể là tác nhân gây lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục ra cộng đồng.

Việc bảo vệ các quyền con người cơ bản của họ, bảo vệ sức khỏe, tạo điều kiện cho họ tiếp cận thông tin, nâng cao kiến thức, kỹ năng tình dục an toàn, và tiếp cận các dịch vụ tư vấn và chăm sóc sức khỏe sinh sản, cũng như các dịch vụ xã hội cơ bản khác, đặc biệt tạo cho họ cơ hội chuyển sang nghề khác tốt hơn là bài toán lớn cho nhà nước, cộng đồng và xã hội.

Tuy nhiên, tôi không cho rằng hợp pháp hóa mại dâm ở Việt Nam vào lúc này là giải pháp tốt.

Với năng lực quản lý xã hội yếu kém hiện nay, với hệ thống giá trị đang chuyển đổi, trong đó những giá trị liên quan đến tình yêu, tình dục, hôn nhân, gia đình, giới tính, mại dâm, người đồng tính, thái độ đối với người có HIV còn đang chưa định hình rõ trong bối cảnh một xã hội hiện đại, hội nhập với thế giới, thì việc hợp pháp hóa mại dâm không phải là phép màu để giải quyết những vấn đề nêu trên.

Hợp pháp hóa mại dâm có thể là giải pháp tốt cho một xã hội hiện đại, song hiện nay chưa phải thời điểm thích hợp đối với thực tế ở Việt Nam.

Tôi cho rằng vẫn cần coi mại dâm là hoạt động bất hợp pháp, song là dạng hoạt động bất hợp pháp đặc biệt và cần biện pháp xử lý đặc biệt.

Vị thành niên châu Á hành nghề mại dâm
Nhiều phụ nữ châu Á bị buôn bán và đưa lậu ra nước ngoài làm nghề mại dâm

Tôi thiên về giải pháp giảm bớt kỳ thị xã hội đối người hành nghề mại dâm và tìm ra những con đường phù hợp để bảo vệ quyền hợp pháp của họ, tạo điều kiện cho họ tiếp cận dễ dàng các dịch vụ xã hội cơ bản, đặc biệt là các dịch vụ tư vấn và chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng chống bạo lực và phòng chống lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Trong khoảng gần 20 năm qua, nhiều tổ chức NGO quốc tế và Việt Nam đã khá thành công trong cách tiếp cận này. Cần tổng kết và phổ biến các bài học tốt từ thực tiễn này để tiếp tục phát triển sáng tạo các giải pháp khả thi khác.

Nhà nước cần phối hợp với các tổ chức xã hội, dựa vào các tổ chức xã hội nhiều hơn trong nỗ lực này, hơn là việc truy lùng, bắt bớ để xử phạt.

BBC: Đây là đề tài đã nói đi nói lại rất nhiều rồi, nhưng trong bối cảnh ngày nay chuyện quan chức, công ty kinh doanh tiếp khách sau đó chiêu đãi khách bằng các hình thức “giải trí” sử dụng dịch vụ mại dâm trở nên khá phổ biến, vậy chính sách của nhà nước cần có thay đổi gì hay không?

Tôi nghĩ rằng quan niệm này có phần chỉ là định kiến của một số nhà báo. Hiện tượng này có thể có, song tôi chưa thấy có công trình nghiên cứu có hệ thống nào cho thấy các công ty kinh doanh chiêu đãi khách bằng mại dâm là phổ biến.

Trong nghiên cứu mà tôi tham gia, khách mua dâm có thể đơn giản là người lao động nghèo, xe ôm, thậm chí là người nhập cư còn đang hàng ngày tìm việc ở các "chợ người" ở các thành phố lớn, người thất nghiệp, công nhân, lái xe đường dài, học sinh, sinh viên, đến những người có học cao hơn, người làm nghề tự do, cán bộ công chức nhà nước, doanh nhân, thậm chí cả nông dân ở các vùng nông thôn.

Nghĩa là thành phần người mua dâm vô cùng đa dạng, không phải chỉ có người được các công ty kinh doanh chiêu đãi. Thị trường mua bán dâm không phải là nơi doanh nhân có thế độc quyền dù nhiều người trong số họ có lẽ cũng tham gia mua dâm, thậm chí có chiêu đãi đối tác, nhưng tôi không cho rằng điều này là phổ biến.

Mặc dù vậy, câu hỏi của phóng viên gợi ra rằng tham nhũng có thể là tác nhân thúc đẩy mại dâm ở một khía cạnh nào đó và ở một mức độ nào đó. Việc chống tham nhũng chắc sẽ có tác động tích cực đến việc hạn chế cán bộ, công chức nhà nước mua dâm. Cảnh báo này đáng lưu ý.

Tin liên quan