19 Tháng 9 2007 - Cập nhật 15h01 GMT

Michael Bristow
Phóng viên BBC tại Trung Quốc

Tác dụng của chính sách một con ở TQ?

Các quan chức Trung Quốc cho biết chính sách kế hoạch hoá gia đình của nước này đã giúp giảm tới 400 triệu dân.

Kể từ khi đưa ra chính sách một con vào năm 1979, Trung Quốc đã kiểm soát dân số nước này bằng các biện pháp thuyết phục, khuyến khích và cưỡng ép.

Sau gần 30 năm kể từ khi thực hiện chính sách này, Trung Quốc vẫn chưa ra dấu hiệu gì cho thấy họ có thể sẽ nới lỏng chính sách để cho các cặp vợ chồng có thêm con.

Rất nhiều học giả Trung Quốc và nước ngoài cho rằng đây là một chính sách sai lầm và nó sẽ dẫn tới nhiều vấn đề nghiêm trọng về dân số trong tương lai.

Tại một cuộc họp báo vào đầu năm nay, các quan chức Trung Quốc nhấn mạnh rằng chính sách gây nhiều tranh cãi này là một thành công.

Zhang Weiqing, Bộ trưởng phụ trách về Dân số và Kế hoạch hoá gia đình nói: “Do Trung Quốc đã hành động mạnh trong 30 năm qua, chúng tôi đã giảm dân số được 400 triệu người.

“So với các nước đang phát triển khác mà có dân số lớn, chúng tôi đã thực hiện được việc thay đổi này trước cả nửa thế kỷ”.

Một nhóm các học giả độc lập của Trung Quốc và nước ngoài mới hoàn thành một cuộc kiểm tra chính sách một cách hệ thống trong năm nay nhất trí rằng Trung Quốc đã hạn chế được mức tăng dân số.

Tuy nhiên, trưởng nhóm, Wang Feng, từ đại học California, nói rằng việc giảm dân số chủ yếu là do giảm tỉ lệ sinh trong thập niên 70 chứ không phải những bước đi gần đây.

Trong thập niên 70, Trung Quốc bắt đầu khuyến khích hôn nhân muộn, sinh con ít hơn với khoảng cách xa hơn.

Giáo sư Wang cho biết: “Tổng tỉ lệ sinh - tức là số con mà một phụ nữ được cho là sẽ sinh trong cả cuộc đời - đã giảm từ 5 xuống còn trên 2”.

Việc giảm tỉ lệ sinh này xảy ra trước khi Trung Quốc có chính sách mỗi gia đình chỉ có một con, được đưa ra vào năm 1979.

“Quá bận”

Việc giảm tỉ lệ sinh một phần còn là do điều kiện kinh tế và xã hội có nhiều cải thiện.

Tại các nước Đông Á khác, như Thái Lan hay Nam Hàn, quá trình hiện đại hóa khiến phụ nữ sinh con ít hơn, mặc dù các nước này không có chính sách kế hoạch hoá gia đình.

Tuy nhiên, giáo sư Wang thừa nhận rằng chính sách kế hoạch hoá gia đình của Trung Quốc kể từ năm 1979 đã giúp giảm thêm tỉ lệ sinh và góp phần làm thay đổi thái độ của mọi người.

Ông nói: “Rất nhiều người đơn giản không muốn có nhiều con, nên họ chấp nhận chính sách này”.

Điều này là đặc biệt đúng tại khu vực đô thị, nơi đa phần các cặp vợ chồng mà BBC phỏng vấn nói họ hạnh phúc chỉ với một con.

Zhao Hui, có một con gái 4 tuổi tên là Zhang Jin’ao, đang sống tại Bắc Kinh, nói rằng cô không muốn có thêm con nữa.

Người mẹ 38 tuổi làm việc trong ngành địa ốc này nói: “Một con là đủ. Tôi quá bận bịu với công việc, không thể sinh thêm”.

“Cho dù tình hình tài chính cá nhân hay các quy định của chính phủ ra sao chăng nữa thì tôi cũng chỉ muốn có một con thôi”.

Cô cho biết đa phần bạn bè của cô đều nghĩ như vậy.

Phá thai bắt buộc

Tuy nhiên, còn có một khía cạnh nghiêm trọng hơn trong chính sách này được áp dụng đối với những phụ nữ không sẵn lòng có một con như cô Zhao.

Nhà hoạt động Chen Guangcheng bị kết án tù vào năm ngoái vì tội tiết lộ cái mà ông gọi là những nhân viên y tế quá hăng hái tại tỉnh Sơn Đông.

Ông nói các nhân viên y tế này cưỡng ép các phụ nữ phá thai khi thai nhi đã lớn và buộc họ triệt sản.

Một số người cho biết Trung Quốc sẽ còn phải đối diện với nhiều vấn đề lớn và nghiêm trọng về dân số vì chính sách kế hoạch hoá gia đình này.

Các quan chức cho biết tỉ lệ sinh hiện nay là 1.7 đến 1.8 trên một phụ nữ, thấp hơn nhiều mức 2.1 được cho là cần thiết để ổn định nền dân số.

Các chuyên gia nước ngoài bác bỏ số liệu này, nói rằng tỉ lệ sinh hiện nay còn thấp hơn, ở mức 1.5.

Điều này dẫn tới tỉ lệ người già gia tăng, trong khi lực lượng lao động giảm đi sẽ phải chăm sóc thêm nhiều người già. Tỉ lệ nam cũng nhiều hơn nữ.

Ngoài ra, nước này còn đối diện với các vấn đề khác. Trung Quốc có thể đã hạn chế được mức tăng trưởng dân số nhưng chuyện này không giúp giải quyết các vấn đề lớn khác, như người ta đã tiên liệu khi đưa ra chính sách một con vào năm 1979.

Chẳng hạn việc giảm dân số không tự động đưa tới việc giúp đỡ cho môi trường, như Trung Quốc từng nghĩ trước đây.

Giáo sư Wang nói chính sách này cần phải nới lỏng nếu Trung Quốc muốn giải quyết những vấn đề hiện nay.

Có một số người Trung Quốc cũng đồng ý với đánh giá này.

Trong một phiên họp Quốc hội vào tháng Ba năm nay, 29 thành viên của Hội tư vấn chính trị Trung Quốc, một cơ quan cố vấn cho chính phủ, nói rằng nước này nên để mỗi cặp vợ chồng được có hai con.

Tuy nhiên, đề xuất này không được chú ý, ít nhất là cho tới khi kết thúc kế hoạch 5 năm của chính phủ hiện nay, tức là vào năm 2010.

Tại một cuộc hội thảo vào đầu năm nay, Bộ trưởng Zhang nói rằng người ta “không mảy may nghi ngờ” về sự cần thiết phải tiếp tục chính sách hiện nay.

Các chuyên gia cho rằng Trung Quốc sẽ đối diện với nhiều hậu quả nghiêm trọng trong tương lai không xa nếu vẫn giữ thái độ này.