Skip to main contentAccess keys helpA-Z index
BBCVietnamese.com
chinese
russian
french
Other Languages
 
31 Tháng 5 2007 - Cập nhật 11h33 GMT
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
Phỏng vấn Thiền sư Thích Nhất Hạnh
 

 
 
Thiền sư Thích Nhất Hạnh
Thiền sư Thích Nhất Hạnh và tăng đoàn có ba tháng ở Việt Nam
Một trong những sự kiện gây chú ý nhiều nhất ở Việt Nam trong nửa đầu năm nay là chuyến về nước của Thiền sư Thích Nhất Hạnh.

Thiền sư cùng tăng đoàn Làng Mai đã có ba tháng về quê, với nhiều hoạt động, mà tâm điểm là tổ chức ba lễ cầu siêu giải oan tai ba miền đất nước.

Vào ngày 9-5, phái đoàn của Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã chính thức rời Việt Nam, nhưng dư âm và ảnh hưởng của lần trở về này còn được bàn luận nhiều.

Trong cuộc phỏng vấn của đài BBC với Thiền sư Thích Nhất Hạnh vào tháng Tư, tại Hà Nội, ngay trước khi tổ chức đại Trai đàn Chẩn tế lần ba, Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã cho biết quan điểm của ông về nhiều vấn đề mà Việt Nam đối diện trong thế kỷ 21.

Thích Nhất Hạnh: Tôi thấy Đại trai đàn chẩn tế giải oan đã rất được hưởng ứng, đáp ứng đúng nhu cầu của người dân Việt Nam lúc này. Trong chiến tranh Việt Nam đã có biết bao khổ đau, oan ức cho người dân Việt, nhưng chưa bao giờ được chính thức công nhận. Chưa bao giờ có một lễ mà tất cả chúng ta, không phân biệt Nam Bắc, đảng phái chính trị, tới chung với nhau cùng cầu nguyện cho người đã mất.

Lần này đã có nhiều người cả xuất gia và tại gia, đem hết tâm lực, để tổ chức lễ cầu siêu. Khi những khổ đau, oan ức bị dồn nén, nó có thể gây tác hại. Có khi ta nói năng, hành xử thô bạo với người thân mà ta không biết vì sao. Theo nguyên tắc của tâm lý trị liệu, nếu ta cho phép những năng lượng tiêu cực trong tâm được hiển hiện, công nhận nó, làm cho nó lắng dịu lại, đó là sự thực tập rất quan trọng.

Nếu không chuyển hóa những năng lượng tiêu cực ấy, mình sẽ truyền lại cho các thế hệ tương lai. Sau này họ sẽ hành xử thô bạo với con cháu mà họ không hiểu vì sao. Khi chúng ta tới với nhau như đồng bào, không phân biệt Nam Bắc, cộng sản hay chống cộng sản, thuyền nhân hay không thuyền nhân, thì ta có một cơ hội hiểu nhau hơn, gần nhau hơn. Vì thế mà ở trai đàn chẩn tế ở chùa Vĩnh Nghiêm, chúng tôi thấy có rất nhiều người Công giáo. Họ tới không phải với tư cách tôn giáo, mà với tư cách người đồng bào. Trong buổi lễ, nhiều người đã khóc; những giọt nước mắt đó có khả năng làm lắng dịu nỗi khổ niềm đau lâu nay chứa chất trong lòng mình.

 Khi tới với nhau như đồng bào, không phân biệt cộng sản hay chống cộng sản, thuyền nhân hay không thuyền nhân, ta có cơ hội hiểu nhau hơn, gần nhau hơn
 
Thiền sư Thích Nhất Hạnh

BBC:Trong buổi nói chuyện về quyền lực và hạnh phúc ở Huế, khi trả lời một câu hỏi, thầy nói đại ý là muốn đất nước tiến nhanh, phải chuyển hóa người có quyền lực. Cụ thể là như thế nào, thưa thầy?

Người có quyền lực mà không có hạnh phúc, nguy hiểm lắm. Chúng ta có thể có nhiều quyền lực nhưng cùng lúc ta có thể đang làm khổ người thương trong gia đình, trong cộng đồng.

Tôi không tin những ai đang làm khổ người thương lại có thể đem lại hạnh phúc cho dân, cho nước. Vì vậy, khi mình bỏ phiếu cho một đại biểu, mình có quyền biết về đời tư của người đó. Người đó có hạnh phúc không? Có khả năng làm cho con, cho vợ, cho chồng hạnh phúc hay không? Nếu họ không có khả năng đó, riêng tôi, tôi không thể bỏ phiếu cho người đó được. Có tài mà không có đức, có thể đưa tới khổ đau.

Người có quyền lực càng nhiều, càng phải có chiều hướng tâm linh. Mình phải làm sao giúp họ tốt hơn, bằng phương tiện này hay phương tiện khác. Nhưng không phải bằng căm thù, hờn giận mà bằng lòng từ bi.

BBC:Trong những điều dạy của thầy, ví dụ trong 14 giới tiếp hiện, có phần nói về tự do nhận thức. Trong đó có ý là “con nguyện chấp nhận sự khác biệt của người khác về tư tưởng. Đồng thời dùng sự đối thoại để thuyết phục những người cố chấp.” Nếu những người cố chấp lại ở trong thế mạnh, sử dụng đối thoại liệu có thuyết phục được họ không?

Nhiều người dân đến dự ba lễ cầu siêu giải oan ở ba miền Việt Nam

Mình đối thoại, không phải chỉ đối thoại với đương sự mà thôi, mà là cả với quần chúng. Đó là vấn đề giáo dục quần chúng. Nếu quần chúng thấy được sự thật, họ sẽ trở thành thế lực rất mạnh. Và người kia phải thay đổi thôi. Nếu không thay đổi thì không ngồi ở chỗ đó được.

Đối thoại với một vị tổng thống, mình phải dùng phương tiện làm thế nào để nhiều người được tham gia cuộc đối thoại đó. Thành ra, thay đổi một dư luận, đó là quá trình của một cuộc đối thoại. Vì mục đích của đối thoại là thay đổi cách nhìn, cách hành xử. Mà trong thời đại hiện nay, ta có thể dùng những phương tiện truyền thông để có thể thay đổi nhận thức tập thể của nhiều người, chứ không chỉ một người.

BBC:Giấc mơ của thầy về tương lai của Việt Nam là một giấc mơ như thế nào? Và hiện tại có đáp ứng cho một tương lai như thế hay không?

Tương lai có thể có trong hiện tại. Chỉ khi mình biết mình đi đâu, muốn đi đâu, ước muốn đó cần phải rõ ràng, chính xác, thì hiện tại mới có thể là viên đá để xây đắp tương lai. Còn nếu mình không biết rõ mình muốn cái gì trong tương lai, thì viên đá hiện tại không đưa tới tương lai.

Chúng ta hiện có nhiều khả năng tiêu thụ hơn, có xe, có nhà, nhưng tôi thấy chúng ta không hạnh phúc hơn. Ngày xưa ta tiêu thụ ít, không có xe hơi, nhà lớn, nhưng ta có thì giờ để nhìn nhau, chăm sóc cho nhau. Hiện ta không có thì giờ để tự chăm sóc cho mình.

Văn minh, theo chúng tôi, là đời sống trong đó mình có thì giờ tiếp xúc với những màu nhiệm của sự sống, như trời xanh, mây trắng. Văn minh là có thì giờ để thương yêu. Mà mình đâu có thì giờ để thương yêu! Thì giờ là để đầu tư, lo lắng cho doanh nghiệp, cho sự nghiệp chính trị. Không sống được sâu sắc những giờ phút hiện tại, thì làm sao trong tương lai mình có thể có hạnh phúc được.

Vai trò đạo Phật

BBC:Vậy thì thầy có hy vọng là đạo Phật có thể trở thành một ý thức hệ mới để lấp đầy khoảng trống tinh thần trong nhiều người Việt Nam?

Đạo Phật không phải là một ý thức hệ. Nếu là một ý thức hệ, nó sẽ loại trừ các ý thức hệ khác. Đạo Phật là nguồn tuệ giác, những điều Phật dạy phải là phương tiện giúp mình đạt đến trí tuệ và mơ ước từ bi, chứ không phải là những giáo điều.

Đạo Phật là một phần của gia sản tinh thần của người Việt. Nếu ta biết sử dụng tiềm năng của đạo Phật, ta có thể xây dựng rất nhiều hạnh phúc. Ví dụ trong các trường học, nên thế nào để các thầy cô giáo biết có cái nhìn từ bi với học trò, làm thế nào để lớp học trở thành một gia đình? Khi một thầy giáo, cô giáo biết thực tập đạo Phật, người đó có hạnh phúc và có thể làm cho những đứa trẻ trong lớp hạnh phúc. Cũng như vậy, mình làm chủ một doanh nghiệp, nếu mình có hạnh phúc, từ bi, tha thứ, bao dung, mình có thể biến doanh nghiệp thành một gia đình. Ở đó có tình gia đình, huynh đệ, và lợi nhuận cũng sẽ tăng bởi vì ai cũng hết lòng.

BBC:Ở Việt Nam, số người đi lễ chùa càng lúc càng đông. Nhưng trong số ấy, bao nhiêu thực sự là Phật tử chân chính, bao nhiêu người đến chỉ để cầu lễ, cầu tài. Theo thầy, làm thế nào để đạo Phật với ý nghĩa chân chính của nó đến được sâu hơn với con người?

Nó tùy thuộc vào người hướng dẫn. Người ta có thể tới cầu lộc cầu tài, nhưng nếu mình hướng dẫn khéo, người đó có thể thực tập để chạm tới hạt giống của sự thương, tha thứ trong họ.

Khi mình chào cờ, mảnh vải nhiều màu đó chỉ là biểu tượng. Phải nhìn qua hình thức để tiếp nhận nội dung. Ví dụ, khi mình đốt vàng mã, đó là hành động mê tín. Nếu tin rằng đốt những đồng đôla bằng giấy mà người dưới cõi âm có thể tiêu xài, đúng là chuyện mê tín. Nhưng nhìn cho kỹ, ta thấy hành động đó phát xuất từ tình thương của người sống dành cho người chết. Thành ra đó là hành động văn hóa. Nếu mình chưa thể thay thế bằng những hành động khoa học hơn, hãy khoan lên án những hành động kia.

Nếu mình khéo léo, mình có thể dắt dẫn họ từ chỗ mê tín đến sự thực tập sâu sắc hơn. Và khi tìm ra được phương tiện mới để diễn bày cùng một tình cảm đó, mình mới có thể bỏ được tập tục cũ. Nhưng trước đó thì mình phải cẩn thận.

BBC:Thầy rất quan tâm đến một đạo Phật 'dấn thân'. Với giới trẻ Việt Nam hiện nay, giáo pháp của Làng Mai có thể giúp gì cho họ?

Chúng tôi tin nếu phương pháp tu tập của chúng tôi đã giúp được tuổi trẻ và người trí thức Tây phương, nó cũng giúp được cho người Việt Nam.

Với đà phát triển, những tệ nạn xã hội đi lên khá nhiều. Nếu có phương pháp giúp người chồng nói chuyện lại với người vợ, người cha truyền thông được với người con, sẽ rất có ích. Những pháp môn chúng tôi hiến tặng cho người thiền sinh, trước hết là làm lắng dịu những căng thẳng, khổ đau, tiếp đó giúp họ tái lập truyền thông với những người trong gia đình.

Một đạo Phật cần thiết cho xã hội bây giờ là một đạo Phật giúp cho đơn vị gia đình được tổ chức trở lại, vì cấu trúc gia đình của mình đang lung lay. Nhà nước có chương trình lập các khu phố văn hóa, ý hướng đó rất tốt. Nhưng kiểm soát và trừng phạt không đủ để cải hóa. Phải có những biện pháp cụ thể đến từng gia đình, thì thanh niên mới không ra ngoài tìm sự khuây khỏa trong rượi chè, ma túy…

Trong những khóa tu dành riêng cho người xuất gia mà chúng tôi tổ chức trong chuyến về kỳ trước và kỳ này, chúng tôi luôn nói về chuyện đó. Người xuất gia phải phục vụ thôn xóm, khu phố, làm sao để có an lạc, tình thương ở đó. Chúng tôi nói điều này dựa trên kinh nghiệm. Ở Tây phương, chúng tôi cũng đã có ba bốn chục năm đào tạo cách tu tập như vậy. Sự thực tập của chúng tôi căn cứ trên kinh nghiệm chứ không phải chỉ là những lý thuyết học từ sách vở.

'Kiên nhẫn, bao dung'

BBC:Trong đạo pháp của thầy luôn nhấn mạnh đến chân, thiện, mỹ, đến sự dung thứ. Mặt khác, cuộc đời thầy đã chứng kiến nhiều biến cố của lịch sử, gặp cả những ý kiến trái ngược về bản thân thầy. Đã có một giai đoạn rất khó có sự đồng thuận giữa các bên. Trong bối cảnh hiện tại, thầy có hy vọng dễ tìm kiếm hơn một sự đồng thuận giữa các khối trong xã hội, ví dụ giữa các phái trong cùng Phật giáo, giữa người trong và ngoài nước?

Tôi thấy kiên nhẫn, bao dung là những chất liệu cần thiết của tình thương. Mình phải cho người kia đủ không gian, thời gian để thay đổi. Mình phải lắng nghe và cho họ cơ hội.

Trong đạo Phật, tinh thần bao dung đó rất rộng lớn. Đức Thế tôn đưa ra một hình ảnh rất hay. Ngài nói nếu mình có một nắm muối trong tay, mình thả nắm muối đó xuống bát và khuấy, bát nước đó sẽ mặn quá, không uống được. Nhưng nếu mình liệng nắm muối xuống dòng sông, nó không đủ để làm dòng sông mặn. Trái tim mình cũng vậy. Nếu tim mình lớn, nếu tình yêu của mình không có biên giới, thì những điều gây hận thù, khổ đau không đủ để làm mình đau khổ. Nên vấn đề là làm sao để lòng mình lớn rộng hơn.

 Có những người nghĩ và hành động rất khác với chúng tôi. Nhưng không phải vì thế mà chúng tôi lên án, trách móc họ.
 

Đạo Phật có danh từ “tứ vô lượng tâm” – từ, bi, hỉ và xả - nghĩa là tình thương không có biên giới. Người kia có thể nói ra những điều gây khổ đau, nhưng vì mình có tình thương, mình không khổ đau, mình vẫn tiếp tục nhìn, lắng nghe người đó bằng tâm từ bi. Sớm muộn gì người đó cũng thấy. Nên theo tôi, kiên nhẫn và bao dung rất quan trọng. Nếu mình cứ tranh chấp “tôi đúng, anh sai”, sẽ chẳng đi đến đâu.

BBC:Nhưng có ý kiến cho rằng Việt Nam trong nửa cuối thế kỷ 20, đã chịu chi phối của quá nhiều ý thức hệ. Trong chiến tranh đã là như thế. Hay bây giờ, những vị trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tin là mình có chính nghĩa, còn những người không đồng ý với quan điểm kia cũng tin là chính nghĩa thuộc về mình. Không biết thầy có tin vào khả năng tự chuyển hóa của con người hay không?

Riêng tôi, tôi vẫn tiếp tục đối thoại với tất cả mọi thành phần trong Phật giáo. Cố nhiên có những người nghĩ và hành động rất khác với chúng tôi. Nhưng không phải vì thế mà chúng tôi lên án, trách móc họ.

Chúng tôi nghĩ rằng sở dĩ họ nói và hành động như vậy, là vì nhận thức của họ như vậy. Nếu mình có thể làm được gì mà thay đổi nhận thức của họ, thì mình làm. Nếu chưa làm được, mình sẽ kiếm cách để làm. Nếu mình thực tập đạo giỏi, ít nhất mình cũng gây được ảnh hưởng tới người khác. Ví dụ, người kia chửi mắng, lên án mình, nếu mình cũng chửi mắng lại, thì mình đâu có hơn gì người kia. Nếu mình mỉm cười được, nhìn người kia bằng con mắt thương yêu được, hành xử với tâm từ bi, đó đã là một sự đóng góp của mình cho người kia rồi. Đó là thông điệp không lời mình gửi đến họ.

Tôi nghĩ, làm như thế, chính là đạo Phật. Đó là đạo Phật từ bản chất, chứ không phải chỉ là ngôn từ. Những người kia họ cũng chịu ảnh hưởng xung quanh. Vì vậy, sự tu tập của mình có thể thay đổi hoàn cảnh, môi trường của những người kia. Những người trong xã hội họ có quan sát, cách nhìn của họ. Khi mình nói và làm theo chính pháp, thế nào người ta cũng thấy chứ. Ví dụ, mình không bao giờ nói xấu ai, ban đầu người ta chưa thấy, nhưng sau một năm, hai năm hay năm năm, người ta sẽ thấy.

Nếu chuyển hóa trực tiếp người đó chưa được, mình chuyển hóa những người xung quanh. Từ từ mình giúp cho người đó chuyển hóa.

BBC:Và câu hỏi cuối xin đặt cho thầy. Trong thời đại toàn cầu hóa, theo thầy, Việt Nam có thể thu nhận bài học gì của thế giới. Và có sợ đánh mất cái gọi là bản sắc Việt Nam hay không?

Đây là ưu tư của tất cả: làm thế nào duy trì được những châu báu của nền văn hóa dân tộc. Hiện bây giờ rất đông đang hướng về phía tiêu thụ, làm thế nào để có nhiều tiền. Chúng ta vẫn tin càng có nhiều tiền, nhiều quyền, thì càng hạnh phúc. Nhưng ta cũng nên có thì giờ để nhìn chung quanh để thấy rất nhiều người đầy quyền uy, tiền bạc mà đau khổ vô cùng.

Trong sự hối hả làm giàu, hưởng thụ, ta có thể hy sinh những giá trị tâm linh, văn hóa mà ta có. Ví dụ, nói về tình yêu nam nữ, bây giờ nhiều người nhấn mạnh đến tình yêu xác thịt mà thôi. Tây phương họ có danh từ “empty sex”, tình dục trống rỗng. Người thanh niên vội vàng đi vào tính dục mà không biết tình yêu là gì. Rất tội nghiệp.

Trong khi đó, trong văn hóa Việt Nam, cái thân của mình cũng linh thiêng như cái tâm. Ta có những nỗi niềm riêng tư, chỉ nói được cho những người thân nhất. Trên phương diện hình hài cũng vậy, có những vùng linh thiêng, cấm kị trong cơ thể mà ta chỉ có thể chia sẻ với người mà ta tin tưởng nhất. Đó là văn hóa Việt Nam: thân và tâm linh thiêng như nhau.

Vì thế, ta phải có những người thanh niên sống được những giá trị đạo đức, để làm mẫu mực cho người khác. Làm thế nào giữ lại được châu báu của nền văn hóa dân tộc trước tư trào toàn cầu hóa, đó là câu hỏi rất lớn. Nếu chúng ta ngồi lại với nhau, ta sẽ tìm ra con đường. Còn nếu ta cũng bận rộn như những người khác, sẽ không có cơ hội nữa.

 
 
Tên
Họ*
Thành phố
Nước
Điện thư
Điện thoại*
* không bắt buộc
Ý kiến
 
  
BBC có thể biên tập lại thư mà vẫn giữ đúng nội dung ý kiến và không bảo đảm đăng mọi thư gửi về.
 
CÁC BÀI LIÊN QUAN
Thiền sư Thích Nhất Hạnh tới Bangkok
21 Tháng 5, 2007 | Việt Nam
Phỏng vấn Thiền sư Nhất Hạnh
18 Tháng 4, 2007 | Việt Nam
Thiền sư Nhất Hạnh ra Hà Nội
16 Tháng 4, 2007 | Việt Nam
Thiền sư Nhất Hạnh làm lễ ở Huế
04 Tháng 4, 2007 | Việt Nam
TIN MỚI NHẤT
 
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
 
   
 
BBC Copyright Logo ^^ Trở lại đầu
 
  Trang chủ| Thế giới | Việt Nam | Diễn đàn | Bóng đá |Văn hóa | Trang ảnh |
Chuyên đề| Learning English
 
  BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
 
  Ban Việt ngữ | Liên lạc | Giúp đỡ | Nguyên tắc thông tin cá nhân