Phạm Khiêm Tạp chí Việt Nam Ngày Nay

	TS Nguyễn Quốc Vọng đã về Việt Nam nhiều lần để giúp VN soạn bộ quy trình nông nghiệp tiên tiến, GAP, theo tài trợ của AusAid

Câu hỏi đặt ra cho mọi người là 70pt dân số Việt Nam hiện đang sống bằng nghề nông, sẽ làm ăn ra sao một khi hàng rào bảo hộ trong nước không còn nữa?

Việt Nam muốn đẩy mạnh xuất cảng hàng nông phẩm sang thị trường của 150 nước thành viên, nhưng muốn vào các nước thị trường lớn nhất, hàng nông nghiệp của nước này phải đạt các tiêu chuẩn hàng đầu về vệ sinh và an toàn thực phẩm.

Nghe Việt Nam Ngày Nay

Và hàng hóa phải được sản xuất theo quy trình nông nghiệp an toàn, mà FAO, tổ chức Lương Nông LHQ, gọi là Good Agriculture Practice, viết tắt là GAP.

Nói một cách ẩn dụ thì hàng nông nghiệp muốn xuất đi xứ người thì phải có passport và visa. Passport là quy chế thành viên của WTO. Còn visa là chu trình nông nghiệp tiến tiến, GAP. Có người còn gọi chu trình nông nghiệp an toàn.

Ví dụ nếu trái thanh long của Việt Nam muốn xuất sang Úc nhưng chưa có GAP, Bộ Nông nghiệp Úc có quyền từ chối không cho nhập

Hiện nay Việt Nam chưa có GAP. Chính phủ Úc đang có dự án, qua Cơ quan viện trợ Úc, AusAid, giúp cho 10 nước thành viên khối Asean các bộ khung về GAP.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng làm tại Cơ sở nghiên cứu nông nghiệp Gosford, thuộc Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp Cơ bản tiểu bang New South Wales. Trong thời gian qua ông đã đi Việt Nam nhiều lần để giúp Việt Nam soạn bộ Chu trình nông nghiệp an toàn, Vietnamese GAP. Ông nói chuyện với Phạm Khiêm tại nhà riêng ở Sydney, Australia tháng Bảy vừa qua.

Nghe cuộc phỏng vấn giữa TS Vọng và Phạm Khiêm

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng (TS-NQV) Việt Nam bây giờ đang đứng trước ngả đường rất quan trọng là tại vì nước này sẽ gia nhập WTO. Dĩ nhiên ai cũng biết gia nhập tổ chức này sẽ có lợi cho VN bởi vì đây là thị trường gồm có 150 quốc gia trên thế giới... Và nếu như anh nhìn thị trường xuất khẩu về nông sản thì trên thế giới có cả thảy 634 tỷ mỹ kim, thị trường rất lớn, và để VN gia nhập vào đó là có thị trường rất lớn cho mình.

Bên cạnh cái thuận lợi về thị trường như vậy, có thách thức đang chờ. Đó là khi Việt Nam gia nhập WTO nước này phải mở cửa thị trường nội địa. Có nghĩa là hồi xưa đến giờ trong nước thi hành chính sách bảo hộ thị trường, nhiều mặt hàng của nước ngoài không vào được Việt Nam. Bây giờ mình không làm được như vậy. Và như vậy bên cạnh việc thông thương với thị trường thế giới to lớn, có cái đánh đổi là VN phải mở cửa thị trường trong nước cho hàng nước ngoài.

BBC Có người nói là bắp, đậu nành, thịt bò, thịt heo, thịt gà, sữa, vân vân... là những mặt hàng nhiều đối tác nước ngoài có ưu thế và sẽ tìm đường vào Việt Nam một khi nước này trở thành thành viên của WTO?

NQV Rất nhiều thứ. Anh biết như thế này. Cái thị trường thế giới nó lớn mạnh như thế đấy nhưng khi mình mở cửa thị trường thì đây là cuộc chơi rất bình đẳng. Bình đẳng có nghĩa là sao? Bây giờ anh phải cạnh tranh thứ nhất là về giá cả, thì nhì là về chất lượng.

Việt Nam phải làm GAP thôi không có cách nào khác. Nói một cách đơn giản nếu Việt Nam muốn đưa hàng nông phẩm đi nước ngoài, thì ngoài cái passport ra anh phải có cái visa của nước đó   TS NN Nguyễn Quốc Vọng

Về giá cả tôi nghĩ VN mình cũng không tệ lắm là vì nông dân mình đông, 70pt dân VN mình sống ở nông thôn, trực tiếp hoặc gián tiếp làm việc ở trong nông nghiệp, nông dân mình trẻ, cần cù, tiền lương rẻ, thì những điều kiện như vậy nó làm cho hàng nông phẩm của mình có giá rẻ.

Nhưng mà cái quan trọng là bây giờ anh thấy là cả thế giới giới tiêu thụ bây giờ người ta có trình độ cao rồi. Người ta không cần cái giá rẻ nữa mà người ta cần cái chất lượng. Mà khi nói đến chất lượng không đơn giản là anh nhìn một sản phẩm, một trái cam chẳng hạn không chỉ nhìn bề ngoài sạch sẽ, đẹp đẽ, màu tươi, thơm ngon là như vậy là đầy đủ chất lượng. Mà chất lượng bây giờ người ta hay nói nhất đó là có an toàn vệ sinh hay không. Mà cái này là cái Việt Nam đang bị kẹt.

Bởi vì để chứng tỏ một trái cam an toàn vệ sinh, người gieo trồng phải tuân thủ theo một cái quy trình mà các chuyên gia chúng tôi gọi là chu trình nông nghiệp an toàn - Good Agriculture Practice - tiếng Anh viết tắt là GAP.

Bộ hồ sơ GAP

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng: Cái chu trình nông nghiệp an toàn này là bộ hồ sơ. Cái này là chủ trương của một quốc gia. Quốc gia phải có cái chu trình đó cho từng cây, từng con.

Ví dụ như ở Úc, khi nói đến vấn đề rau quả thì nước này có chu trình về an toàn gọi là Fresh Care. Nhưng mà khi mà nói về thịt bò thì Úc có tiêu chuẩn Farm Care, từng chu trình khác nhau, nhưng mục đích chung phải bảo đảm mặt hàng khi sản xuất phải an toàn vệ sinh. Có từng quy định rõ ràng.

Ví dụ khi anh sản xuất rau xà lách thì cái chu trình an toàn của nó phải khác trái cam. vì cách ăn hai cái khác nhau. Cam khi ăn người ta bóc vỏ. Còn xà lách ăn tươi, ăn liền. Mà ở Âu châu, các nước như Anh, Pháp, Đức người ta dùng tiêu chuẩn Europe GAP, ở Mỹ cũng có quy trình tương tự.

BBC Tức là chính phủ các nước phải chủ động làm các chương trình đó và những nước muốn mua hàng biết nước sản xuất thực hiện tập quán an toàn đó và họ yên tâm nhập hàng?

NQV Chưa yên tâm đâu. Họ biết là mình có cái đó và mình phải trình cho họ xem chu trình như vậy là có thích hợp với họ hay không. Ví dụ như tại Úc, phần lớn chu trình này dựa trên cơ sở của FAO, tức là Tổ chức Lương nông LHQ. FAO định ra cái đó, giống như là ISO 9001 vậy đó.

Thế nhưng mà mỗi nước nó có cái riêng. Ví dụ Úc châu chẳng hạn. Trong nông nghiệp sản xuất chúng tôi quan tâm đến vấn đề thuốc diệt trùng, thuốc sát trùng, tiếng Anh gọi là chemical ở cái mức mà VN gọi là ngưỡng an toàn, maximum resedue limited. Ví dụ FAO người ta quy định cái mức là 0.05pt đối với cái chất này. Ở Úc an toàn hơn, họ còn hạ xuống thành 0.03pt. Mỗi nước khác nhau. Thì như vậy khi Úc thành lập một cái GAP cho mình, họ sẽ ghi trong đó rất rõ, là đối với loại này, anh xịt cái ngưỡng của nó bao nhiêu, có hàng trăm cái chemical cần phải được kiểm soát như vậy.

	Dự án gần đây của TS Vọng được người Úc biết đến qua việc đưa cây chè Nhật Bản canh tác tại Úc, sau đó xuất qua Nhật

Rồi ví dụ như nước Anh muốn nhập khẩu táo từ Úc, chính phủ Anh lúc đó sẽ xem quy trình fresh care của Úc, thấy 0.03 là tốt hơn 0.05 họ chấp nhận. Nhưng giả sử Úc để 0.05 là đúng theo tiêu chuẩn của thế giới, mức này vẫn OK. Thực tế có nước cho ngưỡng này tăng lên. Ví dụ như vậy. Nhưng thường không có tăng đâu vì quốc tế quy định như vậy thì người ta ráng làm bằng - hoặc kìm cho thấp dưới mức đó.

Nói như vậy để anh thấy rằng tiêu chuẩn gieo trồng, gặt hái hàng nông nghiệp nó rất chặt chẽ. Tiếc thay Việt Nam mình chưa có cái đó.

Theo FAO, hay theo Anh Úc?

BBC Thưa ông vậy chu trình nông nghiệp an toàn của việt Nam, một khi hình thành thì nên theo tiêu chuẩn của FAO, hay theo của mô hình của Anh, Úc?

NQV Hiện nay VN đang sửa soạn cái này. Năm ngoái chúng tôi có hân hạnh được tham gia một cái chương trình mà người ta gọi là chính phủ Úc châu tài trợ cho chương trình GAP-Asean. Có nghĩa là các nước Asean yêu cầu Úc châu xây dựng cho Asean một cái GAP - tập quán nông nghiệp tốt, gọi là AseanGAP, một khuôn khổ chung cho 10 nước thành viên.

Tháng Tám năm ngoái chúng tôi đã trở về VN để giới thiệu sơ bộ về cái GAP này cho một số quan chức của VN rồi. Thì tháng 12 vừa rồi người ta đã họp một hội nghị ở Singapore, mời đại diện của 10 nước thành viên Asean, và chính phủ Úc châu trình bày cái draft paper - văn bản dự thảo. Sau đó các nước thành viên mang về nước mình nghiên cứu coi thử được hay không, cần bổ túc thêm cái gì. Tháng Ba vừa rồi lại có một buổi họp khác và chúng tôi nghĩ là cuối năm này, các nước Asean sẽ họp lại cùng với với Úc, để quyết định xem con đường thực hiện như thế nào.

Thì cái tiến trình là sau khi chấp nhận cái dự án của Úc châu về GAP rồi thì các nước sẽ đem về nước mình, gọi là triển khai xuống cơ sở, và hy vọng khi đó VN mình sẽ có một cái gọi là Vietnamese GAP - Chu trình nông nghiệp an toàn của Việt Nam.

BBC Xin hỏi tiến sĩ về chu trình nông nghiệp an toàn, ông tin là Việt Nam có ý chí chính trị để làm, và nhiều khả năng sẽ có trong thời gian trước mắt?

NQV Phải làm thôi anh không có cách nào khác. Nói một cách đơn giản nếu Việt Nam muốn đưa hàng nông phẩm đi nước ngoài, thì ngoài cái passport ra anh phải có cái visa của nước đó. Mà GAP - Good Agriculture Practice là một cái visa, cho hàng nông nghiệp VN xuất ra nước ngoài. Mà cái visa này có thể nước này nó chấp nhận và nước khác không chấp nhận. Ví dụ khi mình xây dựng một cái Vietnamese GAP, khi đưa hàng sang Úc, có thể họ nói chất này, lượng này vẫn còn quá cao. Cho nên cái GAP của Việt Nam là một lẽ, nhưng khi đối tác của mình xuất khẩu thì mình phải thương lượng lại để có khi mình phải làm giống như cái của họ.

Cho nên cái tình cảnh đối với VN sẽ như thế này: Việt Nam sẽ phải xuất cảng nông phẩm là chuyện đương nhiên. Nhưng phải cẩn trọng nhìn các đối tác, đối tác nào nó có cái GAP này, chứ không phải có một khung chung.

Ví dụ: Nếu muốn xuất khẩu thanh long sang Âu châu thì phải ứng dụng Europe GAP, chứ không thể áp dụng Fresh Care của Úc được.

Nếu như xuất khẩu thanh long sang Úc thì phải Fresh Care chứ đừng có làm Europe GAP nó trật.

BBC Như thế là cần phải xin đúng visa để vào xứ đó. Xin visa Úc để đưa hàng vào nước Úc, và visa Âu châu để đưa hàng sang Âu châu.

TA NQV Đúng như vậy thưa anh.