Bàn luận chân dung người Hà Nội
(Cập nhật hàng tuần: sáng Chủ Nhật 16/10/2005)
Lâu nay người ta hay nói tới Hà Nội như đất 'kinh kỳ văn vật', giàu truyền thống nhưng lại chậm bước tiến trong công cuộc phát triển kinh tế so với TP Hồ Chí Minh.
Người Hà Nội được đánh giá là những người thanh lịch, nhã nhặn và thức thời.
Chúng ta nghe nhiều về tác phẩm "Người Trung Quốc xấu xí" nói về thói hư tật xấu của người Trung Hoa, nhưng liệu có "Người Hà Nội xấu xí"?
Một cuộc hội thảo gần đây về người Hà Nội cũng tổng kết những nét khiếm khuyết của người Hà Nội.
Trong đó, người Hà Nội bị chỉ trích là quá hàn lâm bác học, nặng về lý thuyết, thiếu thực hành.
Người Hà Nội cũng quá cẩn thận chắc chắn, thành ra thiếu quyết đoán, chậm đổi mới và không dám làm ăn mới.
Khiếm khuyết khác nữa là khách sáo, thiếu thẳng thắn, chân tình.
Người Hà Nội cũng bị chỉ trích là quá tự tôn, sĩ diện và hay "phản kháng".
Trong chương trình Tư duy Thế kỷ tuần này, Hồng Nga và Nguyễn Giang nói chuyện với giáo sư Kiều Thu Hoạch và nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo về các đặc tính của con người Hà Nội.
Giáo sư Hoạch nói người Hà Nội thực sự lịch lãm hơn các địa phương khác cũng chính vì lý do văn hóa, lịch sử của Hà Nội.
Tuy nhiên ông không cho rằng người Hà Nội "coi thường" người các thành phố khác.
Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo thì đồng ý rằng người Hà Nội so với người Sài Gòn thì không "thoáng" và không mạnh dạn làm ăn bằng.
Nghe chương trình Quý vị nhận xét thế nào về người Hà Nội? Quý vị là người Hà Nội có đồng ý với những nhận xét trên hay không? Xin gửi thư về vietnamese@bbc.co.uk hoặc sử dụng hộp tiện ích bên tay phải.
---------------------------------------------------------
Mikae
Tôi không phải người miền Nam, tôi là một người gốc Bắc, nhưng không phải người Hà Nội. Tuy nhiên, tôi thấy, các bạn người Nam có điều gì đó quá ác cảm với người Bắc nói chung và người Hà Nội nói riêng.
Những gì các bạn chê chưa hẳn đã sai, nhưng đó chỉ là thiểu số không phải là đặc trưng của người Hà Nội nên các bạn cũng đừng dựa vào đó mà đánh giá một cách phiến diện về người Hà Nội hay người miền Bắc.
Hiện nay tôi đang sống và làm việc tại TP HCM, công việc của tôi rất hay phải đi công tác xa ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ, tôi đặc biệt quý trọng tính tình thẳng thắn, thật thà của người dân Nam Bộ, nhưng các bạn có thấy rằng người miền Nam nhậu nhẹt quá nhiều, và có tính hiếu kỳ một cách thái quá. Nhưng tôi cũng chẳng lấy những điều đó để đánh giá về người Nam Bộ nói chung.
Tôi mong rằng các bạn đã có thời gian trao đổi trong diễn đàn này thì hãy công bằng một chút, đừng vì thành kiến cá nhân mà đánh giá người khác một cách vội vàng, hồ đồ.
Hiện giờ tôi đang có đợt công tác tại Đức Hoà, tỉnh Long An. Tối thứ bảy tuần rồi, tôi ngồi nói chuyện với một bác đã lớn tuổi ở gần chỗ chúng tôi thuê nhà, sau khi tâm sự về những thăng trầm trong cuộc đời mình (ngày trước bác ấy là cảnh sát trong chế độ cũ) bác nói với tôi một câu rằng: "Người miền Bắc các cháu đôi khi hơi cứng nhắc, khuôn phép. Nhưng bác quý nhất là tình cảm hàng xóm lắng giềng của người Bắc dành cho nhau. Còn người miền Nam các bác thì thực dụng lắ m. Mình nghèo thì nó khinh, mình giàu thì nó ghét, cháu ơi!!!". Nếu nghe những điều này, các bạn nghĩ sao?
Tôi thì cho rằng, người Việt Nam là một, nhưng mỗi vùng đều có những nét đặc thù, điều quan trọng là chúng ta phải biết dung hoà, chấp nhận những nét riêng đó, cái gì chưa tốt thì cần phải sửa, cái gì tốt thì phải học hỏi. Nếu tôi nói có gì chưa đúng, mong nhận được phản hồi của các bạn. Chúc các bạn mạnh khoẻ!!!
Duy, TP. HCM
Tôi đã đọc những ý kiến của các bạn, các bạn nhận xét nhiều điều rất đúng, tuy nhiên tôi thấy có những ý kiến chưa được khách quan đâu. phải gọi là thành kiến mới đúng.
Ví dụ như ý kiến nói rằng, người Hà Nội có "văn hoá thịt chó" hay người miền Bắc là "dân ăn rau muống". Theo tôi, đó là sự miệt thị người khác một cách rẻ tiền.
Nếu ở TP HCM thì các bạn cũng thừa biết, ở đó có hẳn những khu chuyên bán thịt chó mà những thực khách đến đây không chỉ có người gốc Bắc. Hay bạn vào bất cứ một nhà hàng nào, từ sang trọng cho đến những quán bình dân, rau muống xào tỏi là món ở đâu cũng có, và tất nhiên là không chỉ có những người gốc Bắc mới ăn món đó. Quan niệm về việc không nên ăn thịt chó là xuất phát từ phương Tây, bởi vì người phương Tây cho rằng chó là con vật gần gũi với con người nhất, là bạn với con người, là một con vật thông minh.
Hẳn các bạn còn nhớ trong dịp sắp diễn ra World Cup 2002, các nước khác khuyến cáo đồng chủ nhà Hàn Quốc rằng, khi World Cup được tổ chức trên đất nước này, chính phủ Hàn Quốc nên cấm người dân ăn thịt chó. Và khi đó phản ứng của người dân Hàn Quốc như thế nào chắc các bạn đã biết. Họ chỉ cần đưa ra một câu hỏi là "Nếu như thế thì tại sao không cấm người Pháp ăn thịt ngựa trong dịp WC 98?
Phải chăng ngựa không phải là con vật thông minh? Hay ngựa không phải là bạn của con người?". Tôi dám chắc rằng, chẳng ai trả lời được câu hỏi này.
Trần Đào Đức, Hà Nội
Mình đọc các ý kiến của các bạn trên diễn đàn. Cảm giác của mình liên tục bị xáo trộn. Bản thân mình được sinh ra và lớn lên, gắn bó với Hà Nội. Mình không nghĩ đến chuyện mình là người Hà Nội hay không, nhưng Hà Nội vẫn là trái tim của cả nước, những người nói xấu về đất nước Việt Nam có thể sẽ có cái nhìn không thiện cảm với Hà Nội còn những người có cảm tình với đất nước này họ sẽ có cái nhìn khách quan hơn về con người và đất nước.
Theo tôi, Hà Nội chỉ là tên của một vùng đất và nó chỉ được xem như một vùng đất. Theo thời gian vùng đất đó sẽ liên tục có biến động do những con người đến và đi. Heraclit từng nói "người ta không thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông" vì vậy sẽ không có khái niệm bất biến về Hà Nội.
Trước kia trên mạng từng có một diễn đàn HNers dành cho những người yêu Hà Nội, tôi cũng đã được tham gia, ở đó người ta nói về Hà Nội, phê bình, nhắc nhở nhau về lịch sử với mong muốn xây dựng Hà Nội, văn hoá Hà Nội ngày càng tốt đẹp hơn.
Hà Nội đã từng trải qua rất nhiều thăng trầm, qua nhiều chế độ xã hội, Hà Nội sẽ vẫn là đất kinh kỳ với lịch sử ngàn năm văn hiến không lệ thuộc Đảng phái nào, chế độ nào đang lãnh đạo đất nước. Tôi tha thiết mong diễn đàn BBC và các bạn đừng vì một chuyện con sâu mà làm xấu đi một hình ảnh đẹp.
Thanh Huyền, Đà Lạt
Chúng tôi xin các bạn, nhất là các bạn Hà Nội hãy xem lai, nếu thấy nhận xét nào khen chúng ta nên mừng nhưng nếu có chê chúng ta cũng nên gác sự khó chịu qua một bên để nhận định xem có nên thay đổi không và làm sao để thay đổi. Theo thiển ý, mỗi cá nhân chúng ta cũng có thể nhận xét ngay chính mình và quan sát bạn bè chung quanh xem liệu những nhận xét ấy đúng hay sai. Nếu đúng thì có thể tự sửa hay thảo luận với bạn bè để cùng chấn chỉnh.
Đọc toàn bộ thư của Thanh HuyềnPMC, Hà Nội
Tôi chắc chắn với các bạn rằng, Bình Minh, Hà Nội không nằm trong số 3% những người lịch thiệp mà anh ta đề cập. Những người như anh ta là nguyên nhân của sự tụt hậu về kinh tế của Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung. Chẳng nhẽ lại có người Việt Nam Hà Nội hay người Việt Nam Sài Gòn, Việt Nam Nghệ An.... Thật đáng xấu hổ.
Tri, TP HCM
Tôi là người ở Sài Gòn, đã đôi lần ra Hà Nội và cũng có nhiều bạn bè đến từ Hà Nội. Riêng tôi cảm thấy rằng người Việt Nam ở đâu cũng đều đáng yêu cả, là đồng bào với nhau tại sao lại nhận xét lung tung thế kia, những người như thế không cảm thấy có gì áy náy hay sao mà lại lên diễn đàn nói xấu người của dân tộc mình? Thử hỏi trên đời này có ai là hoàn hảo? Ai là không hề mắc sai phạm, lỗi lầm nào trong đời?
Nếu đã không hoàn hảo, thì lấy đâu ra quyền mà đánh giá người khác? Tôi còn nhớ có một người bạn Mỹ nói rằng: Người Việt Nam chúng mày cái gì cũng tốt, thông minh, hiếu khách, siêng năng, chịu khó, nhưng lại luôn nói xấu nhau và thích chứng minh cái tôi của mình hơn người. Bạn ơi, nghe vậy có cảm thấy gì không vui?
Mình là người Việt với nhau mà còn bài bác lẫn nhau, nói gì tới người ngoài? Bị người nước ngoài nói xấu vậy bạn có thấy nhục không hay vẫn thấy thoải mái? Tinh thần dân tộc của ta để ở đâu rồi? Tính đoàn kết, yêu thương nhau mà ta luôn tự hào kể từ khi lập quốc đến giờ chẳng lẽ đã mất đi rồi chăng?
Yêu Việt Nam
Trước khi quí vị thảo luận về tính cách của người Hànội, phải định nghĩa rõ người Hànội là những ai? Rõ ràng là BBC đưa ra một chuyên mục rất buồn cười cho những anh chàng ở tít tận đâu thảo luận. Không biết là họ có phải là người Việt nữa hay không chứ đừng nói đến là người Hà nội. Thật tội nghiệp! Người Việt bây giờ muốn đi đâu trên thế giới này thì đi còn họ muốn về quê cha đất tổ thì chẳng dám!
Peace & Love, Seoul, Hàn Quốc
Phải công nhận là người Việt nam ta có nhiều đức tính tốt từ nhiều vùng miền, đó là cần cù, chịu thương chịu khó, nhẫn nhục chịu đựng, luôn biết vươn lên trong học tập, phấn đấu trong công việc.
Đó cũng là những đức tính tốt của những người miền trung xứ Nghệ mà tôi đã gặp và tiếp xúc. Thẳng thắn, chất phác, thật thà, cởi mở, chân tình, dễ gần, bao dung của người miền tây nam bộ nói riêng và người nam bộ nói chung mà tôi đã gặp.
Có những con người luôn mong muốn đất nước phát triển đi lên, dân tộc đoàn kết thương yêu nhau không phân biệt nam bắc, chúng ta có thể thấy rất nhiều nick trên diễn đàn này thể hiện điều đó, cho dù ý thức hệ của họ có khác nhau.
Cũng có những Tờ báo tiếng Việt luôn ca ngợi những ưu điểm để cổ vũ, nhưng cũng có những forum như BBC Việt ngữ nêu ra những vấn đề bức xúc, những cái xấu để ta biết mà sửa, cả khen và chê đều tốt. Nhưng cả 3 miền Nam, Trung , Bắc, đều có những con người trí trá, bảo thủ, cục bộ địa phương. Họ có thể mạo nhận để bôi nhọ địa phương khác mà mình không ưa.
Anh Bình Minh ạ, thỉnh thoảng tôi cũng về thăm Hà nội, cái cách nói như anh vừa nói về người miền trung tôi cũng đã nghe thấy, nhưng không phải từ những người Hà nội mà chính từ những đồng nghiệp hay ganh ghét của những người miền trung đáng khâm phục vì ý chí vươn lên.
Còn nếu anh hiện nay không sinh sống ở Hà nội thì tôi nghĩ không cần phải như thế đâu anh ạ, vì rõ ràng những người miền trung xứ Nghệ đang sinh sống ở Hà nội cũng không khó khăn gì để hiểu ra rằng kiểu mà anh viết là kiểu kích động, chia rẽ thô thiển.
Theo tôi nghĩ, anh có thể phân tích rõ những nguyên nhân tại sao Hà nội như bây giờ, nếu anh cho là chưa tốt, để có một thủ đô đẹp trong lòng người Việt thì ta phải làm thế nào? Với đại đa số bạn bè tôi ở Hà nội thì họ luôn có một ấn tượng rất tốt về con người Sài gòn, một thành phố năng động và trẻ trung, kính anh!
Phạm Sao Băng, Hà Nội
Bạn Bình Minh đừng mạo danh người Hà Nội để phỉ báng những người tỉnh khác, hãy giữ cái liêm sỉ nhỏ nhoi của mình. Không biết bạn đến từ xứ nào . Bạn đang cố chia rẽ chúng tôi, những người đang cùng sống trong mảnh đất này.
Văn hoá và trí tuệ người Hà nội được hun đúc bởi văn hoá và trí tuệ của người Viêt Nam nói chung bất kể đến từ đâu, Họ đang làm giàu trí tuệ của người Hà nội và cùng xây dựng một Hà nội ngày càng giàu đẹp hơn. Chủ đề này BBC đưa ra để rút ra bài học mà sửa chứ không phải dùng vào mục đích bẩn thỉu nào đó.
Bình Minh, Hà Nội
Tôi đã đọc hết các bài viết trên diễn đàn này. Phải thừa nhận là các bạn rất thông minh và biết, rất văn hóa và cũng rất sâu sắc.Tuy nhiên có một việc mà hầu như tất cả các bạn đều không hiểu rõ là hiện nay chỉ có 03% những người sống ở Hà Nội là NGƯỜI HÀ NỘI mà thôi. Còn 97% dân số kia là DÂN NHÀ QUÊ lên phố từ khắp các vùng phía Bắc, đặc biệt là dân Nghệ An.
Chúng lên Hà Nội mang theo cái nghèo khó và thô thiển.Thử hỏi, ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời cũng là lúc chúng sống trong cảnh nghèo khó, tranh nhau từng bát cháo.Vậy thì khi nhoai ra Hà nội, nhìn thấy những người lịch thiệp và no đủ, ắt hẳn chúng sẽ ghen tức và tìm cách chiếm đoạt. Tất cả những thói hư tật xấu của những người đang mạo danh là NGƯỜI HÀ NỘI! này gây ra là từ đó. Thử hỏi có mấy ai quan chức là NGƯỜI HÀ NỘI gốc? Tìm được NGƯỜI HÀ NỘI gốc tại Hà Nội bây giờ khó như tìm được người tốt tại Hà Nội.
Lê Xuân Huy
Mong rằng bạn Xuân Đào ở Hà Nội không khiến người ta có ấn tượng rằng người Hà Nội tự cho mình có cái quyền "coi thường" người khác. Thực ra, một người tự tin bản thân thật sự không cần phải xem thường người khác, nếu không, có thể đó là một mớ tự ti và tự tôn ... lẫn lộn.
Người Trung Quốc có truyền thống bài ngọai có thể là một ví dụ như thế - họ tự xem mình là Đại Hán, Hảo Hán - còn tất cả những dân tộc lân bang là man di mọi rợ, nhưng nỗi ám ảnh bài ngọai vẫn đeo đuổi truyền kiếp.
Bạn Xuân Đào lại còn cho rằng người Hà Nội cũng "biết cách" khi nào rất thanh lịch, khi nào "coi thường" người khác. Điều này lại làm tôi nghĩ đến 1 số người Nhật Bản ở Việt Nam và bên Mỹ. Một du học sinh Y Khoa Nhật Bản hay có thái độ xem thường một đồng nghiệp/ bạn học người Việt cùng lớp, nhưng sau một thời gian tiếp xúc, hắn nhận thấy anh đồng nghiệp cũng mũi tẹt da vàng kia thông minh sắc sảo hơn nhiều, nên chuyển sang thái độ lịch sự lúc nào không biết. Đó gọi là biết lịch sự khi cảm thấy cần thiết, và biết xem thường người khác khi không cần hay có thể?
Nhưng có lẽ cần suy nghĩ thế nào, khi chính Hòang Tùng, cựu tổng biên tập báo Nhân Dân ở Việt Nam đã từng viết rằng: "Khi tiếp xúc với các nhà trí thức thuộc phía bên kia, những người bên này thường tỏ thái độ trịch thượng, thầy đời, lời dài, ý hẹp. Rõ ràng đội ngũ các nước tư bản chủ nghĩa năng động, hoạt bát, làm nên đình đám. .... Trên lĩnh vực khoa học cơ bản, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, những người có học vị cao học còn khá, trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nói chung kém, về bản thân nền khoa học gần như không có tinh thần sáng tạo. Nhiều người mac-xit ở các nước tư bản chủ nghĩa đã chân thành phê phán hiện tượng này ..."
Nha Trang
Tôi là một người miền Trung, sống ở SG 2 năm và HN 6 tháng. Tôi nhận thấy rằng cá tính con người ở một vùng văn hóa là ảnh hưởng từ một quá trình lịchsử để lại. Như các ban biết là người VN trước thế kỷ 17 chỉ sống ở một vùng đất từ Cao Bắc Lạng xuống Quảng Bình mà thôi. Người VN thời kỳ này (gọi tắt là người Bắc ngày nay) là những người giỏi trận mạc, thành ra họ tự kiêu.
Tuy nhiên, chính trường trong vương triều khốc liệt đã làm cho người Bắc hay đấu đá lẫn nhau, và không tin tưởng ai cả. (Có lẽ đó chính là đặc điểm chung của những người sống ở thủ đô của các nước Đông Á). Đặc điểm của người HN là coi trọng hình ảnh bản thân, tự kiêu, rất giỏi về lý thuyết và thuyết trình.
Đến thế kỷ 17, cuộc Nam tiến của Nguyễn Hòang đem văn hóa miền bắc vào miền trung và miền nam. Qua quá trình gian khổ để mở mang bờ cõi, đấu tranh sinh tồn và văn hóa Bắc lai căng với văn hóa Champa và Khmer, người miền trung và miền nam thẳng thắn hơn, nhẹ nhàng hơn, biết sống với những người xung quanh hơn.
Tuy nhiên, do thuận lợi khí hậu khác nhau mà người miền trung và miền nam khác nhau về tính cách. Người miền trung do địa hình, khí hậu khắc nghiệt... nên ăn chắc mặc bền, đôi khi quá thẳng thắn. Còn người miền nam do đồng bằng sông Mekong màu mỡ sống thỏai mái hơn, và có tâm lý hưởng thụ cuộc sống.
Hoàng Tuấn, Hà Nội
Tôi đọc các ý kiến của mọi người nói về Người Hà nội và co cảm giác với một số bài viết của một số người giống như chuyện Thầy bói xem voi, các bạn có nhớ không? Có mấy ông thầy bói mù thấy người ta rủ nhau đi xem voi cũng tới xem xem con voi thế nào, ông sờ chân thì nói là con voi giống cột đình, ông sờ vòi thì nói là nó giống con đỉa .... và cứ như thế ai cũng tưởng tượng ra con voi theo ý của mình. Nói chung theo tôi thì truớc khi đưa ra những nhận xét, nhất là những nhận xét không tốt về người khác thì nên xem xét cho kỹ, kể cả bản thân mình.
Ẩn danh
Tôi có một bạn thân người Hà Nội chính gốc. Cách đây hai tuần tôi ra Hà Nội chơi. Bạn tôi kể, người Hà Nội thật quá kiêu hãnh. Bạn tôi vào Sài Gòn chơi một tháng. Sau khi trở lại Hà Nội, bạn tôi nói những từ Sài Gòn thì bị những bạn Hà Nội phê, cậu bị đồng hóa rồi hả. Bạn tôi kết luận, người Hà Nội ngày nay tự tôn nhưng lại chật hẹp nên khó có thể đi xa được.
Trần Long
Ai có tư cách cấm người này chê, hay cho người khác khen - một cá nhân tham gia forum này, hay ban văn hóa tư tưởng nọ? Chúng ta gặp nhau là để lắng nghe những tiếng nói khác nhau, từ đó mỗi người có quyền tự thay đổi hay bảo lưu quan điểm của mình.
Riêng tôi có cùng cách nhìn nhận với anh Phùng Minh ở Hà Nội. Ngành giáo dục nói riêng, và môi trường xã hội hiện tại của VN có quan hệ nhân quả tương hỗ với cách sống của người VN hiện nay. Hiện nay VN hiện đại thì có, chứ văn minh thì chưa tương xứng.
Hà Nội bị chú ý nhiều nhất vì đó là nơi cạnh tranh gay gắt nhất, tạo điều kiện cho cá tính bộc lộ rõ nhất, và người từ Hà Nội vào Sài Gòn sinh sống cảm thấy dễ thở hơn. Những cá tính xấu ở đâu cũng thấy, nhưng về những miền xa xôi, thay đổi ít hơn, thì bản tính hiền hậu tốt đẹp của người VN ít nhiều còn như xưa.