18 Tháng 10 2005 - Cập nhật 10h34 GMT

Lê Thái Nam, Sài Gòn

Tôi sinh sống ở Saigon ra ngoài Bắc làm việc xin kể một câu chuyện về người Hà Nội khá hay. Một buổi tối cuối tuần sau giờ cơm chiều, tôi chạy xe chầm chậm dọc bờ Hồ Tây để giảm cơn stress. Thấy thấp thoáng phía trước một chiếc xe Dream chạy với tốc độ hơi lạ "Đang tập chạy xe đây." Nghĩ thế, tôi bèn tìm cách vượt qua chiếc xe nọ.

Chưa kịp thực hiện thì xe tôi lao thẳng vào đuôi chiếc xe ấy "Rầm" Cái va chạm chưa đủ để hai xe lăn quay ra đường, nhưng cái bảng xe bị móp, tấm chắn đuôi xe Dream bị tuột treo lủng lẳng và đuôi xe tét một đoạn. Tôi sẵng giọng: "Ông chạy kiểu gì vậy! Khi không dừng xe giữa đường." Người ấy quay sang tôi với nụ cười nhận lỗi (và lúng túng) "Bác có lỗi! Cháu cho bác xin!"

Tôi đứng ngây ra giữa đường! Định thần lại, tôi vội vàng nói: "Cháu thật vô phép…. Cháu thành thật xin lỗi bác. Cháu có lỗi… Bác để cháu đẩy xe giúp bác tìm chỗ sửa." Và tôi đã tỏ ra thật dứt khoát đòi trả tiền sửa xe và mời bác ấy qua bên kia đường uống trà. Bác ấy nhã nhặn từ chối và thật lịch sự đã mời tôi về nhà bác ấy uống trà.

Từ cái ngày may mắn ấy, tôi đã được tiếp xúc với một lớp người Hà Nội hoàn toàn khác với những nhân viên dưới quyền của tôi thật ranh ma quỉ quái, lắm tiểu xảo đến kinh người! Để phân biệt người Hà Nội chính gốc với người Hà Nội từ nơi khác đến (đến từ sau 1954) thật không khó.

Người Hà Nội chính gốc, nam có giọng trầm ấm nói năng khoan thai, nữ chất giọng thanh thoát nhẹ nhàng ; còn người Hà Nội sau này, nam hơi uốn éo và hay nhấn giọng, nữ nói gần như chim hót lanh lãnh (Không phải chim nào hót cũng hay) và cũng hay nhấn giọng.

Nói rằng người Hà Nội thanh lịch, lịch lãm là không sai với người Hà Nội chính gốc, bởi ở nơi họ sự tinh tế thật khó có người ở miền nào theo kịp được họ. Đôi khi trong các cuộc nói chuyện thân mật trong gia đình họ, vẫn thường hay xuất hiện cái cảm giác "Thiếu giáo dục" nơi tôi. Ở họ, tính văn hóa thật tuyệt! Họ có một mẫu số chung là thật tinh tế và thẳng thắn.

Một mô tuýp người Hà Nội khác mà các bạn trên diễn đàn này hay nhắc đến thật đúng là có và hiện có rất nhiều. Họ cũng rất tinh tế nhưng không hề thẳng thắn, thậm chí nói dối đã trở thành tập tính trong bất cứ câu chuyện nào, kể cả đi toilet. Ở họ, họ cho rằng nói dối là một tính cách của người khôn ngoan, nói dối không có hại khi ta không có ý hại người.

Chính bởi cái suy nghĩ thật lạ đời này mà vị tiền nhiệm mắt xanh mũi lỏ đã bỏ của chạy lấy người sau khi gởi tặng lại cho tôi câu: "How awful!". Tôi là sếp, nhưng kẻ luôn bị stress không phải các nhân viên dưới quyền mà là chính tôi. Có nơi nào không gian làm việc lại tạo ra cái tác động ngược như ở ngoài đây không? Theo tôi biết, không có ở đâu như vậy (ở các nước văn minh).

Người Hà Nội rất sĩ diện, chính gốc hay sau này cũng vậy. Nhưng cái phản ứng sĩ diện ở người Hà Nội gốc rất khác với người Hà Nội sau này. Người Hà Nội gốc chỉ nóng mũi khi lòng tự trọng của họ bị xúc phạm, còn ngoài ra họ cứ phớt tỉnh không thèm chấp. Nhưng với người Hà Nội sau này thì hoàn toàn khác, họ sẵn sàng nổi cáu "Thẳng tay trừng trị" bất kỳ ai chạm tới lòng tự tôn nơi họ.

Một bên sĩ diện vì lòng tự trọng, phía bên kia sĩ diện vì lòng tự tôn, tự ái. Đó là điểm khác nhau giữa bên rất tự tin, thanh lịch, lịch lãm và phía kia cũng rất tự tin nhưng mang nhiều mặc cảm, tự ti. Cái khác này xuất phát từ ý thức văn hóa.

Người Hà Nội sau này dù đã mang tiếng là người Hà Nội, nhưng các tập tính "nông dân xấu" nơi họ vẫn không chịu ! bỏ (Cái chất "nông dân tốt" họ bỏ đi đằng nào không biết).

Người Hà Nội chính gốc tinh tế và thắng thắn nên ở họ có nét thanh lịch, lịch lãm là phải. Người Hà Nội sau này cũng tinh tế nhưng hay nói dối nên thành ra ranh mãnh, lắm tiểu xảo, khôn vặt nhiều hơn là khôn ngoan.

Hà Nội bây giờ hiện có hai nhóm người như thế, tiếc rằng cái nhóm thứ hai ấy lại quá đông. Không tính đến những người tạm cư vì họ vẫn còn mang tập tính ở nơi họ xuất phát. Và đôi lúc tôi phải nổi cáu với các nhân viên dưới quyền: "Hãy bỏ cái danh từ bọn chuối miệt thị ấy đi! Họ cũng là người như tôi và các anh. Họ có lỗi gì khi vào Hà Nội kiếm sống ?"