Nguyễn Bích Vy Gửi cho BBC từ Sài Gòn

	Biết hết những vấn đề của đất nước, nhưng ngại tham gia đóng góp?

Vừa bước qua quầy sách nước ngoài, bỗng nhiên tôi dừng lại khi thấy trong một góc nhỏ của kệ sách có quyển tên Khuyến Học của nhà tư tưởng Fukuzawa Yukichi.

Mới đọc được một trang thì đã thấy vô cùng cuốn hút. Giọng văn rắn rỏi, lôi cuốn, rõ ràng trong từng quan điểm của người viết đã làm tôi vô cùng khâm phục. Tôi đã mua quyển Khuyến Học và nghiền ngẫm ngay bốn chương đầu của quyển sách.

Gia tài trí tuệ

Bởi cái kiến thức quá hạn hẹp đã không cho tôi biết sớm hơn nguồn gốc của quyển sách, mãi mới biết Khuyến Học là cả một gia tài trí tuệ của người Nhật Bản.

Khuyến Học đã lý giải vì sao mà người Nhật có được tinh thần tự lực tự cường như thế, đã lý giải được bí quyết để đem nước Nhật đạt được sự thịnh vượng ngày nay.

Khâm phục quyển sách, cũng là khâm phục người viết sách, ngài Fukuzawa Yukichi, nhà tư tưởng vĩ đại của Nhật Bản.

Càng đọc thì lại càng thấy buồn. Buồn vì nước ta chả mấy ai viết được một quyển sách hay đến vậy. Viết chẳng phải để người ta đọc, hay đọc rồi mà ngẫm nghĩ. Mà viết để người ta ngẫm ra mà còn thực hành và đạt được thành công.

Đọc thì mới biết, nước Nhật đầu thời kì Minh Trị (thời điểm quyển sách ra đời) chẳng khác gì xã hội Việt Nam hiện nay.

Xã hội Nhật lúc bấy giờ cũng tham nhũng, kỉ cương phép nước bị khinh thường, dân thì e sợ, không tin tưởng chính quyền, còn chính quyền thì bất lực chả hiểu lòng dân. Chính vì lẽ đó, xã hội tuy có đi lên về kinh tế thì cũng chả tiến bộ bao nhiêu về mặt dân sinh.

Đọc thì mới hiểu cái cốt lõi của sự tụt hậu của một xã hội là vì nguyên cớ gì. Mới đọc được bốn chương đầu thôi, mà tôi nghiệm ra rất nhiều cho xã hội ta hiện nay.

Tôi không muốn tóm tắt cả bốn chương trong bài viết này, vì sách đã có, các bạn nếu hứng thú thì cứ việc tìm để đọc. Chỉ xin mượn quyển sách mà nêu lên vài ý kiến về xã hội như một bổn phận của một công dân mà thôi.

Quốc dân

Mấy chục năm qua, dân Việt ta thường đổ tội cho chiến tranh về sự lạc hậu hiện nay. Thiết nghĩ, đó cũng là một lý do chính đáng vì chiến tranh giết bao sinh mạng, làm trì trệ kinh tế của một quốc gia.

Tuy nhiên, liệu cứ lấy cái lý do đó để ỷ lại thì biết bao giờ Việt Nam mới tiến bộ được. Ngày xưa, Nhật Bản cũng trải qua chính biến, bị tàn phá, điều kiện khí hậu khó khăn, vậy mà có thấy họ lấy cớ đó mà nói cho cái nghèo bao giờ. Dân mình tự xưng là độc lập, nhưng mấy ai được độc lập về tư tưởng. Cứ nhìn mà thấy hễ bị gọi là nghèo thì bảo là vì chiến tranh. Vậy chiến tranh có lấy đi cái ý thức cải tiến, lấy đi cái ý thức chống nghèo hay không. Hễ nhà nước kêu gào giữ gìn nếp sống văn minh đô thị, thì lại kêu ca rằng nhà nước không lo đủ thùng rác, cái gì cũng thiếu. Vậy chẳng phải là thiếu độc lập trong tư tưởng hay sao.

Dân mình tự xưng là độc lập, nhưng mấy ai được độc lập về tư tưởng. Cứ nhìn mà thấy hễ bị gọi là nghèo thì bảo là vì chiến tranh

Trong quyển Khuyến Học có một luận điểm mà tôi thấy tâm đắc; "Quốc dân là liều thuốc kích thích của chính phủ". Vậy quốc dân là gì? Hiện nay, nước ta chỉ có dân Việt Nam, chứ chưa có quốc dân Việt Nam. Dân thì chỉ biết sống cho mình, hễ mình ăn ngon mặc đẹp là đủ rồi. Còn việc nước, việc xã hội thì chẳng cần lo tới. Rác thì ta cứ xả, miễn sạch nhà ta là được rồi.

Vậy tôi xin nhân rộng ra, nếu dẫu Việt Nam có chính biến, thì công cuộc bảo về hoà bình chắc cũng chỉ cậy nhờ chính phủ, còn việc dân dân cứ làm có phải vậy không? Nếu nước ta có quốc dân, thì rác sẽ được thu dọn sạch sẽ, dẫu chính phủ không có chủ trương, thì dân cũng tìm cách để giữ gìn xanh sạch cho cộng đồng. Nếu quốc gia có chính biến, dẫu chính phủ không bảo vệ được hoà bình, thì dân cũng có thể tự đứng lên để bảo vệ lãnh thổ. Đó là quốc dân, là tự nghiệm mình là dân của một nước.

Ngày nay, có nhiều người vẫn cứ trách móc than oán chính phủ, bảo là chính phủ hà khắc, ăn chẹt, tham nhũng. Vậy có bao nhiêu người trong số họ hiểu được vì sao chính phủ lại hà khắc, lại ăn chẹt, hay tham nhũng hay không.

Trong sách có câu, "nền chính trị hà khắc không chỉ là tội do một bạo chúa hay những kẻ nắm quyền lực gây ra, mà còn là lỗi ở chính người dân chúng ta, do vô học do ngu dốt nên mới dẫn tới thảm hoạ cho chính mình." Vậy đó, nếu dân có tri thức, biết làm điều phải, thì dẫu chính phủ có muốn làm khó thì cũng không làm khó nổi.

Nếu dân không hối lộ, kiên quyết chống đối với nạn tham nhũng, những kẻ quấy nhiễu đó làm sao dám lộng quyền. Cũng vì dân không dám bộc lộ quyền công dân, quyền được nói, quyền được tố giác, nên mới để tệ nạn sinh ra tệ nạn, lũng đoạn kỉ cương, khiến sự hiểu lầm giữa người dân và chính phủ ngày càng nhân rộng. Nếu xét về lỗi, thì dân cũng phải chịu lỗi một phần.

Tôi là một công dân Việt Nam, cũng đã từng trách chính phủ sao không lo tu sửa cầu đường cho nhanh, xây dựng trường học cho sớm, sao không chỉnh chu lại thành viên chính phủ cho hợp lòng dân.

Đi ra đường thì vẫn đường ta ta chạy, kẹt xe thì chỉ biết chửi thầm chứ có biết nhường lối cho người khác đi đâu

Nhưng cũng thử xét lại mình, cũng là một công dân, vậy mà có thực thi nghĩa vụ công dân bao giờ, đi ra đường thì vẫn đường ta ta chạy, kẹt xe thì chỉ biết chửi thầm chứ có biết nhường lối cho người khác đi đâu. Con em cho đi học thì ỷ vào trường học, có bao giờ tự xem xét con em mình học cái gì bao giờ.

Muốn chỉnh chu chính phủ thì phải chỉnh chu mình trước. Dân có tri thức rồi, biết lỗi mình rồi thì mới tìm lỗi của chính phủ được.

Bốn chương đầu từ quyển Khuyến Học của ngài Fukuzawa Yukichi đã cho tôi cái ý thức về quyền và nghĩa vụ của bản thân.

Hiện nay nước mình đang trên đà phát triển, học theo nước bạn và chọn lọc đường lối để phát triển, âu cũng là trách nhiệm của chính phủ.

Nhưng tu luyện bản thân, làm giàu cho cộng đồng và xã hội, để dẫu có không bằng nước bạn về kinh tế, thì cũng ngang bằng về tri thức, thì đó chính là trách nhiệm của người dân.

Nếu người dân cũng biết tự xét mình, làm tốt công việc và chung sức với chính phủ loại trừ các tệ nạn xã hội, chăm lo cho đời sống bản thân, thì đó sẽ là cái phúc của tổ quốc chúng ta.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả. Quý vị có đóng góp ý kiến xin gửi về vietnamese@bbc.co.uk hoặc sử dụng hộp tiện ích bên tay phải.

.........................................................................

Như Thanh
Hình như bạn Bích Vy quên là ngoài những Minh Trị, 'sự thần kỳ của Nhật Bản' thì xen giữa đó là thời kỳ đen tối nhất của lịch sử nước này, thời kỳ quân phiệt, khi mà người dân mù quáng trao tất cả quyền lực vào tay một chính thể độc tài.

Cách lập luận của bạn giống như một người nào đó từng nói rằng csgt nhận tiền mãi lộ là do lỗi của dân?

Dân chẳng có gì sai cả, họ không có được sự phục vụ họ đáng được hưởng, vì vậy để tiết kiệm thời gian, tiền bạc, công sức họ buộc phải bỏ tiền ra 'mua' lại. Thế bạn nghĩ ai cũng vui vẻ lắm khi làm chuyện đó sao? Bạn trách người dân không có trách nhiệm, không tham gia vào việc nước.

Nhưng xin lỗi, chúng tôi tham gia bằng cách nào, họ có để chúng tôi tham gia không? Hay chỉ khư khư giữ lấy quyền lực tuyệt đối của mình?

Bạn than thở sao không ai "kiên quyết chống đối với nạn tham nhũng "? Hình như bạn cũng ít theo dõi tin tức nhỉ? Nên mới không biết đến cảnh một số ít người dám đứng lên vì công lý và lẽ phải bị dập tơi bời như thế nào.

Từ mấy anh công nhân vụ A5 tới mấy nhà báo vụ PMU18. Hay những người nông dân dám tố cáo bộ mặt của những cán bộ cướp đất để đưa cho các 'dự án đầu tư' thì bị coi là những phần tử gây rối. Không, chẳng ai thích thú gì với những gì xảy ra trong xã hội này cả.

Cho nên nếu bạn dám làm gương trước, đứng lên tuyên chiến với những cái xấu xa đó như bạn đã hô hào, và không bị gì, thì tôi chắc chắn sẽ có nhiều người theo lắm đấy, kể cả tôi.

NTH
Các ý kiến trên này phần lớn đều nói đến việc chậm phát triển hiện nay là do người dân, và cả tác giả bài báo nữa. Nhưng có phải do người dân không biết làm đâu, có rất nhiều nhân sĩ có tâm huyết phát triên đất nước nhưng đâu thể làm được, muốn đất nước phát triển trước tiên bộ máy lãnh đạo phải là người lắm vai trò điều hướng, người dân ủng hộ thôi.

Còn bộ máy lãnh đạo nắm quyền lực và tài nguyên đất nước trong tay mà không dẫn đầu thì dân sao làm được.

Giấu tên
Câu này nghe rất hợp lý "Nếu người dân cũng biết tự xét mình, làm tốt công việc và chung sức với chính phủ loại trừ các tệ nạn xã hội, chăm lo cho đời sống bản thân, thì đó sẽ là cái phúc của tổ quốc chúng ta".

Nhưng nếu chỉ có một phía người dân VN như hiện nay thì không được, vì nhà nước có công cụ quyền lực (và họ có thể làm bậy với quyền lực đó) trong khi người dân thì tay không. Nói như vậy cũng là để phục cách CS tại VN thực hiện hiện nay (về bề ngoài) nhưng rõ ràng là người dân không bao giờ phục trong lòng vì "Tránh voi chẳng xấu mặt nào". Nghĩ mà buồn thêm & lại càng nhớ đến Bao Công!

Chính Hồ, Hoa Kỳ
Sau chiến tranh, Nhật Bản đã chọn chủ nghĩa Tư bản và vựt dậy từ vực sâu trở thành cường quốc. Việt Nam chọn chủ nghĩa cộng sản thỉ bị tụt hậu lại phía sau, bởi vì chủ nghĩa Cộng sản không đề cao chủ nghĩa Quốc gia nên sẽ không có Quốc dân.

Không có Quốc dân thì làm sao đất nước tiến bộ được. Bắc hàn, Nam hàn, Cộng hòa dân chủ Đức và Cộng hòa liên bang Đức là ví dụ điển hình Quốc dân do đâu mà có.

YF
Ông Fukuzawa Yukichi còn là tác giả của Thoát Á Luận và là người khai sáng ra Khánh Ứng Nghĩa Thục, một đại học lớn và danh tiếng vào bậc nhất tại Tokyo hiện nay.

Có lần tranh luận với vài anh bạn Nhật về VN và Nhật, khi tôi đưa ra lý do chiến tranh liên miên làm cho VN mình không phát triển được thì học bảo rằng Nhật phát triển được là nhờ tinh thần tự lực tự cường. Tinh thần này ngấm sâu trong lòng quốc dân Nhật và kích thích sự phát triển quốc gia.

Cái độc đáo của Fukuzawa Yukichi ở chỗ sau ông người ta cho rằng "dùng giáo dục để giữ nước và giáo dục để phát triển đất nước". Ngày nay trên đồng tiền 1 vạn yên Nhật có hình của ông ta !