BBC navigation

Asean cần thay đổi hình ảnh và tư duy

Cập nhật: 12:52 GMT - thứ năm, 26 tháng 7, 2012
Cờ Asean

Sự chia rẽ trong khối Asean, hiển hiện trong các hội nghị gần đây tại Phnom Penh, khiến cho các nước thành viên phải suy nghĩ về tương lai của khối.

Nếu Asean muốn được tin cậy trong tương lai, đầu tiên khối này cần phải thay đổi cả tư duy lẫn hình ảnh. Asean mới cần được thiết lập xung quanh một số giá trị cốt lõi mà các quốc gia thành viên sẽ tôn vinh ở cả trong lẫn ngoài nước.

Lần đầu tiên trong lịch sử 45 năm của Asean, Hiệp hội không đạt được một tuyên bố chung sau hội nghị ở Phnom Penh, làm nổi bật sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ.

Khủng hoảng lần này bắt nguồn từ cách xử lý những vấn đề tranh chấp trên Biển Đông, qua sự giằng co giữa Việt Nam và Philippines, những nước ủng hộ cho một nghị quyết đa phương, với Campuchia, một đồng minh của Trung Quốc vốn không muốn quốc tế hóa những tranh chấp này.

Tuy không quá cường điệu đến nỗi tuyệt vọng về tương lai của Asean nhưng cuộc khủng hoảng này cũng nên được xem như một cơ hội để Asean thay đổi.

Trong tình trạng hiện thời, các hội nghị Asean và diễn đàn kèm theo không có gì hơn là nơi mà các quốc gia thành viên đến để trình bày mối quan tâm. Asean tỏ ra là một tổ chức không có thực quyền ban hành và thực hiện các mục tiêu của mình.

Có lẽ bây giờ là lúc để thay đổi.

Cơ chế đồng thuận khả thi

Các nước thành viên Asean không bị ràng buộc để tôn trọng bất cứ nghị quyết nào của Hiệp hội. Asean được thành lập với các nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia và không can thiệp công việc nội bộ.

Điều này có tác dụng tích cực là các quyền lực lớn nhất và mạnh mẽ nhất không có thể chỉ đạo công việc điều hành của các quốc gia nhỏ hơn. Tuy nhiên, sự vắng mặt của bất kỳ cơ chế ràng buộc nào về cơ bản đã vô hiệu hóa Asean vì các nước thành viên được tự do để làm gì họ muốn.

Tại thời điểm này, tương lai của Asean phụ thuộc vào việc bao nhiêu thành viên của mình có thể từ bỏ những gì đang có để có những gì cần có.

Nếu Asean muốn trở thành một động lực cho sự thay đổi ở Đông Nam Á, khối này phải có khả năng để ràng buộc các thành viên chấp nhận kỷ luật nội bộ.

Hội nghị Asean

Asean tỏ ra chia rẽ sâu sắc

Nguyên tắc đồng thuận vẫn hơn nguyên tắc đa số, tuy nhiên, nó sẽ đòi hỏi các quốc gia thành viên phải nhượng bộ trong việc xử lý các vấn đề quốc tế. Nguyên tắc đa số sẽ được gạt sang một bên, vì nó cho phép các quốc gia mạnh lấn lướt các quốc gia yếu hơn. Nguyên tắc đồng thuận có quan điểm đối nghịch (dissenting opinion) theo kiểu các quyết định của tòa án.

Cũng giống như tòa án, ý kiến của các quốc gia thành viên sẽ được phân loại như ủng hộ hoặc phủ quyết. Bất đồng quan điểm cần được khuyến khích và phải được bảo vệ, cho phép phe đối lập bày tỏ ý kiến của họ về một vấn đề nhất định nào đó.

Tuy nhiên, đối với Asean để duy trì một mặt trận thống nhất, tất cả các quốc gia thành viên được yêu cầu tôn trọng các quyết định cuối cùng của tổ chức.

Đồng thuận chưa thể là hoàn hảo, vì chắc chắn trong tương lai sẽ có một hoặc vài quốc gia thành viên nào đó bằng cách này hay cách khác sẽ tìm cách chống lại quyết định chung một khi lợi ích của quốc gia họ có vấn đề.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này là một cơ hội có giá trị để nghiên cứu các điểm mạnh và điểm yếu của Asean, và thực hiện các điều chỉnh cần thiết để cải thiện độ tin cậy của nó như là một tổ chức có hiệu quả.

Xây dựng giá trị cốt lõi chung

Phương châm của Asean là "Một Tầm nhìn, Một Bản sắc, Một Cộng đồng", một lý tưởng cao cả nhưng ít có cơ sở trong thực tế.

"Nếu Asean muốn có tiếng nói trọng lượng hơn trên trường quốc tế, điều đầu tiên phải làm là tự mỗi thành viên sắp xếp lại công việc nội trị của mình."

Thực tế là các nước thành viên Asean rất khác nhau. Singapore thịnh vượng và công nghệ tiên tiến so với Miến Điện. Dân Philippines chủ yếu là người Công giáo, trong khi Indonesia đa số là người Hồi giáo. Kinh tế, tôn giáo, và ngôn ngữ cũng khác nhau.

Asean cần nỗ lực nhiều hơn nữa để có "Một Tầm nhìn, Một Bản sắc, và Một Cộng đồng".

Cho dù có sự khác biệt như thế nào giữa các nước thành viên Asean, tổ chức này cũng nên thiết lập một số giá trị cốt lõi xung quanh những gì mà họ có thể cống hiến để phấn đấu cho những giá trị cao đẹp mà nhân loại luôn hướng tới, chẳng hạn như, tự do, dân chủ, nhân quyền, và nền pháp trị thượng tôn pháp luật

Sẽ luôn luôn dễ dàng hơn khi làm việc chung với những đối tác có cùng quan điểm, chia sẻ với nhau. Điều này đúng ở mức độ cá nhân cũng như trên cấp độ quốc tế.

Các quốc gia có giá trị gần giống nhau có nhiều khả năng để giải quyết sự khác biệt hơn so với những nước có giá trị khác nhau. Khi các giá trị cơ bản như tự do, dân chủ, nhân quyền, và nền pháp trị thượng tôn pháp luật được tôn trọng ở nhiều mức độ khác nhau trong các nước Asean, thì hỏi làm sao Asean có được những hành động cụ thể đồng nhất đối với các vấn đề trọng đại hơn?

Hãy lấy ví dụ như Việt Nam vi phạm nghiêm trọng nhân quyền và thiếu dân chủ. Nhiều tổ chức nhân quyền bình luận rằng công dân Việt Nam hầu như được tự do để làm bất cứ điều gì họ muốn, miễn sao đừng phát biểu quan điểm bất đồng chính kiến chống lại chính phủ, vì sẽ phải trả giá với tội danh chống lại Nhà nước.

Mặc dù Việt Nam có thể chia sẻ sự đồng thuận của mình trên chính trường quốc tế trong những vấn đề tranh chấp ở Biển Đông, nhưng khi nói đến sự thỏa hiệp ở quốc nội, Việt Nam lại chứng minh điều ngược lại là họ ít sẵn sàng để cùng chơi chung.

Một mặt, họ kêu gọi thế giới bên ngoài giúp họ bảo vệ chủ quyền Biển Đông trước sự gây hấn của Trung Quốc, mặt khác, họ thẳng tay đàn áp người Việt Nam biểu tình chống Trung Quốc.

Đảng Cộng sản Việt Nam luôn muốn độc quyền, thậm chí "độc quyền yêu nước". Nếu muốn đóng vai trò lớn hơn trong Asean, Việt Nam trước tiên phải thay đổi.

Ngoại trưởng Indonesia và Campuchia

Indonesia nỗ lực trong vai trò trung gian kết nối

Thử nghiệm đầu tiên của Asean về đoàn kết và thống nhất là Asean có đứng vững được trên lập trường của mình về việc tôn trọng những giá trị cơ bản vừa nêu trên không?

Nếu Hiệp hội mười thành viên này có thể đạt được cùng một câu trả lời chung cho câu hỏi của tự do, dân chủ, nhân quyền, và nền pháp trị thượng tôn pháp luật tại từng quốc gia thành viên, Asean sẽ có thể mạnh dạn tiến về phía trước.

Indonesia - ứng viên lãnh đạo tốt nhất

Mỗi nhóm, hội, đoàn thể đều cần một nhà lãnh đạo, lý tưởng nhất là một người có những phẩm chất mà những người khác không có.

Một quốc gia lý tưởng cần phải có sự giàu có và công nghệ cao của Singapore, dân số và kích thước kinh tế của Indonesia, và xu hướng táo bạo của Việt Nam.

Nhà nước như vậy tất nhiên là giả thuyết và không tồn tại. Khi đối phó với sự lựa chọn trong thực tế, người ta phải chấp nhận cả những điều tốt đẹp với cái xấu.

Không phải không có thiếu sót trong nhiều lĩnh vực, Indonesia vẫn là một ứng viên lãnh đạo sáng giá và có tư cách nhất cho Asean.

Indonesia có nền kinh tế và dân số thuộc loại lớn nhất trong các quốc gia thành viên Asean, là một trong những thành viên sáng lập của Asean và có kinh nghiệm trong vai trò lãnh đạo. Hơn nữa, Indonesia đã cố gắng giữ mình đứng bên trên các tranh chấp ở Biển Đông, và đã tìm cách để có một vai trò trung gian trong việc giải quyết các tranh chấp đó.

Indonesia sẽ rất là phù hợp để đối phó với Trung Quốc và Hoa Kỳ vì có một mối quan hệ làm việc hiệu quả với cả hai quốc gia này. Indonesia có khả năng làm cho sự hiện diện của đất nước họ được biết đến không chỉ đơn giản là những vấn đề Đông Nam Á mà còn là những công việc chung trong toàn bộ khu vực Thái Bình Dương.

Nếu Asean muốn có tiếng nói trọng lượng hơn trên trường quốc tế, điều đầu tiên phải làm là tự mỗi thành viên sắp xếp lại công việc nội trị của mình.

Bài viết phản ánh quan điểm riêng của tác giả, một luật sư sống và hành nghề tại Canada.

Thêm về tin này

Chủ đề liên quan

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.