Cập nhật: 14:28 GMT - thứ ba, 19 tháng 4, 2011

Đập Xayaburi và 'tình anh em' Việt Lào

Việc Vientianne lặng lẽ triển khai dự án thủy điện Xayaburi bất chấp tác động với các nước ở hạ lưu sông Mekong nhất là Việt Nam và chỉ tạm ngưng khi bị phản đối cho thấy một thực tế đang thay đổi trong quan hệ Việt - Lào.

Lào đang hướng tới những sắc màu giàu có của tương lai, bỏ lại quá khứ chiến tranh


Theo dự kiến, dự án xây dựng thủy điện Xayaburi được Thái Lan đầu tư 3,5 tỉ USD với cam kết Lào bán điện cho nước này 95% sản lượng điện sản xuất ra được.

Với công suất thiết kế đạt 1.260 MW/năm, Lào sẽ thu được khoảng gần 1 tỉ USD từ việc xuất khẩu điện.

Đối với một đất nước 6,3 triệu dân và tổng thu nhập quốc dân chỉ hơn 6 tỉ USD (năm 2010) thì đó là một lợi nhuận không nhỏ.

Vì sao qua mặt?

Ngày 19/4 năm nay, khi Ủy ban sông Mekong (MRC) họp để bàn về việc Lào xây đập thủy điện, ông Daovong Phonekeo, Phó giám đốc Cơ quan điện lực Lào, cho biết Lào không chỉ có kế hoạch bán điện cho Thái Lan, mà còn bán cho cả Việt Nam.

Tuy nhiên, đó chỉ là con bài xoa dịu của Vientiane với "ông anh" Hà Nội.

Bởi lợi nhuận từ việc mua điện của Lào từ Việt Nam không thể so sánh với việc Việt Nam vẫn bán điện giá rẻ cho Lào hàng chục năm qua. Mặt khác, Việt Nam cũng không được lợi gì nhiều khi chỉ mua được số % còn lại ít ỏi từ đập thủy điện này.

Chính phủ Việt Nam cũng thừa hiểu việc xây dựng đập thủy điện Xayaburi có tác hại thế nào với khi không có phù sa bồi đắp và tình trạng nhiễm mặn cho hàng triệu hectar lúa tại đồng bằng sông Cửu Long và tứ giác Long Xuyên.

Đồng thời nguồn lợi thủy sản nước ngọt có nguy cơ bị sụt giảm tới 30% bởi đập thủy điện ngăn chặn các luồng cá di cư mà Việt Nam lại ở hạ nguồn.

Lào cũng đang có sự lựa chọn khôn khéo tương tự Việt Nam khi lựa chọn "ông bầu" mới cho mình.

Trần Phong

Việt Nam cũng hiểu không đơn giản mà Lào dám qua mặt khi xây dựng đập thủy điện và chắn rằng những gì mà Lào đang làm giống với Trung Quốc xây dựng đập thủy điện Cảnh Hồng mấy năm về trước.

Vậy tại sao Lào dám qua mặt Việt Nam?

Bởi số vốn đầu tư của "đại gia Trung Quốc", hay lợi nhuận trước mắt quá hấp dẫn với một quốc gia nghèo như Lào?

Hay bởi những điều kí kết của MRC không có sức nặng pháp lý?

Giới quan sát ở Hà Nội còn nêu một lý do khác: Trung Quốc đang đứng đằng sau Lào với một tầm nhìn xa thay thế Việt Nam để ảnh hưởng ở Lào.

Nếu nói đây là sự kiện Xayaburi để đánh dấu một bước ngoặt mới trong chiến lược của cả hai nước Trung Quốc và Lào cũng không có gì quá đáng.

'Quá khứ đỏ'

Tân tổng bí thư Choummanly Sayasone được cho là 'thân Việt Nam' nhưng Thủ tướng Lào lại có tiếng là nghiêng về phía Trung Quốc


"Không khi nào Lào có thể phản bội Việt Nam!"

Đến tận bây giờ, hầu hết những người dân Việt Nam khi được hỏi về mối quan hệ anh em giữa Việt Nam và Lào đều nói một câu như thế.

Trong tư tưởng người dân Việt Nam, “người anh” Việt Nam luôn thể hiện vai trò làm anh của mình đối với “người em” Lào. “Người anh” Việt Nam cũng sẵn sàng “thắt lưng buộc bụng” đầu tư, viện trợ cho Lào dù là trong lúc khó khăn nhất để giữ lại cái sườn Đông Dương.

Nhìn lại quá khứ trong suốt hơn 80 năm khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời (2/3/1930) với mục đích giải phóng toàn bộ Đông Dương khỏi người Pháp thì mối quan hệ Việt Nam- Lào được nhận định là quá khứ “đỏ”.

Gọi là “quá khứ đỏ” vì với vai trò nước đàn anh, Việt Nam luôn cố duy trì quan hệ có ý nghĩa "môi hở răng lạnh" trong chiến lược ngoại giao lâu dài hai nước.

Từ Thế Chiến 2, Chiến tranh Đông Dương 1945 -1954, nội chiến Lào (1962 -1975), và từ sau 1975 đến nay, không một thời gian nào quan hệ Việt Nam – Lào ngưng trệ hay có vấn đề nổi cộm .

Có thể thấy Hà Nội đã đổ rất nhiều tâm sức, tiền bạc hay thậm chí đưa hàng vạn quân tình nguyện Việt Nam giúp quân đội Pathet Lào giành được quyền kiểm soát đất nước trong thời gian nội chiến Lào.

Đối với Việt Nam, Chính phủ Lào luôn coi là "một cái phao" theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng khi hàng chục năm nay đối tác lớn nhất của Lào vẫn là Việt Nam.

Tính về kinh tế, hầu hết các dự án lớn ở Lào do Việt Nam đầu tư, viện trợ và hầu hết là viện trợ không hoàn lại.

Tất nhiên, Hà Nội sẵn sàng chịu thiệt nhiều đường để duy trì ảnh hưởng cũng như bảo vệ lá chắn Lào ổn định với chính sách thân Việt Nam.

Nhất là trong hiện nay, khi phải đối mặt với sự đe dọa nghiêm trọng từ sự lớn mạnh không ngừng của Trung Quốc thì việc bảo vệ lá chắn này khỏi sự ảnh hưởng của Trung Quốc là điều tất yếu.

Tương lai sáng chói?

Trong quan hệ bằng hữu này, Lào có vẻ có chỗ chỗ dựa bền vững cả về kinh tế và chính trị vì Hà Nội dù bất cứ giá nào cũng giữ chân Lào ở lại.

Mới đây, ông Chummaly Sayasone được coi là thân Việt Nam hơn tái đắc cử tổng bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào cũng làm Hà Nội yên lòng.

Tuy nhiên, đường lối của Lào cũng không hẳn sẽ “thuần phục” Việt Nam như những năm trước bởi sức ảnh hưởng gia tăng của Trung Quốc đến quốc gia này trong thời gian vừa qua.

Đầu tiên là về kinh tế. Trong nhiều năm qua, Lào chiếm được thặng dư trong trao đổi thương mại với Trung Quốc.

Năm 2010 giá trị trao đổi thương mại hai nước đạt trên 1 tỉ USD, cao gấp gần hai lần so với Việt Nam (chừng nửa tỉ USD).

Trong đó, Lào nhập khẩu hàng hoá của Trung Quốc đạt 484 triệu USD, tăng 28%; xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 571 triệu USD, tăng 52,5%.

Riêng 2010, Trung Quốc có 16 dự án được Lào cấp phép với số vốn đạt hơn 344 triệu USD, đứng đầu trong số các nhà đầu tư vào Lào.

Hơn nữa, mặc dù Đảng Nhân dân Cách mạng Lào luôn chịu các sức ép từ Hà Nội và tỏ ra “ngoan ngoãn” trong các chính sách ngoại giao với Việt Nam nhưng theo nhận định thì nội các của tân thủ tướng Thongsing Thammavong lại có đường lối thân Trung Quốc hơn.

Nếu so sánh về những cái lợi, rõ ràng Vientiane đang nhìn về một Trung Hoa với ánh sáng rực rỡ và sự thèm khát mở rộng phạm vi ảnh hưởng chứ không cần đến một quá khứ đỏ như người ta thường nghĩ.

Điều đó cũng đặt chính phủ Lào vào vị thế chọn con đường thân Trung Quốc hoặc Việt Nam, hay chơi với cả hai trong tương lai.

Các chính trị gia tại Hà Nội lâu nay thường tự khen mình khôn khéo cân bằng quan hệ giữa Mỹ cùng phương Tây với láng giềng khổng lồ Trung Quốc thì giờ đây Lào cũng đang có sự lựa chọn khôn khéo tương tự khi lựa chọn "ông bầu" mới cho mình.

Các tổ chức môi sinh liên tục phản đối những dự án xây đập trên dòng Mekong

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của nhà báo Trần Phong, hiện sống tại Hà Nội. Quý vị có ý kiến gì xin chia sẻ với Bấm Diễn Đàn BBC.

Nguyễn Tiến Khu, Hà Nội:

Thật khó khi mà giá trị quốc gia dân tộc luôn được đề cao nhất trên nghị trường quốc tế, Hà Nội sẽ luôn tôn trọng giá trị của Vientian. Sự hợp tác cùng có lợi vẫn là yếu tố chi phối hàng đầu mà HÀ Nội theo đuổi.

OK, Việt Nam:

Lào không lẽ là những người bạn xấu xa thế ư? Đồ hám lợi, lũ bội tình.

Hien Ke, Nha Trang:

Đường lối ngoại giao nạc chẳng ra nạc, mỡ chẳng ra mỡ, mà cho là mình khôn khéo sao? Ngày xưa có câu 'Bà con xa không bằng láng giềng gần' nhưng bây giờ thế là thấy rõ rồi. Với láng giềng như Trung Quốc hiện nay mà Việt Nam không biết ngoại giao cho khéo thì chắc chắn sẽ ngậm đắng nuốt cay trong tương lai thôi. Cứ không khéo kiểu hăng hái thì đến khi Phương Tây mệt mỏi ném ra, Việt Nam sẽ nằm gọn trong miệng của con mèo TQ.

Thanh Thanh, Việt Nam:

Việc Trung Quốc xây các con đập lớn trên thượng nguồn sông Mê Công làm thay đổi nguồn nước, hệ sinh thái của dòng sông, ảnh hưởng tới cuộc sống của hàng chục triệu người dân hạ nguồn. Tiếng nói phản đối yếu ớt, lạc lõng. Rồi đây, lượng nước chứa quá tải, vùng Tứ Xuyên động đất, vỡ đập là một thảm hoạ kinh hoàng cho tất cả! Lào xây đập thuỷ điên Xayabury cách đây 5 tháng, bây giờ, các nước hạ nguồn, trong đó có Việt Nam yêu cầu dừng lại nhưng khó đấy! Biết đâu đây là ý đồ của TQ?

Trần Thế (Chen Shi), Vũ Hán, TQ:

Người VN đang có cảm giác mình bị phản bội, và sự thực là Lào cũng chơi không đẹp với VN. Nhưng người VN cứ đặt vào vị chí của người Lào xem, vì sự phát triển vì an ninh người Lào bắt buộc phải đưa ra cho mình một lựa chọn cũng như VN vậy. Chúng ta phải lựa chọn TQ hay Phương Tây?

CA:

China has showed its teeth, soon it will use its paws. Talking is only a trick, soon we have to fight for our right:) Laos should choose which ally to follow. Six millions people can disappear quick if chineses come. VN has lost many its young men to protect not its land and this country has no other choice!

Xi Sa Vạt, Phong Sa Lỳ:

Sợi dây thòng lọng thế là đang thắt cuống họng Việt Nam lại rồi. Đồng bằng sông Cửu Long sẽ thành sa mạc. Việt Nam hãy cùng Cam Pu Chia tạo sức ép, nếu cần thì cạn tầu ráo máng tấn công, đảo chính hay làm gì cũng được để giữ lấy đường sống.

Xuân Lãm, Sài Gòn:

Đây sẽ là thảm họa cho môi sinh và kinh tế Việt Nam nếu như con đập này được xây dựng. Bàn tay Trung Quốc đang tìm cách bao quanh VN từ mọi phía.

Nguyen Duy Hanh:

Laos is landlocked country. If Laos leave Vietnam they will lock themselves with other country. Cambodia can leave Vietnam, but Laos can't.

Nhà quê:

Không biết quan hệ VL sẽ đi đến đâu? Thật là khó khăn nếu không có những cái đầu lãnh đạo xuất sắc tài giỏi thì bi đát lắm.

Hải Hà, HCMC:

Không ngăn chặn được Lào xây dựng đập thủy điện Xayaburi, VN có nguy cơ mất cả chì lẫn chài. Gần đây những hoạt động ngoại giao, dồn dập giữa Lào và VN cũng không ngoài mục đích trói được Lào về vói VN. Lào bây giờ như cô gái đỏng đảnh, thích được chàng trai giàu có, mạnh mẽ, có tương lai hơn chiều chuộng.

BBC navigation

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.