Trương Nghệ Mưu đang quảng bá cho phim Thập diện mai phục

Trong một cuộc phỏng vấn bộc lộ nhiều điều với báo Anh, The Guardian, đạo diễn của Thập diện mai phục nói ông nghĩ hệ thống kiểm duyệt của Trung Quốc vẫn không thay đổi.

Cuộc phỏng vấn được đăng trên báo The Guardian ra hôm 17-12, nhân lúc phim Thập diện mai phục chuẩn bị chiếu tại Anh cuối tháng này.

Trương Nghệ Mưu đã đi nhiều nước để quảng bá cho bộ phim này. Ông nói về phim bằng ngôn ngữ của mỹ học và triết học. Có một điều ông không nhắc tới là chính trị.

Một số người đã diễn giải hai phim Anh hùng và Thập diện mai phục của ông là ẩn dụ về xã hội Trung Quốc hiện đại.

Phim Anh hùng còn được một số xem là lời biện hộ cho chủ nghĩa bá quyền Trung Hoa, vì nhân vật Tần Thủy Hoàng được mô tả là hoàng đế khôn ngoan, vị tha.

Trái lại, trong Thập diện mai phục, nhân vật chính đã bỏ lý tưởng 'tập thể' để đi theo tiếng gọi của trái tim, điều được báo Anh cho là dấu hiệu của chủ nghĩa cá nhân đang lên tại Trung Quốc.

'Không quan tâm chính trị'

Ông Trương Nghệ Mưu tỏ vẻ ngạc nhiên là có người tìm thấy ám chỉ chính trị trong hai phim mới nhất của ông.

"Mục tiêu của mọi hình thức nghệ thuật đều không phải là chính trị. Tôi không có ý định chính trị. Tôi không quan tâm chính trị."

Điều này nghe có vẻ lạ khi chính ông Trương thuộc về thế hệ điện ảnh thứ Năm giúp phim Trung Quốc đạt danh tiếng quốc tế.

Phim Thập diện mai phục chiếu ở Anh từ 26-12

10 năm trước, nhà chức trách ngăn việc dựng bộ phim Shanghai Triad của ông, và trong một thời gian ngắn, cấm ông dự các liên hoan phim quốc tế.

Nhà đạo diễn tỏ ra bình thản khi nói về các hạn chế mà ông gặp phải:

"Hệ thống kiểm duyệt của Trung Quốc đã có từ nhiều năm. Tôi không nghĩ trong thời gian sẽ có thay đổi trong xã hội. Tình hình đã như vậy từ lâu rồi, và đó là thực tại ở Trung Quốc. Tôi sống và làm việc trong hệ thống này. Đã không có thay đổi lớn."

Có thể hệ thống không thay đổi, nhưng vị trí của ông trong hệ thống chắc chắn đã đổi thay.

Một bằng chứng cho thấy ông được giới chức lãnh đạo đánh giá cao là việc ông được chọn thực hiện bộ phim quảng cáo cho nỗ lực đăng cai Olympic 2008 của Trung Quốc.

Ông giải thích động cơ tham gia làm phim quảng cáo này. Theo ông, việc đăng cai đem lại hai cái lợi cho Trung Quốc.

"Trung Quốc sẽ phải hợp tác với nước ngoài với thái đội cởi mở nhiều hơn."

Nhưng quan trọng hơn, theo ông, chính quyền sẽ buộc phải dọn dẹp thành phố thủ đô.

"Đối với một thành phố ô nhiễm như Bắc Kinh, để chào đón du khách, sẽ phải có nỗ lực lớn cải thiện môi trường và cơ sở hạ tầng. Lợi ích chính là vậy. Người dân Bắc Kinh sẽ được hưởng lợi ích nhiều nhất."

Chênh vênh

Trong một dấu hiệu cho thấy hoặc ông đang đi trên dây hoặc trong ông có hai tính cách trái ngược, ông Trương Nghệ Mưu - trước đó bác bỏ chủ đề chính trị - lại tuyên bố khao khát của ông vẫn là làm phim về thời kì Cách mạng Văn hóa.

Đây là thời kì có ý nghĩa lớn trong cuộc đời ông, vì các thành viên trong gia đình đã chịu nhiều ô nhục trong thời kì này.

"Cách mạng Văn hóa là một phần tuổi trẻ của tôi. Nó xảy ra từ năm tôi 16 đến 26 tuổi. Trong 10 năm đó, tôi chứng kiến nhiều điều kinh khủng. Trong nhiều năm, tôi muốn làm phim về thời kì này - để nói về nỗi khổ, về định mệnh, về quan hệ con người trong một thế giới thù địch mà con người không thể kiểm soát."

"Tôi muốn làm không chỉ một, mà là nhiều phim, vừa mang tính tự sự vừa lấy từ kinh nghiệm của người khác. Trong hoàn cảnh hiện nay, một dự án như vậy không thể làm được. Tôi sẽ phải chờ đợi."

Hiện tại, ông muốn nói về phim Anh hùng và Thập diện mai phục hơn.

Hai phim này đã gây kinh ngạc về tài sử dụng màu sắc, cũng như kỹ xảo hoàn hảo.

Vấn đề là kỹ xảo đôi khi che mờ cảm xúc. Đáng chú ý những người hợp tác với ông không phải lúc nào cũng đồng ý với biện pháp của ông.

Lời bình luận của nữ diễn viên Trương Mạn Ngọc về việc làm phim Anh hùng đáng suy ngẫm:

"Khi Trương đã muốn, ông phải đạt cho bằng được. Ông hình dung cảnh vật rõ đến mức khi nhà quay phim Chris Doyle xoay camera chệch một inch, ông sẽ không hài lòng."

Trương Mạn Ngọc cũng ngụ ý nhà đạo diễn quan tâm đến việc sắp đặt phông cảnh làm đôi khi ông không chú tâm đến phân tích tâm lý:

"Khi tôi đọc kịch bản, tôi thấy nó rất cảm động. Nhưng khi xem phim, tôi không xúc động chút nào. Mỗi lần tôi đọc kịch bản, có lúc tôi đã khóc, nhưng trên màn ảnh, điều đó không xảy ra."

Dự án kế tiếp mà Trương Nghệ Mưu tiết lộ với báo The Guardian là một phim làm với diễn viên Nhật Ken Takatura.

Ông nói đây là một bộ phim tình cảm, rất khác với Thập diện mai phục.

Dù ông có làm gì, chắc chắn ông cũng sẽ làm ai đó không vừa ý.

Tin đồn mới nhất về ông là họ Trương nay chuyển sang buôn bất động sản.

Ông phản đối, "Tôi không phải dân kinh doanh."

Nhưng ông thừa nhận mình tham dự vào cơn sốt mua bán.

"Tại Bắc Kinh, việc phát triển bất động sản đang tấp nập và tôi thấy có cơ hội để mua một số ngôi nhà cho tôi và gia đình."

...........................................................................................................

Quốc Huy
Sự sáng tạo của nghệ thuật luôn vượt ra ngoài mọi khuôn khổ, còn công chúng thì ngưỡng mộ cái tài năng ở bên ngoài khuôn khổ do chế độ chính trị áp đặt. Khi người nghệ sĩ chấp nhận quy định chính trị thì tài năng sẽ tắt dần và mất đi sáng tạo, nghệ thuật không tự sáng mãi được khi nó không phá bỏ luật lệ chính trị ràng buộc nó.

Ông Trương đã có một số thành công nhất định bởi vì ông học tập ở cái cách làm chính trị Trung Quốc: mèo đen hay mèo trắng không quan trọng miễn bắt được chuột, không cần phải tuyên bố quan tâm đến chính trị miễn tác phẩm của ông lột tả được cái con người thật của ông, ấy là chính trị đã đi vào quần chúng thông qua nghệ thuật. Nhưng nếu tuyên bố chỉ là sự dung túng cho lập trường không ổn định của ông thì cái giả phải trả cho tài năng có thể bị hiểu là coi thường công chúng.