Mao Trạch Đông vẫn được tôn thờ ở Trung Quốc

Hai tác giả của cuốn sách 752 trang là Roderick MacFarquhar, giáo sư ở Đại học Harvard và Michael Schoenhals, giảng viên cao cấp ở Đại học Lund, Thụy Điển.

30 năm sau ngày chấm dứt một giai đoạn hỗn loạn trong lịch sử Trung Quốc, sự bí mật trong hành vi của Mao Trạch Đông và kiểm duyệt của Đảng Cộng sản khiến cho việc viết về giai đoạn 1966-76 vẫn gặp nhiều khó khăn.

"Về cuộc Cách mạng Văn hóa, có nhiều điều chúng ta sẽ không bao giờ biết bởi vì Mao giữ rất kín," giáo sư Roderick MacFarquhar nói với báo South China Morning Post.

Sinh năm 1930, Roderick MacFarquhar trở thành phóng viên cho báo Daily Telegraph của Anh từ 1955 đến 1961, chuyên về Trung Quốc.

Bí mật

Trong thập niên 1970, ông có một thời gian làm nghị sĩ thuộc đảng Lao động, trước khi lấy bằng tiến sĩ năm 1981 để chuyển hẳn sang nghiệp khoa bảng.

Bộ ba tác phẩm The Origins of the Cultural Revolution (Nguồn gốc của Cách mạng Văn hóa), ra đời trong khoảng thời gian 1974-1997 đã đem lại tên tuổi cho MacFarquhar.

	Nhiều người cho rằng Trung Quốc chưa có sự nhìn nhận toàn diện về quá khứ dân tộc

30 năm sau ngày ông Mao qua đời hôm 9-9-1976, quan điểm chính thức của Đảng Cộng sản vẫn là: Mao đã mở màn tai họa Cách mạng Văn hóa, nhưng bị vợ, Giang Thanh, và Bè lũ Bốn tên lung lạc và đẩy việc đi quá xa.

Ngày hôm nay, nhận định chính thống về ông Mao tại Trung Quốc là ông có "70% tốt, 30% xấu."

"Năm 1981 Đảng Cộng sản ra một Nghị quyết về Lịch sử nhằm chấm dứt các vấn đề về Cách mạng Văn hóa," MacFarquhar nói. "Quan điểm căn bản là Mao có tội, nhưng tội lỗi nặng nhất là của Bè lũ Bốn tên."

Còn theo nghiên cứu của MacFarquhar, Mao Trạch Đông là thủ phạm chính. Vì lo mất quyền lực do thất bại của Đại Nhảy Vọt, ông mở cuộc tấn công nhằm vào những người có thể kế vị, chủ yếu là Lưu Thiếu Kỳ và Bành Đức Hoài.

Hàng ngàn người khác cũng rơi rụng trong cuộc chiến, trong đó có lãnh tụ tương lai Đặng Tiểu Bình.

Sự kiểm duyệt khiến việc công khai tranh luận sự kiện ở Trung Quốc là điều bất khả.

Năm nay có nhiều ngày kỷ niệm - 40 năm ngày bắt đầu Cách mạng Văn hóa, 30 năm ngày kết thúc, 30 năm ngày Mao qua đời. Nhưng Đảng Cộng sản đã ra chỉ thị cấm mọi hình thức tưởng niệm sâu sắc về Cách mạng Văn hóa.

Giáo sư MacFarquhar đối lập điều này với 60 năm suy tư của người Đức về Thế chiến Hai.

"Tâm thức dân tộc là một điều rất khó đánh giá và bàn bạc, nhưng tôi nghĩ người Trung Quốc cần nhìn lại lịch sử. Điều người ta chưa có là một sự đánh giá của quốc gia."

Tập ba của bộ ba Cách mạng Văn hóa trước đó của MacFarquhar được dịch sang tiếng Hoa, nhưng không được cho xuất bản.

Cuốn sách mới nhất này cũng sẽ như thế, tuy vậy, nhà học giả 76 tuổi lạc quan rằng một ngày kia, sự thật sẽ được nói ra.

"Người Trung Quốc thích lịch sử và họ muốn biết người ta đã làm gì trong quá khứ. Điều tôi hy vọng là người Trung Quốc tin tưởng kho lưu trữ và không hủy hoại chúng."