Quốc Phương BBC Việt ngữ

	Người Trung Quốc có truyền thống vừa kinh doanh vừa truyền bá văn hoá

Nếu như người Nhật có thể tỏ ra lịch duyệt kinh doanh trong bộ đồ âu phục thay cho ki-mô-nô và kiếm tay thời trước, thì người Trung Quốc rất lịch sự để luôn biết giữ khoảng cách và im lặng khi họ không muốn các quyền lợi của mình bị đụng chạm.

Thế vận hội Olympics 2008 đang đến gần. Chưa biết là sẽ thu được lợi về hình ảnh ngoại giao, chính trị và văn hoá đến đâu, thì đã gặp phải việc ông đạo diễn nổi tiếng người Mỹ Steven Spielberg bất ngờ thông báo tẩy chay đến Bắc Kinh.

Sự nổi tiếng của vị đạo diễn này cao tới đâu thì có thể đã làm cho sự chú ý của mọi người tăng lên tới đó về việc bắt đầu nghi ngờ về hình ảnh thực sự của Trung Quốc trên trường quốc tế và ở châu Phi.

Bắt đầu từ Spielberg

Các cuộc tranh luận nhân sự việc Spielberg tảy chay Olympics lập tức nổ ra.

Mặc dù các luồng ý kiến ủng hộ và phản đối ông này luôn đi theo một lôgíc hình thức truyền thống theo kiểu "for and against", thì có vẻ như Trung Quốc đã tỏ ra quan ngại.

Hai luồng ý kiến này quá rõ, nếu có thể nhắc lại. Một bên cho rằng Olympics đơn thuần chỉ là một sự kiện thể thao. Nó đại diện cho hoà bình, đoàn kết, văn hoá và thượng võ. Không phải là chính trị.

	Trung Quốc đã bị bất ngờ trước quyết định tảy chay của đạo diễn Spielberg

Tổng thống sắp mãn nhiệm của Hoa Kỳ, ông George W. Bush đứng về luồng ý kiến này, khi tuần trước, ông đã thẳng thắn trả lời BBC khi được hỏi ý kiến về điều đó.

Còn bên kia thì cho rằng, chính vì những giá trị đó mà quốc gia hay vùng lãnh thổ nào được giao cho tổ chức Thế vận hội phải xứng đáng.

Họ tin rằng Bắc Kinh, cả với thành tích thiếu dân chủ, hạn chế nhân quyền quốc nội và thái độ im lặng với nạn diệt chủng lâu nay ở Sudan như vậy, là chưa phù hợp theo tiêu chí này.

Họ nói, mọi người bỏ phiếu cho Bắc Kinh vì họ tin vào những lời hứa cải thiện các giá trị dân chủ và nhân quyền mà Bắc Kinh đã hứa hẹn.

Trung Quốc đã tỏ ý lấy làm tiếc đối với quyết định của ông đạo diễn Hollywood, nhưng lịch sự cho hay sẽ tôn trọng quyết định của ông.

Âm thầm "Phi" tiến

Trở lại vấn đề của quan hệ Trung Quốc với Sudan, cũng có thể coi đây là một trường hợp quan hệ thương mại quốc tế kinh điển của quốc gia hơn 1,3 tỉ dân này đối với các cơ hội ở Châu lục đen.

Thực ra, Trung Quốc từ nhiều thập kỷ qua đã có những bước đi chiến lược trong việc chuẩn bị dài hạn cho giai đoạn phát triển nóng hiện nay và trong tương lai của họ.

	Chi tiết bản thoả thuận ký kết năm ngoái giữa TQ và Sudan vẫn được giữ bí mật

Người ta còn nhớ thời gian những thập niên thuộc thế kỷ trước của thời kỳ chiến tranh lạnh.

Khi đó, người Nga nỗ lực xuất khẩu chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa xã hội sang tận Trung Mỹ Caribê, Đông Nam Á v.v..., còn người Hoa đã có những tiếp xúc với các lãnh tụ và các nhà tài phiệt ở châu Phi.

Người Trung Quốc đã làm công việc đó khá lặng lẽ và từng bước. Có ý kiến cho rằng, Trung Quốc luôn âm thầm như vậy. Họ rất biết tận dụng khi nào thu hút sự chú ý của thế giới vào mình và khi nào thì không.

Thực tế vừa qua cũng cho thấy, Trung Quốc tận dụng mấy thập kỷ nước Nga siêu cường bị "xiêu vẹo" kinh tế và bận rộn với việc phải lo cơm áo gạo tiền cho dân, đồng thời lo chống ly khai quốc nội.

Trong khi đó, Bắc Kinh cũng biết tận dụng những khoảng thời gian người Mỹ, người Anh và các đồng minh, vốn lúc thì nhất trí, lúc thì chia rẽ của họ, bận rộn với các cuộc chiến chống khủng bố, can thiệp khu vực hay tranh cãi ngoài giao này nọ.

Thiếu Lâm, vịt quay

	Thiếu lâm là môn võ nổi tiếng thế giới của TQ

Những chính trị gia và doanh nhân của xứ sở nổi tiếng về món "vịt quay ngũ vị" và "võ phái thiếu lâm" được cho là đã âm thầm nhưng lại làm ăn khá là rôm rả với các bạn hàng châu Phi của họ.

Người ta đã thống kê sơ bộ và thấy rằng tốc độ tăng trưởng mậu dịch giữa Trung Quốc và Phi Châu tăng trưởng đều đặn ở mức 50% mỗi năm trong thời gian gần đây.

Đương nhiên họ không quên rằng người bắc những viên gạch xây đường đó là những vị lãnh đạo có tầm nhìn xa như cố chủ tịch Mao, cố chủ tịch Đặng và các học trò đi sau của họ.

Hiện tại kim ngạch mậu dịch giữa hai bên đã lên tới 50 tỉ USD. Trung Quốc cũng đã xây dựng một quỹ tài trợ có tên gọi là Quỹ Phát triển Hoa -Phi, cùng với nhiều khoản viện trợ phát triển, tất cả lên tới nhiều tỉ đô-la.

Các nhà quan sát dự đoán, đến khoảng năm 2010, Trung Quốc sẽ thế ngôi của Hoa Kỳ và Pháp trong việc trở thành đối tác mậu dịch lớn nhất ở lục địa lớn hàng thứ ba trên địa cầu này.

Châu Phi giàu, TQ đói

Cũng trong thời gian này, hàng trăm cơ sở đầu tư cỡ lớn của Trung Quốc và hàng vạn lao động người Hoa đã được xuất khẩu sang châu Phi và cắm rễ ở đây.

Trung Quốc đang rất đói các nguyên, nhiên liệu, khoáng chất. Và châu Phí thì rất giàu có về các loại mỏ cô-ban, mỏ đồng...   Lí Tiểu Đồng, Giám đốc Công ty Huayou

Một trong các cơ sở lớn của Trung Quốc, chẳng hạn, là Công ty Huayou đang thụ hưởng lời lãi từ công việc làm ăn của mình với châu Phi.

Giám đốc công ty này, ông Lí Tiểu Đông, cho phóng viên của BBC ở Hàng Châu, James Reynolds, biết vì sao họ chọn làm ăn với châu Phi:

"Trung Quốc đang rất đói các nguyên, nhiên liệu, khoáng chất. Và châu Phí thì rất giàu có về các loại mỏ cô-ban, mỏ đồng..."

"Châu Phi có đầy những cơ hội - và hệt như Trung Quốc chúng tôi khi bắt đầu mở cửa vài năm trước đây".

Vẫn vị đại gia công nghiệp này cho biết, thì họ chế biến các nguyên liệu thô và sau đó đem bán sản phẩm cho các nhà máy khác của Trung Quốc.

Song không thấy nói gì đến vấn đề giá cả mà nhiều người cho là Trung Quốc đã thành công trong việc mặc cả để đạt được những mức giá hời.

Riêng với Sudan, năm ngoái, chủ tịch Trung Quốc, ông Hồ Cẩm Đào đã đi thăm nước này và đã ký kết một thoả thuận hợp tác tầm xa chiến lược với Tổng thống Sudan, ông Omar Bashir.

Song hai bên rất kín, các chi tiết của thoả thuận chiến lược được giữ trong vòng bí mật.

Tại Sudan, nhiều cơ sở công nghiệp và thương mại của Trung Quốc phát triển nhanh như nấm.

	Nhiều loại vật liệu xây dựng và trang trí nội thất cao cấp của TQ đang sử dụng kim loại nhập từ châu Phí

Nhập khẩu văn hoá

Xung đột và bất ổn diễn ra như vậy, nhưng các cơ sở của người Hoa, theo quan sát, đã không hề bị động chạm.

Một phóng viên khác của BBC có mặt ở Khartoum, John Simpson, đã sững sờ khi đến thăm một khu công nghiệp của Trung Quốc ở đây.

Ông nói mình có ấn tượng như là đang có mặt ở Trung Quốc, do lối xây dựng từ cổng vào khu cao ốc dầu khí, mà tên đầy đủ là Tổng Công ty Dầu khí Quốc gia Trung Quốc, được xây với kiến trúc Trung Hoa truyền thống, với ngói cong, tam cấp v.v... hệt như là cổng vào Thiếu Lâm Tự.

Các xe buýt chạy đi chạy lại trong và ngoài khuôn viên khu vực xây dựng, các biển quảng cáo đều là của Trung Quốc và mang chữ Hán.

Nhiều người dân và cán bộ thương mại, kỹ thuật của Sudan bắt đầu say sưa học tiếng Hoa. Nhiều giáo sư đại học biết tiếng Hoa đã trở nên rất đắt khách.

Một phóng sự trên truyền hình Pháp cách đây không lâu ghi lời một giáo viên ở đây cho biết đang giúp một doanh nhân người Phi nghiên cứu triết lý Khổng giáo để ứng dụng làm ăn với bạn hàng người Hoa.

Người Trung Quốc như vậy là chẳng kém gì người Nhật khi đầu tư, luôn biết sử dụng các hình ảnh văn hoá đi kèm.

Không biết món shusi của người Nhật có thể đánh bại hay cạnh tranh được với Mac-Donald hay gà rán Kentucky đến đâu.

Nhưng có thể biết đâu, trong tương lai nhà vô địch lại là bánh bao và vịt quay thơm phức?

Tạm hạ đũa

Trong khi đó thì các cuộc thảm sát vẫn liên tục diễn ra. Đến nay, người ta tạm thống kê là đã có trên 200.000 người dân Sudan thiệt mạng.

	Trung Quốc hy vọng sẽ trở thành bạn hàng thương mại lớn nhất của châu Phi vào năm 2010

Có người ngờ rằng đây là một âm mưu diệt chủng có chủ ý của những người cầm quyền độc tài tại Sudan.

Nhưng người ta cũng tin rằng những vị này đã có những thoả thuận kinh tài riêng với người Hoa để có thể có tiền cho vào túi, nếu chỉ xét riêng mối quan hệ công - thương này.

Những nhà lãnh đạo Sudan như vậy được cho là có thể yên ổn hưởng lợi trên tình trạng bất ổn và kém phát triển của đất nước mình.

Trong khi đó, các nguồn nguyên, nhiên liệu quý của đất nước có nguy cơ bị khai thác với quy mô lớn, mà không phục vũ rõ ràng lợi ích quốc dân.

Thế nhưng vì có lẽ thế giới phương Tây thiên dân chủ hay đả kích, phê phán, trong khi Trung Quốc thì lịch duyệt Nho gia, mà tập đoàn lãnh đạo Sudan có vẻ ngày càng tỏ ra thân thiện và chịu nghe Bắc Kinh hơn chăng.

Trở lại với đạo diễn tẩy chay Thế vận hội Bắc Kinh 2008, ông Steven Spielberg, có vẻ như những người ủng hộ ông cho rằng, Trung Quốc không nên chỉ ngồi yên dự bàn tiệc ăn uống ở Sudan, trong khi có bao nhiêu người đang chịu hoạ "diệt chủng".

Một từ cũng đã được sử dụng bởi cộng đồng thế giới khi chỉ cách thức khủng khiếp mà những người cộng sản Khmer đỏ thân Mao-ít ở nửa cuối thập kỷ bảy mươi của thế kỷ trước đã làm với dân tộc và đất nước của họ.

Theo những người thuộc phái Spielberg, Bắc Kinh nên tạm hạ đũa dừng ăn và nhắc nhở Sudan nên chấm dứt nạn thanh trừng sắc tộc có tổ chức hiện nay ở đất nước giàu tài nguyên mà bụng dạ nhiều trẻ em vẫn có thể sôi lên vì đói ăn hàng đêm này.