Cập nhật: 15:37 GMT - thứ tư, 4 tháng 8, 2010

Vụ rò rỉ dầu ở Vịnh Mexico tai hại tới đâu?

Cua bị dính dầu

Dầu đã tràn vào các vùng sinh sống của những sinh vật như cua

Thảm họa Deepwater Horizon của BP đã được các ước tính mới nhất của chính phủ Hoa Kỳ xác nhận là sự cố rò rỉ dầu ra biển lớn nhất từ trước tới nay.

Nó vượt qua cả thảm họa nổ giàn khoan Ixtoc-1 hồi năm 1979, cũng tại Vịnh Mexico và lớn gấp 20 lần vụ tràn dầu Exxon Valdez hồi năm 1989 mà người ta hay so sánh với vụ hiện nay.

BP nay đã kiểm soát được nguồn rò rỉ và câu hỏi quan trọng, mà có lẽ là quan trọng nhất, là liệu đây có phải là thảm họa vừa lớn nhất và vừa tồi tệ nhất hay không.

Đây là câu hỏi đơn giản nhưng thật khó tìm câu trả lời.

Cụ thể là chúng ta nói về tác hại nào - đối với bờ biển, trên bề mặt, hay trong lòng biển?

Chúng ta nói về những loài động vật nào - cá, tôm, côn trùng, chim chóc, cá voi hay rùa - hay một số loài trong số này?

Chúng ta nhìn về dài hạn, hay ngắn hạn, nhìn trong phạm vi địa phương hay khu vực, và liệu chúng ta có loại bỏ tác động của việc dùng hóa chất và lửa để hạn chế tác động của dầu tràn?

Một điều rõ ràng là những vùng khác nhau của vùng Vịnh đã chịu những ảnh hưởng rất khác nhau.

Cỏ mọc trong một số vùng đất lầy bị hư hại nhưng chúng có thể phục hồi.

Hai tuần trước, Cơ quan Khí quyển và Hải dương nói họ thấy rất ít dầu trong vùng biển rộng 67.000 km2, một phần tư hải phận vùng Vịnh của Hoa Kỳ và người ta có thể bắt đầu đánh cá trở lại.

Nhưng trong các vùng khác, nhất là vùng ven bờ, người ta vẫn vất vả cứu sống chim chóc bị dính dầu.

Nhiều nhà bình luận đã nói từ những ngày đầu rằng ảnh hưởng sinh thái sẽ phụ thuộc và gió và thủy triều.

Cho tới nay điều này hoàn toàn đúng.

Vùng nguy hiểm

Theo báo New York Times ra ngày 4/8, Cơ quan Khí quyển và Hải dương tuyên bố ba phần tư trong số 4,9 triệu thùng dầu bị rò rỉ vào nước biển ở vùng Vịnh Mexico đã biến mất qua bốc hơi, đốt, các biện pháp tản dầu và thu hồi dầu.

Cỏ bị dính dầu tại vùng đầm lầy

Cỏ tại một số vùng đầm lầy đã bị dính dầu

Nhưng như vậy vẫn còn hơn một triệu thùng dầu trên biển.

Ông Andy Nyman, giáo sư chuyên về sinh thái đời sống hoang dã tại vùng đầm lầy ở Đại học Louisiana tại Baton Rouge đã dành nhiều năm nghiên cứu thực địa và trong phòng thí nghiệm về những ảnh hưởng có thể của việc tràn dầu tới đầm lầy ven biển, những vùng có vai trò quan trọng đối với việc sinh nở của tôm, cá, chim chóc và cũng là phòng tuyến bảo vệ vùng bờ biển.

"Sẽ khó có thể đánh giá ảnh hưởng của dầu tràn và tách nó ra khỏi các thay đổi có tính chất thời vụ trong tự nhiên," ông nói.

"Những ảnh hưởng mà chúng ta nhắm tới trong ngắn hạn là cỏ chết, lượng cá và sinh vật biển giảm."

"Về dài hạn, tỷ lệ sinh sản của các loài này có thể giảm nhưng khó có thể biết được tác hại do dầu tràn vì lượng sinh sản mỗi năm khác nhau khá xa."

Ông kể về hai chuyến đi dọc vùng duyên hải trong những tuần gần đây và nói có những nơi gần như không bị ảnh hưởng trong khi có những nơi cỏ bị úa và rụng lá.

Ảnh hưởng đối với cá và các loài khác cũng sẽ khó xác định do độ chênh lệch tự nhiên trong sinh sản mỗi năm.

Tại vùng Vịnh, người ta sợ rằng các con giống cá thu vây xanh của năm nay có thể sẽ chết hết do lượng dầu lớn che phủ các bãi lầy.

Nhưng người ta phải chờ vài năm nữa mới biết được.

Vậy chúng ta biết những gì?

Hàng trăm ngàn con chim biển đã chết trong đợt tràn dầu Exxon Valdez, có thể tới 600.000 con theo một số ước tính.

Trong khi đó số chim chết mà người ta thấy dọc bờ biển trong Vịnh Mexico là chỉ hơn 3.000.

Số rùa biển chết là 500 và cá heo là 64.

Những thiệt hại này một phần cũng do yếu tố địa lý của nơi rò rỉ.

Trong tai nạn tàu chở dầu Exxon Valdez, rùa biển không bị ảnh hưởng vì nó không sống ở vùng bờ biển Alaska.

Trong khi đó vài ngàn con rái cá, vốn không sống ở vùng Vịnh, đã thiệt mạng trong vụ Exxon Valdez.

Ẩn số

Một ẩn số quan trọng nữa là các luồng chảy của dầu ở sâu dưới đại dương mà người ta thấy cách đây vài tháng và trong đó chắc chắn có chất hóa học làm tan dầu.

Rùa bị dính dầu

Hàng trăm con rùa bị dính dầu trong vụ tràn dầu ở Vịnh Mexico

Việc sử dụng hóa chất này cũng gây tranh cãi. Nó tránh dầu tràn vào bờ nhưng lại tạo ra những tảng dầu chìm xuống đáy biển.

Paul Anastas, phó trưởng Phòng Nghiên cứu và Phát triển của Cơ quan Bảo vệ Môi trường thừa nhận các hóa chất sử dụng không phải là hoàn hảo nhưng đã mang lại tác dụng tích cực.

Ông nói: "Mục tiêu của các chất hóa học là chuyển dầu thành dạng có thể bị phá vỡ và phân hủy bởi các vi sinh vật tự nhiên.

"Một khi dầu tràn vào bờ, nó gây hại cho hệ sinh thái nhạy cảm nhất của chúng ta và rất khó có thể làm sạch được."

Trong hoạt động ngăn chặn thiệt hại tại vùng Vịnh, người ta dùng tới gần ba triệu lít chất hóa học làm tan dầu trong lòng biển và hơn bốn triệu lít trên bề mặt.

Người ta chưa bao giờ sử dụng nhiều chất hóa học làm tan dầu như thế này và sẽ khó biết trước được ảnh hưởng của nó.

Các chuyên gia cũng sẽ có những chuyến đi khảo sát để biết ảnh hưởng của dầu tràn tới các rặng san hô.

Các cuộc điều tra quan trọng khác là tốc độ dầu tan tại vùng biển ở Vịnh Mexico, nơi có nhiệt độ ấm hơn hẳn so với ở Alaska và dầu sẽ có thể tan nhanh hơn.

Tốc độ tan dầu này sẽ có ảnh hưởng tới các loài chim sẽ di cư tới đây trong mùa đông vì nó sẽ quyết định lượng dầu còn lại khi chim chóc trở lại.

Trong vụ Exxon Valdez cách đây 20 năm, những ảnh hưởng về sinh thái cho tới giờ vẫn còn đang được xem xét.

Khí hậu tại vùng Vịnh ấm hơn và ảnh hưởng của dầu tràn có thể không lâu tới thế nhưng để biết được người ta vẫn phải đợi cho tới khi những con chim đầu tiên về đây trong mùa đông, những thuyền đánh cá đã buông lưới ở khắp nơi trong Vịnh và những cây cỏ trong vùng đầm lầy có cơ hội đầu tiên để rũ lớp áo khoác dầu và đâm chồi nảy lộc trong mùa xuân.

BBC navigation

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.