Кузатувчиларга кўра, Туркманистон ҳозирча барча сармоядорларнинг таклифларига қулоқ тутмоқда

Оврўпо Иттифоқининг энергетика бўйича вакили Андрис Пиебалгс туркман нефть ва газ кўргазмасида иштирок этиш учун Ашхободга борган. Ташриф Оврўпо Иттифоқининг газга бой Туркманистон билан алоқаларни ривожлантириш стратегиясининг бир қисмидир.

Иттифоқ шу ой охирида Туркманистон билан газга доир шартномани имзолаши кутилмокда.

Айни пайтда Туркманистондан келаётган хабарларга кўра, Президент Қурбонқули Бердимуҳамедов туркман фермерларидан олинаётган пахта учун пулни АҚШ долларида тўлашга қарор қилган.

Би-би-си нефть ва газ кўргазмасида иштирок этиш учун Ашхободга борган британиялик туркман масалалари буйича таҳлилчи Жон Робертс билан богланиб, аввалига ундан туркман расмийлари айни кўргазмадан қандай мақсадни кўзлашаётгани ҳақида сўради.

Робертс: Анжуманда қатнашаётан ширкатларнинг сонига қараб, ғарблик сармоядорлар вазият ўзгараяпти деб ҳулоса қилишлари мумкин, аммо амалда ҳақиқатан ҳам ўзгаришлар бўлаяпти дейишга ҳали эрта. Ҳали ғарблик сармоядорларни тўла ишонтира оладиган ўзгаришлар амалга ошганича йўқ.

Би-би-си: Аммо, умумият-ла, туркман ҳукуматининг энергетика соҳасидаги сиёсати ўзгараяпти деб айта оламизми?

Робертс: Туркман ҳукумати амалга ошириш ниятида қатъий кўринаётган асосий ўзгариш бу - энергетика сиёсатини диверсификация қилиш ёки унга турли-туманликни олиб кириш. Бу сиёсатга мувофиқ, Туркманистоннинг газ ва нефти турли йўллар билан жаҳон бозорига олиб чиқилади.

Би-би-си: Анжуман арафасида Президент Бердимуҳамедов 2030 йилга келиб, газ ҳажмини уч баробар кўпайтириш ниятида эканини айтди. Сизнингча, бу рақам қанчалик ҳақиқатга яқин?

Робертс: Бунинг учун улар жуда ҳам катта миқдорда хориж сармояларини жалб қилишлари керак бўлади. Булар, асосан, дунёнинг йирик ширкатлари киритадиган сармоялардир. Агар Туркманистон ҳукумати ҳақиқатан ҳам Президент Бердимуҳамедов айтаётган миқдордаги газни ишлаб чиқаришни режалаётган бўлса, бунинг учун ғарб ширкатларининг манфаатларига очиқлик билан қараши керак бўлади.

Би-би-си: Аммо, ғарб ширкатларидан ташқари, Россия ва Хитой каби туркман газига кўз тиккан бошқа давлатлар ҳам бор. Туркманистон уларнинг ҳаммасига етадиган газ заҳираларига эгами?

Робертс: Туркманистонда ҳақиқатда қанча газ борлигини ҳеч ким билмайди. Биламиз, бу ерда жуда кўп газ бор. Аммо, ҳозирда қилиниши керак бўлган энг катта ишлардан бири, ана шу газ заҳираларини аниқ баҳолаб чиқиш, бусиз туркман ҳукумати самарали энергетика сиёсатини ишлаб чиқа олмайди.

Би-би-си: Туркманистон президенти куни кеча телевидение орқали чиқишида мамлакатдаги фермерлардан сотиб олинаётган пахта учун давлат АҚШ долларида ҳақ тўлаши кераклигини ҳам айтган. Бу, сизнингча, туркман фермерларининг аҳволини қанчалик ўзгартириши мумкин?

Робертс: Менимча, туркман иқтисоди ислоҳотларга мухтож. Мен пахта етиштираётган фермерларнинг аҳволини яхшилаш учун қанчалик ҳаракат қилинаётганини билмайман. Аммо, уларга ҳақни қаттиқ валютада тўлаш иқтисоднинг бошқа соҳалари, яъни туркман манати билан ҳисоб-китоб қилинаётган соҳаларга катта таъсир қилади. Шунинг учун ҳам ислоҳотлар иқтисоднинг барча соҳаларини қамраб олиши керак.