Rejim mağdurlarının gerçek sayısı tam olarak bilinmiyor.

Bunun nedenlerinden biri, resmi belgelerin hiçbir zaman kamuoyuna açıklanmamış olması.

Bugünlerde, İspanyol hükümetinin üst kademelerinden, bu belgelerin su yüzüne çıkmasının zamanı geldiğine dair sesler yükseliyor.

Londra İktisat Fakültesi - London School of Economics'den tarihçi Sebastian Balfour, bunun, İspanya'nın geçmişiyle yüzleşmesi için çok önemli bir dönüm noktası olacağı görüşünde.

Balfour "Bu belgelerin kamuoyuna açıklanması çok mühim bir gelişme olur. Çünkü o zaman, diktatör Franco rejiminin iç yüzü ayrıntılarıyla açığa çıkar. Geçmişle ilgili sorular soran belki yüz binlerce kişi var. Baskı döneminin hâlâ hayatta olan tanıkları, kaybolan kişilerin çocukları, bir torunlar kuşağı bu konunun artık aydınlığa kavuşmasını istiyor. Bu yapılmadığı sürece İspanyol demokrasisi zafiyet içinde olmayı sürdürecek." diye konuştu.

İspanya'da birçok kişi, gizli arşivlerin, kaybolmuş akrabalarının akıbetine dair önemli ipuçları içerdiğini düşünüyor.

"Tarihsel Hafızanın Tesisi Derneği"nin temsilcisi Emilio Silva Barrera da bu görüşü paylaşanlardan biri.

"Ben, iç savaş yıllarında kaybolmuş bir kişinin torunuyum. Ailem faşist rejim döneminde büyükbabamın izini sürememiş." diyen Barrera, "Franco diktatörlüğü sona erdikten sonra dahi,, ne ailelerin, ne de tarihçilerin bu konuda araştırma yapmaları, bilgi toplamaları mümkün olabildi. Bu gizli arşivlerde akrabalarımızın geçmişleri hakkında çok fazla yanıtlar bulabileceğimizi düşünüyorum. Bu belgelerin kamuoyuna açıklanması gerek İspanyol toplumu, gerek tarihçiler, gerekse insan hakları için çok önemli bir gelişme olacak." diye konuştu.

Peki ama, bu belgelerin açıklanmasının kabuk bağlamış yaraları açması, toplum içinde bir ayrılık, bir bölünme yaratması riski yok mu?

Barrera'ya göre böyle bir risk yok.

"Zira bu arşivlerde çok önemli yanıtlar olabilir aileler için. Hatta infaz edilen kişilerin, eşlerine, dostlarına yazdıkları son mektupları da olabilir bu arşivlerde. Çünkü kimsenin eline bu tür mektuplar ulaşmadı. Belki şahsi resimler, belgeler var aralarında. Bu tür kişisel belgelerin, kayıpların ailelerinin elinde olması gerekir. Bu belgelerin sahipleri onlar, ordu değil."

İspanya iç savaşı, 1936'da başlamış, 1939'da General Franco liderliğindeki milliyetçilerin zaferiyle sonuçlanmıştı. Franco'nun faşist rejimi 1975 yılında ölümüne dek sürdü.

Aradan 30 yılı aşkın bir süre geçti ama hâlâ,, iç savaş yıllarında, Franco döneminde nelerin yaşandığı, kimin ne yaptığı tartışılıyor.

Barrera, bu belgelerin su yüzüne çıkarılmasının bu kadar gecikmesini şu sözlerle anlatıyor:

"Çünkü 1977 tarihli bir af kararı var. Diktatörlük döneminde yapılan tüm ihlalleri kapsıyordu bu. Ama son yıllarda yeni bir kuşak yetişti, büyükbabalarına, büyükannelerine ne olduğu hakkında sorular soran bir kuşak bu. Ve şimdi diktatörlük döneminde yaşananlarla ilgili birçok bilgiye sahibiz.

"Mesela, İspanya'nın güneyinde, Malaga'da 5 bin kişinin gömüldüğü bir toplu mezar bulundu. Sırf bu bile, Şili'de diktatör Augusto Pinochet döneminde kaybolanların sayısından fazla. İspanya'daki toplu mezarlarda 50 binden fazla kişinin olduğu sanılıyor."