Görüşmelerde gergin anlar yaşanıyor

Görüşmelerde anlaşmayı engelleyen ABD'nin Hindistan ve Çin ile tarım ürünleri ithalatında uygulanan mevcut kuralların nasıl değiştirilmesi gerektiği konusundaki görüş ayrılıkları oldu.

Dünya Ticaret Örgütü'nün Başkanı Pascal Lamy, daha fazla ısrar etmenin anlamı olmadığını; üye ülkelerin aralarındaki görüş ayrılıklarını gidermeyi başaramadığını ve görüşmelerin çöktüğünü kaydetti.

2001 yılında başlayan dünya ticaret görüşmelerinin amacı, bir yandan uluslararası ticareti kolaylaştıracak ve küresel ticaret hacmini artıracak adımları atmak, bir yandan da eşitsizlikleri ortadan kaldırmak suretiyle bu büyümeden kalkınmakta olan ülkelerin de yararlanmasını sağlamak.

Ama zengin sanayi ülkelerinin kalkınmakta olan ülkelerle, birbirlerinin piyasalarına hangi koşullarda girebilecekleri konusunda anlaşamaması yüzünden görüşmeler defalarca başarısızlığa uğradı.

ABD ve AB, Çin ve Hindistan başta olmak üzere hızla büyüyen gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerine, özellikle de hizmet sektörüne daha serbestçe girebilmek istiyor.

Gelişmekte olan ülkeler ise tarım ürünlerini Avrupa ve ABD pazarlarında daha serbestçe satabilmeyi hedefliyor. Bunun için de zengin ülkelerin kendi çiftçilerini korumaktan, bir başka deyişle yüksek tarım sübvansiyonlarından vazgeçmesi gerekiyor.

Karşılıklı suçlamalar

Dokuz süren yoğun müzakere maratonu sonunda görüşmeler, gelişmekte olan ülkelerin pazarlarını zengin ülkelerin ürünlerinden ne ölçüde koruyabileceği konusundaki muafiyet tartışmalarına kilitlendi.

	Brezilya gibi gelişmekte olan ülkeler ABD'yi suçluyor

Avrupa Komisyonu'nun ticaretten sorumlu üyesi Peter Mandelson gelinen noktanın "yürek burkucu" olduğunu söyledi.

Amerikan heyetinden David Shark, Çin ve Hindistan'ı kendi tarımları söz konusu olduğunda aşırı korumacı bir tavır benimsemekle suçladı.

Hindistan ise bu suçlamalara cevaben görüşmelerdeki sorunların asıl kaynağının zengin ülkelerin makul olmayan talepler dayatması olduğunu söylüyor.

Gelişmekte olan ülkeler ani bir fiyat düşüşü veya aşırı ithal mal akışı halinde, belirli mallara özel bir vergi tarifesi uygulayarak kendi üreticilerini korumak istiyorlar.

Sorun da bu özel tarifenin devreye girebileceği eşik değerlerinin belirlenmesinde patlak verdi.

Washington yönetimi "ihtiyat bendi" olarak ifade edilen bu maddeyi devreye sokmak için istenen eşiğin fazla düşük olduğunu savundu.

Fransa hükümeti de Cenevre'de şekillendirilmekte olan anlaşmanın kabul edilemez olduğu görüşündeydi.

Paris yönetimi, görüşmelerde Avrupa'nın sanayi alanındaki çıkarlarını, gelişmekte olan ülkeler karşısında korumak için hiç bir somut ilerleme kaydedilmediğini savundu.

Fransa'nın bu açıklaması, Avrupa Birliği adına görüşmeleri sürdüren Komisyon yetkilisi Peter Mandelson ile birliğin dönem başkanı olan Fransa'nın hükümeti arasında uzun zamandır varolan görüş ayrılıklarını bir kez daha su yüzüne çıkardı.

Son şanstı

Görüşmeleri izleyen bir BBC muhabiri, bu hafta bir anlaşma sağlanamamasıyla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri'nde başkanlık seçimi takvimine girildiğinden artık bu yıl içinde bir anlaşmaya varılması olasılığının çok zayıf olduğuna işaret ediyor.

ABD'de seçim, yönetime müzakereleri sonuçlandırmak için verilen yetkinin dolması demek; bununla eş zamanlı olarak Avrupa Komisyonu'nda değişiklik sürecine gidilmesi de, görüşmelerin frenlenmesi anlamına geliyor.

Doha Turu olarak da bilinen görüşmeler 2001'den bu yana sonuçlandırılamadı.

DTÖ başkanı Pascal Lamy, üyelerin açmazı giderip gideremeyeceğini ve ilerleme mümkün olursa bunun şeklini zamanın göstereceğini söyledi.

Yeni Zelanda Ticaret Bakanı Phil Goff ise, Doha turunun bu yıl tamamlanmasının olası görünmediğini söyledi.

Gözlemciler, Doha görüşmelerinin çöküşünün çok taraflı ticaret düzenlemeleri dönemini de noktalayabileceğini söylüyorlar.

Bunun yerine ülkelerin, ortak hedeflerde ilerleme aramaktan vazgeçip; kendi öncelikli hedeflerini öne çıkaran ikili anlaşmalara yönelmesi bekleniyor.